Grqamol.am » Ստեղծագործություններ » Ընթերցողից » Դավիթ Սամվելյան «Չորրորդ Փողոց»

Դավիթ Սամվելյան «Չորրորդ Փողոց»

Աբուլը մե՛կ ժամացույցին էր նայում, մե՛կ էլ գլուխը շրջում էր եկեղեցու կողմ:
Ի տարբեություն ժամացուցի էկրանի, այդ օրը եկեղեցու խաչը փայլում էր երկնքի կապույտ ֆոնի ներքո:
Արև էր, բայց աշուն…
Եկեղեցու շուրջ մեծացած ծառերի վրա գոնե ձևի համար ոչ մի տերև չէր մնացել: Նույն անդուր քամիներն էին, միայն թե փոշին էր վերացել, տարածքը բարեկարգ էր ու լուսավոր՝ վաղուց արդեն վերացել էին վառած անվադողերի հետքերն ու հոտը, տարատեսակ առևտրային սեղանիկներն ու բաժակով սառը ջուր կամ կարկանդակ վաճառողները՝ միակ վաճառվող բանն այս տարածքում հիմա մոմն էր, իսկ գետնին փռված էին ընդամենը մի քանի մուրացկան, ովքեր ձեռք էին պարզում անցուդարձ անողների առաջ:
-Մի բանով օգնի բալա ջան, Աբուլ ջան, Աստված մուրազդ թող կատարի, ցավդ տանեմ…
– Այ կնիկ, սրտովս գնա՜, ինձ որտեղի՞ց փող: Սպասիր, հեսա տերտերը դուրս կգա, այ իրանից կուզես, էսօր ինքը հաստատ կունենա: Ծխե՞ս:
Աբուլը նորից նայեց ժամացույցին ու էլեկտրոնային էկրանի վրա հազիվ նշմարեց թվերը. դեռ տասնհինգ րոպե կար: Գրպանից հանեց ծխախոտի տուփը, հուզմունքից դողացող մատներով վառեց լուցկին ու գլխիկոր կեցվածքով շարունակեց հետ ու առաջ անել՝ իրար հետևից ծուխը ներս ու դուրս անելով:
-Արա, էս եղանակն էլ փոխանակ մի հատ նորմալ, տեղը-տեղին տխրի, բերանը բացել ա,- քթի տակ մռթմռթաց՝ արդեն չհամբերելով,- Ձեկո՜, Սևո՜, դուք ուրեք, այ շուն շան որդիք:
Մոտ մեկ ժամ էր, ինչ չափչփում էր եկեղեցու դիմաց: Բոլորը վաղուց արդեն ներսում էին, իսկ ինքը սպասում էր նրանց դուրս գալուն: Դեռ տասնմեկ տարի առաջ ինքն իրեն խոսք էր տվել ոտք չդնել զանգակատնից ներս: Ամենահուսահատ պահերին անգամ, առավելապես գիշերով, գալիս ու չոքում էր դռան դիմաց, խաչակնքվում, մտքում աղոթք էր մրմնջում ու հեռանում: Բայց ներս չէր մտնում: Միայն մի անգամ էր խոստումից հետ կանգնել՝ Վարդանի հարսանիքի օրն էր: Որքան էլ համառեց, որքան էլ ներսում ինքնասիրության հետ կռիվ տվեց, մեկ է, չկարողացավ դիմանալ բոլորի ճնշմանը ու տեղի տվեց: Բայց միայն մինչև գավիթ:
***
Աբուլն ու Վարդանը ծանոթացել էին մոտ տաս տարի առաջ «Չորրորդ փողոցում»: Ի տարբերություն Աբուլի, ով առավոտից երեկո փողոցի երկայնքով վարից վեր էր անում, նստում մայթեզրի քարերին, ծխում սրանից ու նրանից խնդրած սիգարետները, խոսքի բռնվում թաղեցիների հետ, Վարդանն այդ փողոցով քայլում էր ճանապարհի բերումով, երբ աշխատանքից տուն էր վերադառնում:
Վարդանը, ով նախկին ճարտարագետ-գծագրող էր, այդ տարիներին մի թաղամաս վերև տեղափոխված տոնավաճառում մոմեր, պատրույգներ ու լուցկի էր վաճառում, իսկ Աբուլին ութերորդ դասարանից վատ առաջադիմության պատճառով չէին թողել, որ շարունակի ուսումը: Միակ զբաղմունքը, որով գումար էր աշխատում՝ երբեմն հոր հետ անտառ գնալ ու ծառ կտրել, մեքենան դարսել ու քաղաք բերելն էր. մի քանի հարյուր դրամ ամսվա մեջ տալիս էին որպես աշխատավարձ, որ տղամարդ զգա իրեն:
-Բարև ախպեր, մի հատ ծխելիք կհյուրասիրե՞ս:
-Բարև, բայց ես չեմ ծխում:
-Ինչի ես օրերին մարդ կա՞, որ չի ծխում: Գիտե՞ս ինչքան չծխողա սկսել ծխել:
-Հա, բայց ներող եղեք, եթե ուրիշ բանով կարող եմ օգնել, ասեք, եթե չէ, ապա ես գնամ, հոգնած եմ:
-Էդ ինչի ես էդպես քաղաքակիրթ խոսում ապեր ջան, չլինի՞ գրող ես կամ էլ պաշտոնյա:
-Ոչ մեկը, ոչ էլ մյուսը,- խիստ տոնով վրա բերեց Վարդանը:
-Լավ, լավ, հազա՜ր ներողություն,- ծոր տալով հեռացող Վարդանի հետևից՝ վանկարկեց Աբուլը:
Նրանց հաջորդ հանդիպումներն աստիճանաբար առավել երկար էին ձգվում ու պատահականից վեր էին ածվում պայմանավորվածի, երբեմն սկսվում էին տարբեր թեմաների շուրջ հարց ու պատասխաններ, որտեղ Աբուլը միշտ հարցնողի դերում էր: Պարապությունից դրդված՝ Աբուլը հաճախակի բարձրանում էր Վարդանի մոտ՝ տոնավաճառ, կանգնում էր կողքին ու սկսում սիրաշահելով հրավիրել գնորդներին:
-Վարդան, մի հատ էդ արդար պարսկական լուցկիներիցդ տուր սիգարետս կպցնեմ, էսօր շատ նեղը գցեցիր ինձ:
-Վերցրու ու մոտդ պահի էս տուփը, որ գոնե լուցկի չխնդրես ուրիշներից:
-Վարդան, պատկերացնո՞ւմ ես, եթե իմանայիր, որ էսպիսի օրեր են գալու ու էն տարիներին տաս կոպեկով մի սենյակ լուցկի առնեիր, հիմա տաս դրամով վաճառեիր, ա՛յ տղա, միլիոնատեր կդառնայիր:
-Եթե իմանայի…
Աբո՛ւլ, եթեները ոչինչ հետ չեն բերում, տվյալ պահին պետք է իրագործես քո մտքի առավելագույնը և կողմնորոշվես հենց նույն պահին, պիտի որսաս աչքով ու մտքով: Օգնիր հավաքենք ապրանքներն, արդեն ուշ է:
– Ինչի՞ց ենք ուշանում, մե՛կ է,տանը սպասող չունենք՝ ոչ մեր դեմքին են կարոտ, ոչ էլ մեր գրպանին են նայում: Էսօր գոնե մի բան ծախվե՞ց, քանի՞ հարյուր աշխատեցիր:
-Դեռ չեմ հաշվել:
 
***
 
Թվերը մարդկանց միշտ սահմանների մեջ են դնում, կոնկրետացնում, իսկ ամեն կոնկրետ բան իրենից ենթադրում է առնվազն մի թիվ. «ժամը քանիսի՞ն կգաս, ե՞րբ և որտե՞ղ հանդիպենք, մինչև քանի՞սն ես զբաղված,ազատ, որքան փող ունե՞ս…»։
Թվագրում ենք մեր անելիքը, մեր ապրելիքը, մեր տեսածը: Անորոշ կերպով, երբեմն հստակեցվող, բայց թվագրված է նաև մեր անցյալը՝ երեկ, մի տարի, մի ժամ առաջ, ժամանակին…
Թվագրում ենք մեր տեսածը, մեր ունեցածը: Հաշիվներ, հաշվարկներ, թվաբանություն, թվեր, թիվ: Թվերի հետ ամենաշատ ու ամենամերձ կապ ունեցող բանը թերևս փողն է, իսկ կյանքում միակ բանը, որ ոչ ոք հավանաբար չի հաշվել, որը հաշիվ չունի՝ հիշողություններն են…
Մեկ, երկուս, երեք…
Մարդիկ ինչ-որ բան սկսելուց առաջ հիմնականում սահմանափակվում են մինչև երեքը հաշվելով: Հավանաբար մոգական ազդեցություն ունի երեք թիվը կամ էլ երեքը բավարար է նախապատրաստվելու համար՝ հոգեպես, մտովի ու քայլերով:
Առավել երկար ու տեղը-տեղին նախապատրաստվում են ճանապարհ ընկնելուց ու նոր բան սկսելուց առաջ: Դժվար է պատկերացնել, բայց կար ժամանակ, երբ կային մարդիկ (փառք Աստծո, նրանցից շատերը դեռ ողջ են), ովքեր նախապատրաստվում էին ոչ միայն ճանապարհ ընկնելիս, այլ նաև ճանապարհն անցնելուց առաջ: Ամեն երեկո նրանք հագնում էին արդուկած ու աթոռի հենակին նախօրոք կախած շորերը, կռանալով մաքրում էին հիմնականում սև ու երկարաճիթ կոշիկները, մի պահ կանգ էին առնում մթության մեջ հազիվ նշմարվող ու սառը հայելու դիմաց, մատների ծայրերով հետ տանում մի քանի օր առաջ լվացած մազերի ծայրերը, ստուգում ատամների արանքն ու արագ իջնում ներքև:
Մի քանի քայլ հետո հայտնվում էին արդեն ճամփեզրին, նայում էին ձախ՝ մեքենա չկար, ու անցնում էին, ապա նորից ձախ՝ կանգնում էին, մինչև մոտեցող մեքենան անցներ, ու հայտնվում էին խոտածածկ, կտրած ծառերի կոճղերով պատված միջնամարգում, որտեղ հանգստանում էին շները: Մարդ ու շուն խառնվում էին իրար ու արդեն նայում դեպի աջ:
Ընդամենը երեք փողոց էին անցնում և հայտնվում չորրորդում:
Չորրոդ փողոցում մարդիկ ամեն երեկո քայլում էին, շփվում իրար հետ, նրանցից շատերը հասցրել էին մտերմանալ, ոմանք էլ նոր ծանոթություններ էին փնտրում: Այդ տարիներին «Չորրոդ փողոցը» դարձել էր յուրօրինակ զբոսավայր՝ ժամանակավորապես իր ուսերին կրելով չեղած ու բաղձալի, ծառաշատ ու նստարաններով լցված զբոսայգիների գործառույթը:
Փողոցի հետևում ամայի տարածություն էր՝ անմշակ հող ու քար: Պատերազմի տարիներին այդտեղ ինքնաբուխ տոնավաճառ գոյացավ՝ մարդիկ, կարիքից դրդված, տներից բերում ու գետնին էին փռում իրենց լավ պահպանված, տարիներով դարսած շորերն ու սպիտակեղենը, սպասքն ու այն ամենն, ինչը հնարավոր էր տեղաշարժել:
Բանասեր ու ֆիզիկ, պատմաբան ու կենսաբան, գրեթե բոլորը դարձել էին վաճառական, ամեն ինչ վաճառվում էր, բացի պատվից:
Տարիներ հետո տոնավաճառը տեղափոխվեց մի քանի փողոց վերև դատարկ մնացած գոմերի մեջ: Անասուններն այդ տարիներին վերանում էին, պահելու համար գումար էր պետք, իսկ գումար ունեցողները՝ քիչ էին: Գոմերը լցվեցին վաճառական մարդկանցով, ովքեր վաճառում էին ոչ թե հարստանալու, այլ գոյատևելու համար:
-Վարդան, էսօր շուտ տուն գնալ չկա, էսօր գնում ենք ման գալու: Մեծ մարդ ես արդեն, այ տղա, պիտի մի օր բախտդ բացվի, թե՞ չէ: Հերիք ամեն օր աշխատանքիցդ հետո գնաս տուն ու փակվես քո աշխարհում:
-Ո՞ւր գնանք, ախր, այ Աբուլ:
-«Չորրոդ փողոց», քեզ աղջիկ ճարելու:
-Հա՜, մնացել էր փողոցից աղջիկ գտնեմ:
-Ստո՛պ, չթերագնահատես մեր փողոցը, էդ քո իմացածներից չի: Էստեղ մարդիկ անգամ ընտանիքներով են զբոսնում: Թե գիտես ուրիշ տեղ, ասա էդտեղ գնանք:
-Աբուլ, ես ոչ ոքի էլ չեմ փնտրում, ու ընդհանրապես, աղջիկ, սեր, երջանկություն ասվածը պետք չի փնտրել, եթե ցանկանում ես, ապա Աստված տալիս է, եթե իրոք ցանկանում ես:
-Այ՛ տղա, Աստված քեզ սիրտ ու աչք ա տվել, էդ քի՞չ ա: Քիչ փիլիսոփայիր ու անցիր գործի, քեզ տեսնեմ, էսօր ինչ կա-չկա վաճառում ես, որ ձեռքերդ գրպաններդ դրած զբոսես:
-Այ էդ զբոսնելն ուրիշ, դրան համաձայն եմ, քանի դեռ եղանակները չեն ցրտել, արժե մի քիչ զբոսնել: Բայց խոստացիր, որ հարցախեղդ չես անելու, կթողնես մի քիչ լուռ վայելեմ երեկոս:
-Լա՜վ, լա՜վ, կգնանք, կերևա:
 
***
Հաճախ պատահականությունները ներխուժում են մեր կյանք, սակայն մենք ենք որոշում այդ պատահականությունների ընթացքի տևողությունն ու վերափոխումները: Պատահում է, որ պատահականն ու անսպասելին դառնում են ցանկալի: Պատահում է, որ պատահականն ու ցանկալին հանդիպում են իրար…
Այդժամ զգում ես թրթիռն ու անհագ ցանկությունը այդ նորն իմանալու, բացահայտելու, զգալու …
Սկսվում է մի անդառնալի գործընթաց. սկսում ես տալ, դատարկվել, կիսել` մտքերդ, հայացքդ, զգացողություններդ: Ոմանք դա կոչում են սիրահարվածություն, որոշներն էլ սեր, բայց երկուսի համար բնորոշ է մի երևույթ, որը տարվածությունն է:
 
-Վարդան, էդքան որ ասում ես սե՜ր, սե՜ր, դե մի հատ բացատրի հասկանամ, թե մեր իմացած սերերն ինչով են իրարից տարբերվում:
-Աբուլ, սերը չեն իմանում, այլ զգում են:
-Չէ, Վարդան ջան, սիրահարվածությունն են զգում, սերը լավ էլ իմանում են, լավ էլ ապրում են սերը: Բայց էդ կապ չունի, դու մի շեղիր թեման ու մի փորձիր ինձ նորից սխալ հանել:
-Դե, ո՞նց ասեմ, որ ավելի պատկերավոր հասկանաս: Սերը սառնարանում դրված կարագի պես բան է: Պետք է հանես, թողնես մի քիչ հետ գա, հետո քսես հացին ու ուտես, վայելես: Աստիճանաբար, ընթացքում, պիտի զգաս համն ու օգտակարությունը:
-Ըհը, լավ էր, էլի փիլիսոփայում ես, ուղղակի հիմա մաքուր կարագ քիչ ա հանդիպում, գնում ես խանութ, գնի թանկությանը խաբնվում, առնում, բերում ես տուն ու պարզվում ա պարունակության մեծ մասը մարգարին ա: Մենակ լավ տորթ կարող ես եփել դրանով:
-Էլի հումորի ես վերածում լուրջ բաները: Դե որ էդքան լավ ես հասկանում, տարբերում իրարից, գլխիդ ճարն ինչի՞ չես տեսնում:
-Ապեր, էդ լրիվ ուրիշ կինո ա, դու էլ գիտես էդ սյուժեն, ես երբ սիրահարվում եմ, մեջս խառնվում ա լրիվ իրար, դա արդեն հերիք ա: Դու ուրիշ ես՝ կիրթ, բարձրագույն կրթությամբ, հետաքրքիր:
-Բայց առանց նորմալ աշխատանքի:
-Ինչի՞, կարագի փող չունե՞ս:
-Չէ, միայն կարագով տուն չես պահի, հիմա սև ու կարմիր «икра» է մարդկանց սիրտն ուզում:
– Հիմա քո մոտ սե՞ր է, թե՞ սիրահարվածություն: Զգում եմ, որ հավանել ես էդ աղջկան:
-Դեռ չգիտեմ Աբուլ, ժամանակ է պետք, որ երկուսս էլ հասկանանք:
-Ասում ես խելացի է, զուսպ ու Ամերիկայում համալսարան է ավարտել, ի՞նչ վատ ա որ: Դե մի բան արեք այ տղա, մեռա սպասելով, մի կուշտ փորով հաց ուտենք:
-Աբո՜ւլ, Ամերիկայում չի սովորել, այլ Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում: Իսկ ամուսնանալու մասին դեռ վաղ է մտածելը, մենք դեռ շփվում ենք, փորձում ենք ճանաչել իրար:
-Հա, հա, զգույշ շփվեք, որ հանկարծ չմաշվեք:
 
***
Տարիների ընթացքում երեք փողոցներն անցնելը դարձավ ավելի դժվար: Փողոցները լցվեցին մեքենաներով, իսկ «Չորրոդ փողոցը» կամաց-կամաց դատարկվեց մարդկանցից: Ոմանք սկսեցին աշխատել, որորշներն էլ լքեցին երկիրը, իսկ ամենակարևոր պատճառը՝ փողոցին հաջորդող ամայի տարածքում սկսված շինարարությունն էր: Տարածքը պարսպապատվել էր թիթեղներով ու անհրապույր դարձել՝ չէին երևում դիմացի թաղամասի շենքերը, մի տեսակ բաժանարար սահմանի պես բան էր դարձել այդ շինարարությունը: Քար կտրող սարքերի ու վերամբարձ կռունկներից ելնող աղմուկը խլացնում էր ամեն ձայն: Դժվար էր սպասումը, բայց մարդկանց մեջ հույս էր արթնացել:
Աբուլը կանգնում էր իրենց բակի ամենաբարձր կետի վրա, որպեսզի հայացքը պարիսպներից ներս կարողանար անց կացնել, ու հետևում էր կատարվող գործերին: Օրըստօրե պատերը բարձրանում էին, դրան զուգահեռ աճում էր Աբուլի ցանկությունը՝ գնալ ու որևէ բանով օգտակար լինել, ձեռք մեկնել:
-Աբուլ, քիչ նայիր էդ կողմ, որքան հետևես, էդքան դժվար կանցնեն օրերդ, մի զբաղմունք գտիր քեզ համար,- ուսին թեթև տմբտմբացնելով Աբուլի ուշադրությունը շեղեց Վարդանը:
-Վարդան ջա՞ն, ոնց ես ախպեր, քանի օր ա չէինք տեսնվել: Ո՞նց ա նոր աշխատանքդ, երևի շատ ես հա՞ ծանրաբեռնված:
-Հա Աբուլ ջան, և ծանրաբեռնված եմ, և նոր է, սովորելու շատ բան կա:
-Լավ ա, լավ ա ախպեր ջան: Բա էն մի գործերդ ո՞նց են:
-Ի՞նչ գործեր:
-Դե՜, նկատի ունեմ՝ ե՞րբ եք ամուսնանում:
-Հա՜, հուսամ շուտով, Աբուլ ջան: Հենց եկեղեցին կառուցեն ու բացեն, այ էդ ժամանակ: Որոշել ենք արդեն:
 
Վարդանի խոսքերն Աբուլին դրդեցին, որ ավելի վստահ լինի իր ցանկության մեջ։
Ամառ էր, բայց զով։
Աբուլն առավոտյան սուրճն ու սիրգարետը վերջացնելուց հետո արագ իջավ բակ, կանգնեց իր սիրած բարձր կետում՝ երբեմնի հարուստ տնակ-խանութի տանիքին, աչքերը կկոցեց ու սկսեց զննել շինարարական տարածքը։
Վարպետներն ու բանվորները տեղում էին։ Այլևս հապաղելու իմաստ չէր տեսնում։ Ինքնագոհ ու հաստատակամ քայլերով շարժվեց դեպի կառուցվող եկեղեցին։ Տարածքում խումբ-խումբ հավաքված էին մաշված ու կեղտոտ շորերով, չսանրված ու փոշոտ երեսներով մարդիկ։
-Բարի լույս տղերք, ո՞նց եք։
-Բարև ախպերս․․․
-Տղերք, էստեղ ո՞վ ա «прораб»-ը, ուզում եմ աշխատեմ։
Անունդ ի՞նչ ա, տղա ջան,- մեջ մտավ աշխատողներից մեկն, ով առավել տարիքով էր։
-Ալբերտ, բայց դե մոտիկներս Աբուլ են ասում, հոպար ջան։
-Ուրեմն իմացիր Ալբերտ, էստեղ մի «прораб» կա, «верховный», ինքն էլ էստեղ չի լինում, մնացած հարցերով տեր հայրն ա զբաղվում, ինքն էլ հիմա եկեղեցու ներսում ա:
-Շնորհակալ եմ, մնացածն արդեն ես ինքս:
-Այ տղա, փողի համար բան չխոսաս, ինքը փողի հետ կապ չունի:
-Բա ո՞վ կապ ունի, չնայած…
-Ինչ կապ ունի, թե ով ունի, մեկա արդեն մեկ ամսի ա ուշացնում են: Մի բաժակ խմե՞ս:
Աբուլը մի պահ ընկրկեց, ունքերն ու աչքերը մոտեցրեց իրար ու իրեն զսպելով պատասխանեց․
-Չէ, անուշ արեք, ես չեմ խմում։
-Գնա, գնա, քեզանից լավ բանվոր դուրս չի գա ուրեմն․․․
 
***
Առաջին հիասթափությունն ապահովված էր, բայց Աբուլը շուտ կոտրվողներից ու հանձնվողներից չէր։ Նպատակ կար, պիտի իր մասնակցությունն ունենար այդ նպատակի իրականացմանը, որն էլ ստիպեց քայլերը համառորեն ուղղել դեպի եկեղեցի։
Եկեղեցու ներսը դատարկ էր ու անավարտ, ամենուր բետոն էր, ամեն ինչ բետոնից էր ու սառը, դեռ սրբության շունչ չկար, լռության մեջ լսելի էր միայն Աբուլի շնչառության ձայնը։
Աբուլը հայացքը դեպի բաց գմբեթն ուղղեց ու մի պահ ձուլվեց երկնքում լողացող ամպերի ընթացքին, ապա դեպի խորան նայեց, սևեռվեց ու խաչակնքվեց մանուկ Քրիստոսի դեռևս չօծված սրբապատկերի առջև։
Րոպեներ անց ավանդատան կողմից նկատեց դեպի իրեն մոտեցող քահանայի հայացքը։ Կարճահասակ, մինչև կոշիկի ծայրերը սև սքեմով ծածկված ու մինչև ակնափոսերը չհարդարված, մեկումեջ սպիտակած մորուքով պատված դեմքով, արդեն հասուն տարիքի եկեղեցու առաջնորդն արագ քայլերով մոտենում էր իրեն։
Աբուլը թուքն աննկատ կուլ տվեց, մտքերը վայրկյանների ընթացքում ի մի բերեց ու շարժվեց քահանային ընդառաջ․
-Բարի լույս, տեր հայր ջան։
-Լույսը միշտ բարի է,- հնչեց տեր հոր վստահ պատասխանը,- ի՞նչն է քեզ այս ժամին էստեղ բերել տղա ջան։
-Տեր հայր, մոտերքում եմ բնակվում, եկել եմ, որ օգտակար լինեմ ինչ-որ բանով։
-Անո՞ւնդ ․․․
-Ալբերտ է, բայց մոտիկներն Աբուլ են ասում։
-Տղաս, դու քեզ հաշիվ տվե՞լ ես, թե որտեղ ես գալիս։ Այս տեսքով եկեղեցի չեն մտնում։
Աբուլը հայացքը ցած իջեցրեց, վերից վար իրեն զննեց ու նայեց ուղիղ քահանայի աչքերի մեջ․
-Իսկ ի՞նչը տեսքիս հետ այն չէ։
-Տղաս, հագիդ շորտը հարիր չէ, դուրս արի, գնա փոխվիր ու նոր կգաս, կտեսնենք, թե ինչով կարող ես օգտակար լինել։ Ու իմացիր, որ եկեղեցին միշտ օգտակար է լինում իր զավակներին, միշտ նրանց կողքին է, բայց համապատասխան վերաբերմունք ու պահվածք պետք է ցուցաբերվի նաև հավատացյալի կողմից։
-Նկատի ունեք․․․
-Ես ոչինչ էլ նկատի չունեմ, պատշաճ տեսքով կգաս ու կխոսենք։
 
Ճամփաներ կան, որոնց ամեն մի քարը հարազատ է, ճանապարհներ կան, որոնցում ճամփորդ չես, այլ վերադարձող մի հուշ։ Կան նաև ուղիներ, որ միշտ ճիշտ տեղ են տանում, սիրտդ ամոքում, նորից ապրեցնում, անցյալդ մաքրում։
Հաճախ այդ ճանապարհներին հարազատներից շատերը դառնում են քարեր, անգամ նետվում ճանապարհից այն կողմ, երբեմն էլ սկսում են քարկոծել ու…
Ու սիրտդ քար է դառնում:
Աբուլը շրջվեց ու հեռացավ` հարցականներով, հուզված ու վրդովված։ Ամեն մի քայլն այնպես ուժգին ու ծանր էր դնում գետնին, շրթունքները ներսիծ այնպես էր կծոտում, որ հանկարծ չշրջվի, մի ավել բառ չասի, ավելորդ հայացք չնետի։
Որքան էլ չուզենաս, որքան էլ ընդդիմանաս, բայց կյանքում պահեր են գալիս, որ դառնում են հեղաշրջող, ներսդ տակնուվրա անող։ Մինչ այդ իմացածդ, ընդունածդ ճշմարտությունները, սկզբունքները վայրկյանների ընթացքում բախվում են իրականությանն ու փշուր-փշուր լինում։ Ու միշտ դրանում «օգնում» են մարդիկ։
Աբուլն ինքն իրեն խոստում տվեց՝ այլևս ոտք չդնել եկեղեցի, այդ եկեղեցի։ Նա չուներ այնքան գիտելիք ու մտավոր ուժ, որ համոզեր ինքն իրեն, թե եկեղեցին այդ քարեղեն տաճարը չէր, որ եկեղեցին չի սկսվում ու ավարտվում որևէ հոգևորականով, որ եկեղեցին Քրիստոսակերտ ու հավերժ է իր խորհուրդի ու սրբության մեջ։
Նա ուղղակի որոշեց։ Ու զգաց, որ Վարդանի կարիքն ունի, այն մեկի կարիքն, ով պատրաստ է լսել իրեն, հասկանալ լռությունը, այն մեկի կարիքն, ով քննադատելիս անգամ կտրուկ չէ։
Շարժվեց դեպի բակ, բարձրացավ արդեն վաղուց ժանգոտած խանութ-տնակի տանիք, մեջքով շրջվեց եկեղեցու կողմ, վառեց սիգարետն ու սպասեց Վարդանի գալու ժամին։
-Աբուլ, էդքան որ քննադատում ես եկեղեցուն, քանի անգամ ես գնացել, մտել եկեղեցի ու գլուխդ կախել կամ հայացքդ հառել խորանի կողմ ու լուռ աղոթել:
-Ապեր, ճիշտն ասեմ, մի անգամ եղել ա, որ գնացել եմ ձորի մոտի եկեղեցին, չհաշված էս մի դեպքը: Մտա, ինչ թաքցնեմ մեղքս, գրպանումս փող չկար, որ մոմ առնեի, մի երկու րոպե լսեցի՝ ինչա «տերտերն» ասում, բա՜ն չհասկացա: Վերևում երգում էին, ուզեցի լսել, մի երկու րոպե ուշադրությունս էդ կողմի վրա պահեցի ու էլի բա՜ն չհասկացա, անգամ աչքս կպավ: Ու էդպես էլի…
-Աբուլ ջան, բայց պարտադիր չի մոմ առնելը, վառելը: Սպասեիր մինչև Պատարագը կվերջանար, կմոտենայիր քահանային, կասեիր, որ ուզում ես մասնակցել Պատարագին: Համոզված եմ, կօգներ քեզ գոնե սկզբնական գիտելիքներ ձեռք բերելու գործում:
-Ո՜նց թե պատարգին մասնակցեմ: Բեմ բարձրանա՞մ:
-Բեմ չէ, Աբուլ, նախ դա խորան է կոչվում, իսկ երկրորդն էլ, Պատարագին մասնակցել չի նշանակում անպայման խորան բարձրանալ: Ընդհանրական աղոթքին, երգեցողությանը պիտի մասնակցես, քեզ զգաս ներկաների հետ միասնական ու Աստծուն առավել մոտ:
-Լավ, ախպեր, էդքանը հասկացանք, բայց ա՜յ Վարդան ջան, էդ խաչը որ պաչում եք, հակահիգիենիկա էլի: Քանի՞ հոգիա պաչում, բակտերիա, վիռուսա, բանա, հազար հիվանդություն կփոխանցվի հաստատ:
-Հա, բա այ Աբուլ, երևի одноразовый խաչեր չէ՞ պիտի պատրաստվեն հատուկ քո համար…
Խաչը արծաթից են պատրաստում, ու արծաթը բակտերիա չի փոխանցում: Սա ուղղակի, ի գիտություն քեզ:
-Հա ապեր, բայց դե կենտրոնանալ չի լինում էլի, աղմուկը շատա, գնում-գալիս են, մեկ-մեկ էլ էնպես են մտնում, չէ է՜, էնպիսիններն են մտնում, որ խորանը չգիտեմ, բայց անկախ քեզանից աչքերով ու մտքերով խորանում ես դրանց վրա: Բա որ հոտավետ ծո՜ւխ են անում:
Աբուլ, դա բուրվառ է, ու խունկ են ծխում:
-Ծխո՞ւմ…
-Լավ, Աբուլ, անիմաստ է: Գնա տուն, ոտքդ ոտքիդ գցիր, էդ երկու ոտքդ էլ գրասեղանի վրա, որի վրա մենակ գարեջրիդ շիշն ու միշտ լցված մոխրամանդ է միայն, մի հատ ծխիր, թուլացիր, գլուխդ բարձրացրու, առաստաղին փչի ծուխդ ու ասա. «Է՜հ, Աստված ջան, էս կյանք չի ախպեր, էս տանջանքա, պրոբլեմներս քիչ են, մի հատ էլ էս տարիքիս բան սովորեմ, գոնե մի հատ հարուստ քավոր էլ չգտա, որ կնքվեի, պրոբլեմներս լուծեր»…
-Արա Վարդան, բայց դու փաստորեն լավ էլ մտքերս կարդում ես: Ինչ լավա, որ գոնե դու հասկանում ես ինձ, ախպեր ջան, ու «ջհանդամին», թե մի քիչ ցնդած-ցնդած բաներ չես ասում:
 
 
***
Մի քանի տարուց, իսկ ավելի ստույգ՝ չորս տարի անց, եկեղեցին շրջապատած թիթեղները հանվեցին, ու նորակառույցը պատրաստ էր օծման իր ամբողջ գեղեցկությամբ ու վեհությամբ։ Բոլոր հավաքվածները ցնծում էին՝ թաղամասը վերջապես եկեղեցի ունեցավ, վերջապես ազատվեցին փոշուց ու աղմուկից։ Բացման արարողությանը ներկա էին հոգևորականներ, պետական պաշտոնյաներ ու մշակութային գործիչներ, թաղամասի բնակիչներից շատերն ու անգամ տարբեր քաղաքներից եկած հավատացյալ տարեցներ։ Կուշտ ու սոված խառնվել էին իրար ու սպասում էին, թե վերջապես երբ է ժամանելու «верховный прораб»-ը:
«Չորրորդ փողոցի» հնակյացներից չկար միայն Աբուլը: Աշխատանքի էր, չնայած, եթե աշխատանքի չլիներ, միևնույն է, չէր գալու: Մոտ մեկ տարի առաջ աշխատանքի էր անցել նոր բացված սուպերմարկետում՝ հաճախորդների գնած սնունդն ու իրերը տոպրակների մեջ էր լցնում և ուղեկցում մինչև դուրս: Քաղաքը, ինչպես առաջ, այդպես էլ այդ օրերին, շնչում էր, ապրում էր առևտրով: Տենդանման սով ու մղում էր ամենուր: Պատերազմի տարիներից հետո շատերի՝ արտերկրում ապրող բարեկամները նույն ինտենսիվությամբ հագուստներ չէին ուղարկում, իսկ ունենալու ցանկությունն անհագ էր: Մարդկային ընչաքաղցության ու աչքածակությանն ուղիղ համեմատական օրեցօր աճում էին սուպերմարկետներն ու բրենդային խանութները, որոնք միշտ եռուզեռի մեջ էին:
Եկեղեցու բացման ծիսակարգից ու պաշտոնական մասի ավարտից հետո կուշտերը հեռացան՝ զանգակատան առջև գցված լեփ-լեցուն հյուրասիրության սեղանները թողնելով սովածներին: Քիչ այն կողմ՝ երրորդ ու չորրորդ փողոցների միջնամասի՝ խոտածածկ ու նորատունկ շիվերով լցված հատվածից Սևոն Ու Ջեկոն՝ կողք-կողքի նստած, լեզուները դուրս գցած ու ականջները ցցած հետևում էին, թե ինչպես էին հրմշտոցով դատարկվում երկար ու առատ սեղանները: Նույն այդ ընթացքում Աբուլը դուրս էր եկել ընդմիջման ու հենված նախկինում մշակույթի պալատի, իսկ այժմ նորակառույց սուպերմարկետի պատին՝ ծխում էր իր՝ քրտինքով աշխատած գումարով գնած ծխախոտն ու մտածում, թե ինչ գույնի վերնաշապիկ պետք է հագնի Վարդանի հարսանիքին:
Երեկոյան կողմ եկեղեցու դիմաց գցված սեղաններն արդեն հավաքված էին, իսկ «Չորրոդ փողոցը» լցած էր մեքենաներով, որոնք կայանվում էին մինչև կեսգիշեր: Փողոցը դատարկ ու զուրկ էր մարդկանցից, մարդկանց փոխարինելու էին եկել մգեցված ապակիներով մեքենաներն ու դրանցում համբուրվող ու գրկախառնվող զույգերը:
Ամեն ինչ վաճառվում էր, անգամ պատիվը…
***
Վարդանի հարսանիքն իրեն ուշացնել չտվեց: Ամեն ինչ կարգին, ինչպես որ հարկն էր կատարվեց: Բոլորն ուրախ էին Վարդանի համար: Ուրախ էր նաևԱբուլը, ով թեկուզ եկեղեցու գավիթից ներս չմտավ, բայց հարսանեկան խնջույքի ժամանակ ամենաակտիվներից էր ՝ պար չկար, որ բաց թողներ, կենաց չկար, որ տեղից վեր չկենար ու բաժակ չխփեր: Բայց չէր խմում:
-Այ տղա, կարո՞ղ է հարսի նետած ծաղկեփունջն էլ դու բռնես, մեկ ու մեջ դադար տուր, կքրտնես ու կհիվանդանաս: Մի բան էլ դու ասա խմենք, թե չէ մենակ չխկացնում ես: Տես, թե էն կողքի սեղաններին կոնյակ մնացել է, մոտեցրու:
-Է՜ Վարդան, խելոք մնա, կարողա գիտես ծնունդդ ա ու արաղի ես ուղարկում:
-Չէ, ծնունդս չի, հարսանիքս է, այ դմբո ջան,- ծիծաղելով վրա բերեց Վարդանը:
-Վարդան, փաստորեն «икра» -ի փողը դզել ես հա՞ արդեն:
-Աբո՜ւլ, կարգին աղջիկ ա, ու ինքն «икра» չի սիրում: Բավական երկար ժամանակ է իրար հետ ենք աշխատում, մեր ֆիրմայի թարգմանչուհին է: Իր համար մարդու ներսն է կարևոր, հոգևորն ու ներաշխարհը:
-Հա՜, դե որ էդպես ա, սրանից հետո երբ ձեզ հյուր գամ, ինձ համատեղ արտադրության հոգևոր սենդվիչներ կյուրասիրեք: Լից է՜,հերիք խոսես, էսօր պիտի հարբես:
-Խմենք, բայց հարբել չկա, պետք է զգոն լինեմ ամեն դեպքում,- լրջանալով հակադարձեց Վարդանը:
-Չէ, դու խմիր, ես զգոն կլինեմ, դու քո գործին նայիր, պատասխանատու հերթափոխի ես էսօր գիշերը, խմիր, որ քունդ չտանի: Իսկ եթե կատակը մի կողմ, ապա մի բան եմ ուզում՝ երջանիկ եղեք, ու էնքան հաջողություն թող բերի էս աղջիկը քո օջախ, որ էդ պարսիկների մոտից երկուսով դուրս գաք ու ձեր գործը հիմնեք: Ես էլ կգամ ու ձեր մոտ որպես բանվոր կաշխատեմ:
***
Լինի գոռոց, թե՝ լռություն, լաց կամ քմծիծաղ, բաժանումը մնում է որպես բաժանում, կարոտը՝ կարոտ, սերը՝ սեր:
Կիսատ ձմեռ, կիսագարուն, կես ամառ ու միայն մեկ ամբողջություն՝ մի ամբողջ աշուն, մի ամբողջ թախիծ, մի ամբողջ կիսատ կյանք:
Երբեմն կիսատ պատմություններն էլ են լինում ամբողջական, քանի որ նրանց մեջ ներդրվում է մի ամբողջ աշխարհ սեր: Երկու կես ու կիսատ ամբողջություն:
Ամեն մի կիսատ բան շարունակելի է մինչև վերջակետ, իսկ վեջակետն իր հերթին հազվադեպ, բայց երկու ուղղահայաց կանգնած կետերից մեկն իջեցնում է, խոնարհեցնում մինչև հորիզոնական դիրք ու երկու կետերը հայտնվելով կողք-կողքի դառնում են բազմակետ, շարունակելի, եթե…
…եթե եթեներ չեն լինում…
-Աբուլ, ի՜նչ հոգևոր սենդվիչ, ի՜նչ «икра», փաստորեն պարսկական վաֆլին ու պեչենին ավելի համով էին, հա՞… ես դրա՛… լի՛ց, էսօր պիտի խմենք:
-Վարդան, ես չեմ խմում, ու դու էլ քիչ խմի:
-Ինչի էսօր մարդ կա՞, որ չի խմում: Լսի՛ր, Աբուլ, մեզ միշտ կյանքում թվում է՝ թվում է, թե երջանիկ ենք, սակայն պարզվում է, որ դատարկ բաների վրա ենք կառուցել մեր երջանկությունը: Թվում է, թե դժբախտ ենք, բայց երջանիկ զգալու բավականին շատ բան ունենք: Գրողը տանի այդ թվացյալ իրականությանը:
-Վարդան ջան, գիտեմ, չես լսելու ինձ, չես ընդունելու ասածներս, բայց երևի բարին էլ դա էր: Էնպես որ քիչ նեղվիր, դեռ ողջ կյանքդ առջևումդ ա, թքիր ու անցիր, առաջ նայիր:
Չորս ամիս էլ չէր անցել ամուսնությունից, երբ Վարդանը կնոջը բռնացրել էր պարսիկ տնօրենի հետ սենյակում սիրագործվելուց: Գործելու տարբերակները շատ էին այդ պահին, բայց նա լռեց ու փակեց իր հետևից գրասենյակի դուռը: Եվ ընդհանրապես, փակեց բոլոր դռները՝ տան դռները՝ արդեն նախկին համարվող կնոջ ու բոլորի առջև, մտքի ու զգոնության դռները, հույսի դռները:
Ու սկսեց բացել: Միայն շշեր…
Ներս էր թողնում միայն Աբուլին, այն էլ միայն ոչ դատարկ ձեռքով:
-Վարդան, ախր էդ Ամերիկաներից լավ բան չէր էլ կարելի սպասել, դու էլ գովում էիր, թե խելացի է, կիրթ է, հասուն աղջիկ է:
-Հազար ասեցի Աբուլ, Ամերիկա չէ, այլ ամերիկյան համալսարան: Ասում էիր սերն ինչ են անո՞ւմ, ապրո՞ւմ են: Փաստորեն ճիշտ էիր ասում, ես զգացի, բայց չապրեցի…
Լի՛ց, քեռին էսօր պիտի խմի…
-Ի՞նչ քեռի, այ տղա:
-Էսօր քեռի եմ դարձել Աբուլ, դու էլ պիտի խմես, ուզես, թե չուզես:
Վարդանը նստած տեղից բարձրացավ ու ծանր քայլերով մոտեցավ խոհանոցի ամենաբարձր դարակին, աթոռը քաշեց ոտքերի տակ ու կանգնեց վրան: Բացված դարակից մի ծրար հանեց ու կանգնեց ուղիղ Աբուլի առջև.
– Աբուլ ջան, հարազատս, էս ծրարը վերցրու: Միգուցե բացելու կարիք չլինի երբևէ, միգուցե հենց ճիշտ պահին եմ գրել ու չհասցնեի մի ուրիշ օր գրել այս տողերը: Չգիտեմ…
Չնայած, գիտես, որ չեմ սիրել ու հավատացել այդ երևիներին, չգիտեմներին ու միգուցեներին, բայց սա հենց այդ դեպքն է, որ դրանք են գերիշխող: Տանս բանալիները քրոջս մոտ են, էս նամակն էլ կտաս նրան: Ինքը դուռը կբացի:
Հիշո՞մ ես՝ մի օր հարցրեցիր, թե ինչ կլինի, եթե սովետական տարիներին մի սենյակ լուցկի գնած լինեի ու հիմա վաճառեի:
-Հա, հիշում եմ Վարդան, բայց խոսելուդ տոնը դուրս չի գալիս:
-Ինչի ինչս է նորմալ մնացել, որ տոնս էլ նորմալ լիներ: Մի՛ ընդհատիր: Էն սենյակը տեսնո՞ւմ ես,-ձեռքը դեպի միջանցքի վերջը մեկնելով՝ հարցրեց Վարդանը:
Ահա, տեսնում եմ:
-Էդ սենյակում շատ լուցկի կա, քեզ համար եմ թողել, էն տարիներին չվաճառված լուցկիներն են: Չնայած ամեն ինչ իր արժեքը կորցրել է, բայց հուսամ մի օր պետք կգան էդ լուցկիները քեզ, գոնե ծխախոտդ վառելու համար ուրիշից լուցկի չես խնդրի: Բայց օտարների հետ գործ չբռնես, դրանք կյանքս կերան, գիտես:
Խոստացիր, որ գոնե դու երջանիկ կլինես, ախպեր…
-Վարդա՜ն…
-Իսկ հիմա բարձրացիր ու գնա, չշարունակես, դուռն էլ չփակես հետևիցդ: Ուզում եմ մենակ մնալ…
 
***
Արև էր, բայց աշուն…
Աբուլը մե՛կ ժամացույցին էր նայում, մե՛կ էլ գլուխը շրջում էր եկեղեցու կողմ: Երեք րոպից էլ քիչ ժամանակ էր մնացել, բայց արդեն չէր կարողանում համբերել: Շրջվեց ու մեծ-մեծ քայլերով գնաց դեպի եկեղեցի:
Ու հօդս են կորում ինքդ քեզ տված բոլոր խոստումները, բոլոր սկզբունքները, երբ համբերությանդ բաժակը լցվում է, երբ գիտես, որ վերջին անգամ ես տեսնելու մեկին, ով կարևոր է եղել քեզ համար երկար ժամանակ, հարազատ է մինչև վերջին շունչը, արտասանած վերջին բառն ու արտահայտած հայացքը:
Արդեն զանգակատանն էր հասել, երբ, վերջապես, եկեղեցու զանգերը զարկվեցին իրար:
Աբուլը մի պահ սառեց, քարացած մնաց տեղում ու հայացքն ուղղեց դեպի դռներն ու վազեց: Բոլորը դուրս էին գալիս, իսկ ինքն ուզում էր ներս մտնել: Բայց չթողեցին, արդեն ուշ էր…
Աշուն էր, ու ցուրտ:
«Չորրոդ փողոցը» դատարկ էր ու մութ, մայթեզրի քարին նստած էր միայն Աբուլը: Երեկոյան սառն օդը փչում էր նրա դեմքին ու արցունքները շպրտում երեսի վրայով այս ու այն կողմ: Ցրտից սառած շրթունքներին կպած ծխախոտը վաղուց հանգել էր, իսկ Աբուլն ուշադրություն չէր էլ դարձնում դիմացի փողոցով երթևեկող մգեցված ապակիներով մեքենաների խեղդող ծխին:
Սևոն ու Ջեկոն իրար կողքի լուռ պառկել էին «Չորրոդ փողոցի» մեջտեղում ու ականջները կախ, աչքերը չռած նայում էին Աբուլի քարացած դեմքին:
Վերևից ընկնող լույսի վրայով դանդաղ դեպի Աբուլն էր մոտենում մի երկար ստվեր:
-Բարև ախպեր, մի հատ լուցկիդ կտա՞ս սիգարետս վառեմ:
Աբուլը դժկամորեն գլուխը վեր բարձրացրեց և ուռած աչքերով նայեց անցորդի դեմքին: Կարճահասակ, սպորտային կոշիկներով ու ջինսով, մինչև ակնափոսերը չհարդարված, սպիտակի մեջ մեկումեջ սևին տվող մորուքով պատված դեմքով, արդեն հասուն տարիքի եկեղեցու նախկին՝ կարգալույծ քահանան էր:
-Չե՛մ ծխում, կխմե՞ս…
 
Հեղինակ՝ © Դավիթ Սամվելյան


Yandex.Metrica Display Pagerank

Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են. Copyright © 2013-2016 Grqamol.am: All Right Reserved
Այլ կայքերում կամ հեռուստառադիոընթերցումներում մեջբերումներ անելիս հղումը Grqamol.am-ին պարտադիր է: