Grqamol.am » Տարբեր Ժանրեր » Արտասահմանյան Հեղինակներ » Ռեյ Բրեդբըրի «Ամբողջ Ամառը Մեկ Օրում»

Ռեյ Բրեդբըրի «Ամբողջ Ամառը Մեկ Օրում»

– Պատրա՞ստ եք:

– Այո՜:

– Հիմա՞:

– Շուտով:

Իսկ գիտնականները ճի՞շտ գիտեն: Դա այսօր է լինելու, չէ՞:

Նայի՛ր, ինքդ կտեսնես:

Երեխաները՝ իրար խառնված, վարդերի ու խոտերի նման սեղմված՝ այգում, մի մարդու նման հայացքներն ուղղել էին դուրս՝ փնտրելով ամպերի հետևում թաքնված արևը:

Անձրև էր գալիս:

Արդեն յոթ տարի է ինչ անձրևը չէր դադարում: Հազար ու հազար օրեր գիշեր-ցերեկներ անդադար անձրևում էր, կաթիլները թմբկահարում էին տանիքներն ու աղմկում, հոսում էին ջրի շիթերը, և բյուրեղյա շիթերի զրնգոցն ընդհատվում էր միայն փոթորկի ոռնոցով և այնքան ուժեղ դղրդյուններով, ասես հսկայական ալիքներ էին բախվում ցամաքի կղզիներին: Անձրևը մաքրում-տանում էր հազարավոր անտառներ, և դրանք կրկին  հազարավոր անգամներ աճում էին, որպեսզի կրկին ճզմվեն ջրերի ծանրությունից: Եվ դա շարունակվում էր անվերջ, քանի որ սկսած անհիշելի ժամանակներից՝ այդպիսին էր կյանքն այդտեղ՝ Վեներայի վրա, և սա մի դասարան էր լիքը երեխաներով, որոնց ծնողները եկել էին այդ անձրևոտ աշխարհ՝ քաղաքակրթություն ստեղծելու և իրենց կյանքն ապրելու համար:

– Դադարու՜մ է, դադարու՜մ է:

– Այո՜, այո՜:

Մարգոն այդ բոլոր երեխաներից  առանձին հեռվում էր կանգնել, երեխաները չէին էլ պատկերացնում, որ կար մի ժամանակ, երբ ամենուր միայն անձրև, անձրև ու անձրև չէր: Նրանք բոլորն ինը տարեկան էին, և եթե անգամ յոթ տարի առաջ եղել էր այնպիսի մի օր, երբ արևը մեկ ժամով դուրս էր եկել ու ապշած աշխարհին ցույց էր տվել իր դեմքը, նրանք դա չէին էլ կարող հիշել: Երբեմն նա գիշերները լսում էր, թե ինչպես են մյուս երեխաները քնի մեջ շուռումուռ գալիս ու ինչ-որ բան էին հիշում, ու գիտեր, որ մյուսները երազ են տեսնում ու հիշում են ոսկի, կամ դեղին մատիտ, կամ այնքան մեծ մետաղադրամ, որ դրանով կարելի է գնել ողջ աշխարհը: Նա գիտեր, որ մյուսներին թվում է, թե հիշում են մի ջերմություն, երբ ասես շիկնում է դեմքդ, տաքանում է ողջ մարմինդ, ձեռքերդ, ոտքերդ ու դողացող ափերդ: Բայց հետո նրանք բոլորն արթնանում էին, և կրկին լսվում էր անվերջ անձրևի ձայնը, որ ապարանջանի հատիկների պես շարունակում էին թափվել կտուրների, ծառուղիների, պարտեզների ու անտառների վրա, և երազները լքում էին նրանց:

Նախորդ ամբողջ օրը նրանք դասարանում կարդում էին արևի մասին: Կարդում էին, թե ինչքան իսկական լիմոնի է նման, ու ինչքան տաք է: Իսկ հետո փոքրիկ պատմություններ կամ բանաստեղծություններ էին գրում դրա մասին:

Ինձ թվում է՝ արևը մի ծաղիկ է,
Որ միայն մի ժամ է ծաղկում:

Դա Մարգոյի բանաստեղծությունն էր, որ նա կամացուկ կարդաց լուռ դասարանի առաջ, մինչ դրսում հորդում էր անձրևը:

– Է՜, դա դու չես գրել,- բողոքեց Ուիլիամսներից մեկը:

– Ես եմ գրել,- ասաց Մարգոն:- Ես եմ գրել:

– Ուիլիա՛մ,- բարկացավ ուսուցչուհին:

Բայց դա երեկ էր: Իսկ հիմա անձրևը նոսրանում էր, և երեխաները սեղմվել էին հսկայական լուսամուտների հաստ ապակիներին:

– Ուսուցչուհին ու՞ր է:

– Հիմա կվերադառնա:

Լավ կլինի շտապի, այլապես ամեն ինչ բաց կթողնենք:

Անհամբերությունից վառվելով՝ երեխաները գնդակի պես ցատկոտում ու հոլի պես պտտվում էին տեղում: Մարգոն մենակ էր կանգնած: Նա շատ փխրուն աղջիկ էր, ու թվում էր, թե շատ վաղուց մոլորվել էր անձրևի մեջ, ու անձրևը սրբել էր նրա աչքերի կապույտը, շուրթերի կարմիրն ու մազերի ցորենագույնը: Նա կարծես հին ու փոշոտ ալբոմից պոկած խամրած լուսանկար լիներ, և եթե խոսում էր, ձայնը հազիվ էր լսվում: Ու հիմա, միայնակ կանգնած, Մարգոն անձրևոտ ապակու միջից նայում էր դրսի թաց ու աղմկոտ աշխարհին:

– Ի՞նչ ես նայում,- ասաց Ուիլիամը: Մարգոն չպատասխանեց:

– Խոսի՛ր, քեզ հետ եմ:

Ուիլիամը հրեց նրան: Բայց Մարգոն չշարժվեց, ուղղակի մի քիչ ցնցվեց ու վերջ: Մյուսներն իրենց հեռու էին պահում նրանից ու նույնիսկ չէին էլ նայում նրա վրա: Մարգոն գիտեր, որ երեխաները խուսափում են իրենից: Պատճառն այն էր, որ ինքը չէր ուզում այդ ստորգետնյա քաղաքի խուլ թունելներում խաղալ իրենց հետ: Եթե ինչ-որ մեկը խփում էր նրան ու փախչում, ինքն ուղղակի կանգնած էր մնում, ու չէր հետևում նրանց: Երբ ամբողջ դասարանն ուրախ երգեր էր երգում երջանկության, կյանքի ու խաղերի մասին, ինքն հազիվ էր շարժում շուրթերը: Եվ միայն այն ժամանակ, երբ երգերն արևի ու ամառվա մասին էին, Մարգոն կամացուկ երգում էր մյուսների հետ՝ հայացքը թաց լուսամուտներին հառած: Իսկ իր ամենամեծ հանցագործությունն, իհարկե այն էր, որ ինքն ընդամենը հինգ տարի առաջ էր եկել այդտեղ Երկրից ու հիշում էր արևը, հիշում էր՝ ինչպես էր այն փայլում Օհայոյի կապույտ երկնքում, երբ ինքը չորս տարեկան էր: Իսկ մյուսներն ամբողջ կյանքում ապրել էին Վեներայի վրա ու ընդամենը երկու տարեկան էին եղել, երբ վերջին անգամ երևացել էր արևը, և վաղուց արդեն մոռացել էին, թե ինչպիսին է այն, ինչ գույն ունի ու ինչքան տաք է:

Իսկ Մարգոն չէր մոռացել:

– Ոնց որ մե՜ծ մետաղադրամ լինի,- մի անգամ ասաց նա ու աչքերը փակեց:

– Ոչ այն այդպիսին չէ,- գոռաց Ուիլիամը :

– Ու վառարանի կրակի պես տաք է,- ասաց նա:

– Սուտ է, դու ոչինչ էլ չես հիշում,- գոռացին երեխաները:

Բայց Մարգոն հիշում էր, մյուսներից առանձին կանգնած, նա լուռ նայում էր թրջված լուսամուտներից դուրս: Մի անգամ՝ մի ամիս առաջ, նա հրաժարվել էր լողանալ դպրոցի լոգարանում, ու գլուխը ձեռքերով պահած, ականջները պինդ սեղմած՝ ճչում էր ու չէր ուզում, որ ջուրը լցվի գլխին: Ու դրանից հետո կամաց-կամաց սկսել էր հասկանալ, որ ինքը տարբեր է մյուսներից, ու մյուսներն էլ էին զգում դա ու իրենց հեռու էին պահում: Ասում էին, որ հաջորդ տարի հայրն ու մայրը Մարգոյին հետ են տանելու Երկիր, ու չնայած դա հազարավոր դոլարների կորուստ էր լինելու նրա ընտանիքի համար, պարզ էր, որ դա կյանքի հարց է: Եվ այդ բոլոր մեծ ու փոքր պատճառներով էլ երեխաներն ատում էին նրան: Նրանք ատում էին նրա ձյան պես գունատ դեմքը, ինչ-որ բանի սպասող լռությունը, նիհարությունն ու սպասելիք ապագան:

– Գնա՛ այստեղից,- Ուիլիամը կրկին հրեց Մարգոյին:- Ինչի՞ ես սպասում:

Մարգոն առաջին անգամ շրջվեց ու նայեց Ուիլիամին: Ու աչքերում երևաց, թե ինքն ինչի է սպասում:

– Այստեղ մի սպասիր,- ջղայնացած գոռաց Ուիլիամը,- ոչ մի բան էլ չես տեսնելու:

Մարգոն շարժեց շուրթերը:

– Ոչ մի բա՛ն, ասում եմ – գոռաց տղան,- այս ամենը կատակ էր, չէ՞: – Նա շրջվեց մյուս երեխաների կողմ:- Այսօր ոչ մի բան էլ չի լինելու, չէ՞:

Բոլորը մի պահ զարմացած նայեցին նրան, ապա հասկացան ու սկսեցին ծիծաղելով գլուխները թափ տալ.

– Չէ՜, ոչի՜նչ, ոչ մի բա՜ն էլ չի լինելու:

– Բայց ախր…- շշնջաց Մարգոն  անօգնական հայացքով: – Ախր այսօր հենց այդ օրն է, գիտնականներն են ասել, իրենք գիտեն, չէ՞, ախր արևը…

– Կատակ էր, կատակ,- ասաց տղան ու կոպիտ բռնեց աղջկան:- Երեխեք, եկեք Մարգոյին փակենք խորդանոցում, քանի դեռ ուսուցչուհին չի եկել:

– Ո՜չ,- ասաց Մարգոն:

Նրանք հավաքվեցին աղջկա շուրջ, բռնեցին ու սկսեցին քաշքշել նրան: Մարգոն դիմադրում էր, հետո աղաչում էր, հետո լաց էր լինում, բայց նրան քարշ տվեցին հետ՝ թունել, ու հետ՝ դեպի ամենահեռու սենյակը, ու հետո խորդանոց, ու հետո կողպեցին դուռը: Ապա, խորդանոցի դիմաց կանգնած, նայում էին, թե ինչպես է դուռը ցնցվում. Մարգոն բռունցքներով հարվածում էր դռանն ու ամբողջ մարմնով վրան էր նետվում: Լսում էին աղջկա խուլ ճիչերը: Իսկ հետո նրանք ժպտալով շրջվեցին ու վերադարձան՝ հենց այն ժամանակ, երբ եկավ ուսուցչուհին:

– Պատրա՞ստ եք, երեխաներ.- ուսուցչուհին նայեց ժամացույցին:

– Այո՜,- պատասխանեցին բոլորը:

– Բոլո՞րդ եք այստեղ:

– Այո՜:

Անձրևը թուլանում էր: Երեխաները հավաքվեցին հսկայական դռան մոտ:

Անձրևը դադարեց:

Ասես ձնահյուսների, փոթորիկների, մրրիկների ու ժայթքող հրաբուխների մասին պատմող ֆիլմի կեսից ինչ-որ բան եղավ ձայնի հետ, բոլոր բարձրախոսները փչացան, ու աղմուկը նախ խլացավ, ապա լրիվ մարեց, լռեցին պայթյունները, դղրդոցներն ու որոտը, ու հետո ինչ-որ մեկը դուրս քաշեց ժապավենն ու մյուսի փոխարեն դրեց արևադարձային մի գեղեցիկ պատկեր, որ ոչ շարժվում էր, ոչ էլ՝ ցնցվում: Աշխարհը շունչը պահեց: Լռությունն այնքան հիասքանչ, այնքան անհավատալի էր, որ թվում էր՝ ականջներդ խցանված են, կամ լրիվ կորցրել ես լսողությունդ: Երեխաները ձեռքերը տարան ականջներին: Նրանք իրարից առանձին-առանձին կանգնած էին: Ապա դուռը հետ սահեց, ու հանդարտ, ասես ինչ-որ բանի սպասող աշխարհի բույրը լցվեց ներս:

Եվ դուրս եկավ արևը:

Արևը վառվում էր բրոնզագույն կրակով ու շատ մեծ էր: Իսկ շուրջբոլորը շողում էր պայծառ կապույտը: Իսկ հետո ջունգլիներն էլ ասես բոցավառվեցին արևի լույսից, և երեխաներն ուշքի եկան ու ճիչ-աղմուկով վազեցին դուրս՝ դեպի ամառվա գիրկը:

– Շատ հեռու չգնա՜ք,- նրանց հետևից ձայն տվեց ուսուցչուհին:- Հիշում եք, չէ՞, ընդամենը երկու ժամ ունեք: Թե չէ չեք հասցնի ծածկի տակ մտնել:

Բայց նրանք արդեն վազվզում էին դրսում, դեմքները պարզում էին երկնքին ու զգում, թե ինչպես է արևը տաք արդուկի նման շոյում իրենց այտերը. հանում էին բաճկոնները, ու արևը այրում էր նրանց թևերը:

– Սա բոլոր արևային լամպերից ավելի լավն է, չէ՞:

– Շա՜տ ավելի լավը:

Նրանք դադարեցին վազել ու կանգնեցին հսկայական ջունգլիի մեջ, որ ծածկում էր ամբողջ Վեներան, որն անդադար աճում էր՝ բուռն ու փարթամ, աճում էր՝ ասես աչքիդ առաջ: Այն ասես ութոտնուկների վտառ լիներ, ու ծառերի հաստ ճյուղերը մոլախոտերի նման ձգվում էին դեպի երկինք, ճոճվում էին ու ծաղկեցնում այդ կարճ գարունը: Ջունգլիները ռետինի ու մոխրի գույն էին ստացել, քանի տարի արև չէին տեսել: Դրանք քարերի, սպիտակ պանրի, թանաքի ու լուսնի գույն ունեին:

Երեխաները ծիծաղելով փռվում էին ջունգլիի ներքնակի վրա ու լսում էին, թե ինչպես է այն իրենց տակ շնչում, փափուկ, ու այնքա՜ն կենդանի: Նրանք վազվզում էին ծառերի տակ, սահում էին ու ընկնում, հրում էին իրար, պահմտոցի խաղում, բայց ամենից շատ նրանք աչքերը կկոցած նայում էին արևին՝ այնքան, որ արցունքոտվում էին աչքերը, և ձեռքերը պարզում էին դեպի երկնքի ոսկեգույն փայլն ու հրաշաալի կապույտը, ու շնչում էին թարմությունն ու անվերջ լսում ու լսում լռությունը, որ տանում էր նրանց հանդարտ ծովի նման ՝ անձայն և անշարժ: Նրանք նայում էին ամեն ինչին ու վայելում էին ամեն ինչը: Եվ հետո իրենց քարանձավներից փախած վայրի գազանիկների նման սկսում էին վազել ու վազել, նրանք վազում էին աղմկոտ շրջաններ կազմած: Մի ամբողջ ժամ նրանք վազում էին ու կանգ չէին առնում:

Իսկ հետո…

Վազող աղջիկներից մեկը շնչակտուր կանգ առավ ու ճչաց:

Բոլորը կանգ առան:

Աղջիկը կանգնել էր բաց երկնքի տակ ու առաջ էր պարզել ձեռքը:

– Նայեք,- ասաց նա ու ցնցվեց.- Նայեք:

Նրանք դանդաղ մոտեցան աղջկան՝ բաց ափի մեջ նայելու: Ափի մեջտեղում, անձրևի մեծ, կլոր կաթիլ էր: Աղջիկը նայեց կաթիլին ու սկսեց լացել: Երեխաները նայեցին դեպի երկինք:

– Վա՜յ վա՜յ …

Հատուկենտ սառը կաթիլներն ընկան նրանց քթերի, այտերի ու շուրթերի վրա: Թանձրացող մառախուղի հետևում խամրում էր արևը: Սառը քամի բարձրացավ: Նրանք շրջվեցին ու սկսեցին քայլել դեպի իրենց ստորգետնյա տունը՝ ձեռքերը իրենց կողմ տանելով, ժպիտներն էլ անհետանալով:

Աղմուկի դղրդյունը ցնցեց նրանց, ու մրրիկից իրար խառնված տերևների նման վազեցին: Կայծակը փայլեց տասը մղոն հեռվում, հետո՝ հինգ մղոն, հետո՝ մեկ, հետո՝ կես: Երկինքը մի ակնթարթում խավարեց:

Նրանք մի պահ կանգնած մնացին ստորգետնյա քաղաքի շեմին՝ մինչ հորդառատ անձրևելը: Հետո փակեցին դուռն ու լուռ կանգնած լսում էին, թե ինչպես է դրսում վիթխարի աղմուկով հորդում անձրևը՝ ամենուր ու անվերջ:

– Ու հիմա էլի յոթ տարի՞:

– Հա, յոթ:

Հետո երեխաներից մեկը թեթև ճչաց.

– Մարգո՜ն:

– Ի՞նչ:

– Ինքը ախր դեռ խորդանոցում է, որտեղ կողպել էինք նրան…

– Մարգո՜ն…

Նրանք մնացին տեղում սառած, ասես ինչ-որ մեկը նրանց մեխել էր հատակին: Նայեցին իրար, ապա՝ ուրիշ կողմ: Ապա հայացքներն ուղղեցին  լուսամուտից դուրս, ուր հոսում ու հոսում էր անձրևը՝ անվերջ ու անվերջ: Ոչ ոք չէր համարձակվում նայել մյուսներին: Բոլորի դեմքերը մռայլ էին ու գունատ: Գլուխները կախ՝ նրանք նայում էին իրենց ձեռքերին ու ոտքերին:

– Մարգոն…

Աղջիկներից մեկն ասաց,- Դե ի՞նչ: Ոչ ոք չշարժվեց:

– Գնացինք,- շշնջաց աղջիկը:

Սառը անձրևի աղմուկի տակ երեխաները դանդաղ ուղղվեցին դեպի սրահ, փոթորկի ու որոտների դղրդոցի տակ միջանցքով թեքվեցին դեպի այն սենյակը որտեղ կայծակի կապույտ, ահարկու փայլը լուսավորում էր նրանց դեմքերը: Նրանք կամաց մոտեցան խորդանոցին ու կանգնեցին դռան դիմաց:

Դռան հետևում միայն լռություն էր:

Նրանք դանդաղ, շա՜տ դանդաղ բացեցին դուռն ու դուրս թողեցին Մարգոյին:

Վ Ե Ր Ջ

* * *

© Թարգմանությունն անգլերենից` Անժելա Մովսիսյանի



Yandex.Metrica Display Pagerank

Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են. Copyright © 2013-2017 Grqamol.am: All Right Reserved
Այլ կայքերում կամ հեռուստառադիոընթերցումներում մեջբերումներ անելիս հղումը Grqamol.am-ին պարտադիր է: