Grqamol.am » Մեջբերումներ Գրքերից » Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի «Մարդկանց Երկիր»

Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի «Մարդկանց Երկիր»

Գրքից բոլոր մեջբերումների դուրսբերումը՝ Համլետ Մուրադյանի

Գիծը

► Մարդը բացահայտում է ինքն իրեն, երբ ուժերն է բացահայտում խոչընդոտի հանդիպելիս։

► Ցանկացած տեսարան իմաստավորվում է միայն այն ժամանակ, երբ դրան նայում ես որոշակի մշակույթի, քաղաքակրթության, որոշակի մասնագիտության տեսանկյունից։

► Երբեմն քեզ կարող են խանգարել ամպրոպը, մառախուղը, ձյունը։ Այդ ժամանակ փորձի՛ր մտածել բոլոր նրանց մասին, ովքեր քեզնից առաջ անցել են այդ ամենի միջով, և պարզապես ասա՛ քեզ, որ այն, ինչ հաջողվել է մյուսներին, քե՛զ էլ կհաջողվի։

► Ծեր բյուրոկրատ, իմ ընկեր, որ նստած ես այստեղ՝ իմ կողքին, քեզ ոչ ոք երբեք չի դրդել փախուստի դիմել, և դա քո մեղքը չէ։ Դու կառուցել ես քո խաղաղությունը՝ ցեմենտով խծուծելով բոլոր ելքերը դեպի դուրս, ինչպես տերմիտներն են բոլոր անցքերը փակում։ Դու ծվարել ես քո քաղքենիական ապահովության գրկում, գավառական կյանքի միապաղաղ սովորությունների, ծեսերի հեղձուցիչ մթնոլորտում՝ այդ խախուտ պարիսպը կանգնեցնելով ընդդեմ քամիների, ջրհեղեղների ու աստղերի։ Լուրջ խնդիրները քեզ ամենևին չեն հուզում, առանց այն էլ քեզ համար բավական դժվար է եղել մարդկային քո կերպը մոռանալ։ Դու թափառիկ մոլորակի բնակիչը չես, դու քեզ չես տալիս հարցեր, որ կմնան անպատասխան, դու թուլուզցի մանր քաղքենի ես։ Ոչ ոք չի բռնել քո ուսերից, թափ չի տվել քեզ, երբ դեռ ուշ չէր։ Հիմա չորացել, կարծրացել է այն կավը, որից շինված ես դու, ու այլևս ոչ ոքի չի հաջողվի արթնացնել այն քնած երաժշտին կամ բանաստեղծին կամ աստղագետին, որ գուցե դեռ ապրում էր քո ներսում։

 

Ընկերները

► Մեզնից ու՞մ է անծանոթ հետզհետե մարող հույսի այդ շողը, րոպե առ րոպե ծանրացող լռությունը, որ նման է ճակատագրական հիվանդության:

► Կյանքը գուցե հեռացնում է մեզ մեր ընկերներից, թույլ չի տալիս մտածել նրանց մասին, բայց նրանք կան, գոյություն ունեն ինչ-որ տեղ՝ լուռ, մոռացված, բայց և այնքա՜ն հավատարիմ: Եվ երբ հանկարծ մի օր մեր ճամփաները խաչվում են, նրանք մեր ուսերից բռնած՝ խնդության ճիչերով թափ են տալիս մեզ: Իհարկե, մենք սովոր ենք սպասել…

► Իսկապես, երբեք ոչ մի բան չի կարող փոխարինել հեռացած ընկերոջը։ Հին ընկերը մի բան է, որ հնարավոր չէ հորինել։ Աշխարհում ոչ մի բան չի հավասարվի համատեղ հուշերին, միասին անցկացրած դժվարին ժամերին, գժտություններին, հաշտեցումներին, հոգու պոռթկումներին։ Այդ ընկերությունները ոչ մի կերպ չես կարող վերստեղծել։ Երբ կաղնի ես տնկում, ապարդյուն է հուսալ, որ շուտով կկարողանաս պատսպարվել նրա սաղարթի ստվերում:
Այդպես է կառուցված կյանքը։ Նախ հարստանում ենք, տարիներ շարունակ տնկում, բայց գալիս են տարիներ, երբ կյանքը ոչնչացնում է մեր ողջ աշխատանքը, տապալում է մեր տնկած ծառերը։ Մեր ընկերները հերթով զրկում են մեզ իրենց սաղարթախիտ հովանուց։ Եվ այդուհետ կորստյան ցավին ծերության թաքուն ափսոսանքն է միախառնվում։

► Գուցե մարդկանց միավորելու մեջ է ցանկացած արհեստի մեծությունը. մեզ տրված միակ ճշմարիտ շքեղությունը մարդկային հարաբերությունների շքեղությունն է։ Աշխատելով բացառապես հանուն նյութական բարիքների՝ մենք մեր ձեռքով սեփական զնդանն ենք կառուցում։ Մեկուսանում ենք մենության մեջ՝ հետներս վերցրած մեր մոխրացող մանրադրամը, որով չենք կարող գնել ոչ մի բան, հանուն որի արժե ապրել։
Եթե հիշողությանս խորքերում սկսեմ այնպիսի հուշեր փնտրել, որ տևական հետք են թողել, եթե ի մի բերեմ այն ժամերը, որ կարևոր են եղել իմ կյանքում, անկասկած միտս կգան այն պահերը, որ ոչ մի կարողությամբ չես գտնի։ Բարեկամությունը փողով չես գնի, չես գնի նվիրվածությունն այն ընկերոջ, որի հետ մեկընդմիշտ կապված ես համատեղ փորձությունների հիշողությամբ:
Փողով չես գնի թռիչքի աստղազարդ գիշերը, անդորրը, մի քանի ժամ տևող գերագույն ազատությունը:
Փողով չես գնի աշխարհի նորածին դեմքը, որ հաջորդում է դժվարին թռիչքին, փողով չես գնի ծառերը, ծաղիկները, կանանց, ժպիտները, որ այգաբացին մեզ վերադարձված կյանքը ներկել է թարմ գույներով, փողով չես գնի աննշան երևույթների այդ համերգը, որ պարգևում են մեզ:

► Վերջապես հանդիպել էինք: Այս կյանքում ի՜նչ երկար ենք քայլում կողք կողքի՝ բանտված լռության զնդանում, կամ ինչ-որ խոսքեր փոխանակելով, որոնք ոչինչ չեն արտահայտում: Բայց վրա է հասնում, ահա, վտանգի ժամը: Եվ մենք ուս ուսի ենք տալիս: Հանկարծ բացահայտում ենք, որ նույն համայնքին ենք պատկանում: Ընդարձակում ենք մեր սահմանները՝ այլ գիտակցություններ բացահայտելով: Լայն ժպիտով նայում ենք իրար դեմքի: Մենք նման ենք ազատագրված կալանավորին, որ զմայլված՝ ծովի անեզրությանն է նայում:

► Քեզ փրկում է քո արած քայլը։ Հետո ևս մի քայլ, ու դա միշտ նույն քայլն է, որ վերսկսում ես․․․

► Հայտնվելով իրադարձությունների կենտրոնում, մարդիկ դադարում են վախենալ։ Վախեցնողը միայն անհայտությունն է։ Իսկ երբ երես առ երես բախվում ես իրադրությանը, այն դուրս է լողում անհայտության մշուշից։

► Մարդ լինել շանակում է պատասխանատու լինել։ Նշանակում է քեզ անհարմար զգալ, երբ բախվում ես ազքատությանը, նույնիսկ այն դեպքում, երբ թվում է՝ քեզնից ոչինչ կախված չէ։ Հպարտանալ ընկերներիդ տարած հաղթանակով։ Ու ամեն անգամ քո քարը դնելիս զգալ, որ նպաստել ես աշխարհի կառուցմանը։

 

Ինքնաթիռը

Քո ազնվաբարո վեհությամբ դու նման ես լեռնաբնակին։ Բանաստեղծի նման՝ դու ունակ ես ըմբոշխնելու արշալույսի խոստումը։ Դժվարին գիշերների վիհում դու այնքան հաճախ ես երազել այդ դալուկ փնջի հայտնությունը. լույս, որ ծագում է արևելքում՝ խավարի ընդերքից։ Երբեմն լույսի հրաշագործ շատրվանը դանդաղ արթնացել է իր կախարդված քնից և բուժել քեզ, երբ մահն այնքան մոտիկ էր թվում։
Այդ բարդ գործիքի կիրառությունը քեզ չի վերածել տեխնիկայի սառը մասնագետի։ Ինձ թվում է, որ նրանք, ովքեր չափից դուրս սարսափում են տեխնիկական առաջընթացից, խառնում են նպատակներն ու միջոցները։ Նա, ում պայքարի միակ նպատակը նյութական բարիքների ստեղծումն է, ոչինչ չի ստանում, իսկապես, հանուն որի արժե ապրել։ Բայց մեքենան նպատակ չէ։ Ինքնաթիռը նպատակ չէ. այն գործիք է։ Գութանի նման գործիք։
Եթե այն կարծիքին ենք, որ մեքենան փչացնում է մարդուն, ապա մեզ գուցե պակասում է անհրաժեշտ հեռավորությունը՝ մեր ապրած սրընթաց փոփոխությունների մասին դատելու համար։ Ի՞նչ են մեքենայի պատմության հարյուր տարիները մարդու պատմության երկու հարյուր հազար տարիների համեմատությամբ։ Մենք նոր ենք հաստատվել հանքերի և էլեկտրակայանների այս բնապատկերի մեջ։ Նոր ենք դարձել բնակիչները մեր նոր տան, որ դեռ չենք հասցրել շենացնել։ Մեր շուրջն ամեն ինչ այնքան արագ փոխվեց. մարդկային հարաբերություններ, աշխատանքային պայմաններ, սովորություններ։ Մարդկային հոգեբանության ամենաներքին հիմերը սասանվեցին։ Նույնիսկ եթե բառերը նույնն են մնացել, ապա բաժանում, բացակայություն, հեռավորություն, վերադարձ հասկացությունները դադարել են նույն իրողություններն արտահայտել։ Մերօրյա իրականությունը հիշատակելիս մենք օգտագործում ենք մի լեզու, որ ստեղծվել է երեկվա աշխարհի համար։ Եվ մեզ թվում է՝ անցյալն ավելի համահունչ է մեր բնույթին, մինչդեռ իրականում այն ավելի համահունչ է մեր լեզվին։
Յուրաքանչյուր առաջընթաց մեզ քայլ առ քայլ հեռացնում է այն սովորություններից, որ նոր էինք հասցրել ձեռք բերել, և մենք իսկապես տարագիրներ ենք, որոնք դեռևս չեն հիմնել իրենց հայրենիքը։
Բոլորս էլ նորելուկ բարբարոսներ ենք՝ դեռ կախարդված մեր նոփ-նոր խաղալիքներով։ Դա է մեր թռիչքների միակ իմաստը։ Մի ինքնաթիռն ավելի բարձր է թռչում, մյուսն ավելի արագ։ Եվ մենք մոռանում ենք՝ ինչ նպատակով ենք երկինք բարձրացել։ Առայժմ թռիչքն ավելի կարևոր է, քան թռիչքի նպատակը։ Եվ միշտ էլ այդպես է։ Գաղութատիրոջ համար, որ իր կայսրությունն է հիմնում, կյանքի իմաստը նվաճելն է։ Զինվորն արհամարհում է գաղութի մշակին։ Բայց մի՞թե նվաճելու իմաստը հենց այդ մշակին իր հողում հաստատելը չէր։ Այդպես, անձնատուր մեր ձեռքբերումների ոգևորությանը՝ մենք մարդկանց ծառայեցրել ենք երկաթգծի ստեղծմանը, նավթահորերի հարևանությամբ կառուցվող գործարանների շինությանը։ Ու գրեթե մոռացել ենք, որ այդ շինությունները կառուցում ենք, որպեսզի մարդուն ծառայեն։ Նվաճելու ընթացքում մեր բարոյախոսությունը զինվորի բարոյախոսություն էր։ Բայց հիմա պետք է գաղութը բնակեցնել։ Կենդանի շնչով լցնել նոր տունը, որը դեռ դեմք չունի: Առաջինի դեպքում մեր ճշմարտությունը կառուցելն էր, երկրորդի դեպքում՝ բնակվելը։
Մեր տունն անկասկած քիչ֊քիչ ավելի մարդկային դիմագիծ կստանա։ Նույնիսկ մեքենան հետզհետե կատարելագործվելով՝ քողարկվում է իր գործառույթի ետևում։ Ու թվում է՝ մարդու բոլոր արդյունաբերական ջանքերը, հաշվարկները, գծագրերի վրա անցկացրած անքուն գիշերներն ընդամենը հանգել են այդ պարզությանը՝ որպես միակ տեսանելի արդյունքին, ասես բազում սերունդների փորձն է անհրաժեշտ, որպեսզի հետզհետե հղկվի սյան, նավի ստորին մասի կամ ինքնաթիռի իրանի կորը, մինչև հասնենք կնոջ ստինքների կամ ուսի պարզ մաքրությանը։ Արտաքուստ թվում է, թե ինժեներների, գծագրողների, հետազոտական գրասենյակների հաշվարկողների աշխատանքը հղկելու և ջնջելու, այս կամ այն համակցումը պարզեցնելու, թևի գծագրությունը հավասարակշռելու մեջ է, մինչև ինքնաթիռի իրանին ամրացված թևին փոխարինի կատարյալ բացվածք ունեցող մի ձև՝ վերջապես ազատված իր պատյանից, իբրև ինքնաբուխ, առեղծվածայնորեն փոխկապակցված մի ամբողջություն՝ օժտված ներքին այն որակով, որ հատուկ է բանաստեղծությանը։ Ու թվում է՝ կատարելությանը հասնում ես ոչ թե այնժամ, երբ այլևս ավելացնելու ոչինչ չունես, այլ երբ այլևս սրբագրելու ոչինչ չկա։ Հասնելով կատարելության գագաթին՝ մեքենան անհետանում է։
Գյուտի կատարելությունն ու գյուտի բացակայությունը, այդպիսով սահմանակցում են։ Եվ ինչպես գործիքի մեջ է հետզհետե ջնջվել ամեն մի տեսանելի մեխանիզմ, և այսօր այն մեզ համար դարձել է բնական առարկա՝ ծովի ալիքների մեջ հղկած գլաքարի նման, այդպես էլ կարելի է հիանալ այն փաստով, որ իր կիրառության ընթացքում մեքենան մեզ աստիճանաբար ստիպում է մոռանալ իր գոյության մասին։
Մի ժամանակ մենք գործ ունեինք բազմաբարդ գործարանի հետ: Բայց այսօր մոռանում ենք շարժիչի աշխատանքի մասին։ Այն վերջապես համապատասխանում է իր գործառույթին, այն է՝ աշխատել տրոփող սրտի նման, իսկ մենք ուշադրություն չենք դարձնում մեր սրտի աշխատանքին։ Մեր ուշադրությունն այլևս գործիքը չի կլանում։ Գործիքից վեր, գործիքի միջոցով մենք վերագտնում ենք մայր բնությունը, այգեպանի, ծովագնացի, բանաստեղծի բնությունը։
Երկինք բարձրացող օդաչուն հաղորդակցվում է օդի, ջրի հետ։ Երբ շարժիչները սկսում են աշխատել, երբ մեքենան ճեղքում է ծովը, երբ հանդիպելով ուժեղ ալեբախության՝ ջրային ինքնաթիռը զնգում է կոչնակի պես, մարդն իր ցնցվող գոտկատեղի միջոցով կարող է քայլ առ քայլ հետևել նրա աշխատանքին։ Վայրկյան առ վայրկյան նա զգում է ջրային ինքնաթիռի շարժումները, մինչ մեքենան արագություն, թափ է հավաքում։ Նա զգում է, թե ինչպես է տասնհինգ տոննայանոց այդ զանգվածի մեջ հասունանում այն ուժը, որ շուտով երկինքն է ճեղքելու։ Օդաչուն ղեկավարող լծակները սեղմում է ձեռքերի մեջ՝ հետզհետե իր ափերում զգալով այն ուժը, որ տրվում է իրեն՝ իբրև ընծա։ Եվ որքան ավելի շոշափելի է այն դառնում, այնքան ղեկի մետաղական օրգանները վերածվում են այդ զորության սուրհանդակների։ Երբ այն լրիվ հասունանում է, օդաչուն ճկուն մի շարժումով ինքնաթիռը պոկում է ջրից, ասես պտուղը քաղելիս, և մխրճվում է երկինք։

 

Ինքնաթիռն ու մոլորակը

► Մենք նման էինք այն արքայադստերը, որ մի օր կամեցավ այցելել իր հպատակներին՝ իմանալու, թե գոհ են իր թագավորությունից։ Նրան խաբելու համար պալատականները ճանապարհին ուրախ մի դեկոր տնկեցին ու ստատիստների վարձեցին, որ պարեն։ Նրանց քաշած գծից դուրս՝ նա իր թագավորությունում ոչինչ չտեսավ, այդպես էլ չիմացավ, որ գյուղերում մարդիկ սովից մեռնում էին՝ անիծելով իրեն։

Հ.Գ. Եթե դուք ունեք մեջբերումներ` դուրս բերված այս գրքից, ապա կարող եք ուղարկել մեզ հետադարձ կապով:



Яндекс.Метрика

Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են. Copyright © 2013-2018 Grqamol.am: All Right Reserved
Այլ կայքերում կամ հեռուստառադիոընթերցումներում մեջբերումներ անելիս հղումը Grqamol.am-ին պարտադիր է: