Grqamol.am » Մեջբերումներ Գրքերից » Խավիեր Մարիաս «Այնքան սպիտակ սիրտը»

Խավիեր Մարիաս «Այնքան սպիտակ սիրտը»

Գրքից բոլոր մեջբերումների դուրսբերումը՝ Համլետ Մուրադյանի

* * *

►  Ներկան չի կարող ոչ ներկել, ոչ էլ մոտենալ ապագային:

► «Կարգավիճակի փոփոխությունը» կարգադրում է, որ ոչինչ այլևս առաջվա պես չլինի, ավելին, որպես կանոն, այդ փոփոխությունը ենթադրում է ընտանեկան հոգսեր և առաջին հերթին՝ ընտանիք կառուցելու հոգսը, որը նախկինում երկուսի կյանքում էլ գոյություն չի ունեցել և որը պիտի սկսի գոյություն ունենալ, իսկ հիմա արհեստականորեն պիտի կառուցվի երկուսի կողմից: Հենց այս շատ տարածված սովորույթի կամ գործառության մեջ է ապացուցվում այն միտքը, որ իրականում ամուսնական երդում տալիս ամուսնացողներն իրարից պահանջում են փոխադարձ հրաժարում այն ամենից, ինչ եղել է նախկինում, ինչ սիրել են նախկինում, և այն բաներից, որոնց համար նրանցից յուրաքանչյուրը սիրել է մյուսին, կամ պարզապես բոլորի միջից ընտրել է նրան՝ գնահատելով նրա առավելությունները. չէ՞ որ միշտ չէ, որ սերը նախորդում է ամուսնությանը, երբեմն հաջորդում է նրան, իսկ երբեմն ոչ նախորդում է, ոչ էլ հաջորդում. սա չի կարող անցնել առանց հետք թողնելու: Նախկին կյանքից հրաժարվելը ենթադրում է հրաժարում այն ամենից, ինչ նախկինում ճանաչել ես, սիրել. վերջինս կարող է համարվել առաջինի սիմվոլը: Այս կերպ՝ երկու մարդ, որոնցից յուրաքանչյուրը նախկինում ապրում էր իր ձևով, իր տանը, որպես կանոն, արթնանում էր մենակ, երբեմն էլ նաև մենակ քնում, հիմա հանկարծ արհեստականորեն պիտի քնեն միասին և արթնանան միասին, միևնույն ուղղությամբ քայլեն կիսադատարկ փողոցներով կամ միասին վերելակ նստեն, բայց ոչ այն պատճառով, որ նրանցից մեկը հյուր է, իսկ մյուսը՝ հյուրընկալողը, ոչ էլ այն պատճառով, որ մեկը գնում է մյուսին դիմավորելու, կամ իջնում է, որպեսզի հանդիպի նրան, քանի որ վերջինս սպասում է ավտոմեքենայի մեջ կամ տաքսու մոտ, այլ որովհետև հիմա նրանք ընտրության այլ տարբերակ չունեն, նրանց սենյակներն ընդհանուր են, ընդհանուր է նաև վերելակը, մուտքը, որ նախկինում չէր պատկանում նրանցից և ոչ մեկին, իսկ հիմա պատկանում է երկուսին, ընդհանուր բարձ, որի վրա ստիպված են լինելու կռիվ տալ քնի մեջ, կամ այսուհետ հիվանդների պես պիտի այդ բարձի միջով նայեն աշխարհին:

► Ամուսնանալուց հետո անմիջապես սովորում են, որ ամուսիններից մեկի հետ տեղի ունեցածը վերաբերում է իրենց երկուսին:

► Մարդը սովորում է անմիջապես տարբերել այն մարդու քնի ձայնը, որի հետ քնում է:

► Երբ որևէ բան չենք տեսնում կամ չենք լսում, հետո այլևս ոչինչ ետ չես բերի:

► Միասին չանցկացրած այն օրն այլևս չենք անցկացնի միասին, և այն, ինչ տվյալ պահին ուզում էին մեզ ասել հեռախոսով, երբ մենք չպատասխանեցինք հեռախոսազանգին, այլևս երբեք չի ասվի այն նույն խոսքերով, որոնցով ուզում էին ասել, ոչ էլ նույն հոգեվիճակով. արդեն ամեն ինչ փոքր-ինչ կամ ընդհանրապես այլ կլինի և միայն այն պատճառով, որ մենք համարձակություն չունեցանք վերցնելու հեռախոսը: Բայց եթե նույնիսկ այդ օրը մենք միասին լինեինք կամ միասին տանը լինեինք այն պահին, երբ հեռախոսը զնգաց, նույնիսկ եթե համարձակվեինք վերցնել հեռախոսը` հաղթահարելով մեր ներքին վախը, միևնույն է, այլևս ոչինչ երբեք չի կրկնվի, և հետևաբար կգա մի պահ, երբ միևնույն կդառնա այն, թե արդյոք մենք միասի՞ն էինք այդ պահին, արդյոք համարձակվեցի՞նք վերցնել հեռախոսը, թե՞ ոչ: Նույնիսկ անմոռանալի բաները հավերժ չեն, նույնիսկ այն բաները, որոնք իրենցից հետո հետք չեն թողնում կամ ընդհանրապես տեղի չեն ունենում, և եթե նույնիսկ մենք ցանկանանք դրանք պահպանել մեր հիշողության մեջ և դրանք գրենք թղթի վրա կամ ձայնագրենք կամ նույնիսկ տեսագրենք` լցնելով դրանց մասին պատմող էլեմենտներով և եթե նույնիսկ դրանք փորձենք պահպանել մնայուն մատյաններում, արձանագրություններում կամ արխիվում` ի ապացույց այն բանի, որ իսկապես եղել է նման բան, նույնիսկ կրկնության անսահման կատարելության մեջ վաղուց կորցրած կլինենք այն ժամանակը, որում տեղի է ունեցել այդ ամենը (նույնիսկ եթե այդ պահին նշում, հիշատակում ես տեղի ունեցածը), և մինչ մենք փորձում ենք վերապրել կամ վերարտադրել այդ ամենը` ստիպելով վերադառնալ կամ թույլ չտալ, որ այն անցյալ դառնա, կգա մեկ այլ ժամանակ, որն ուրիշ կլինի, որում, անկասկած, մենք ո՛չ միասին կլինենք, ո՛չ հեռախոս կվերցնենք, ո՛չ կհամարձակվենք որևէ բան անել, չենք կարողանա խուսափել ո՛չ հանցանքից, ո՛չ մահից (չնայած մենք ո՛չ հանցանք կգործենք, ոչ էլ որևէ մեկի մահվան պատճառը կդառնանք), որովհետև թույլ կտանք, որպեսզի այդ ամենն անցնի մեր կողքով, կարծես մեր ժամանակն այլևս մերը չէ` տառապանքով փորձելով կա՛մ կանգնեցնել, կա՛մ ետ բերել անցած ժամանակը: Այսպիսով` այն, ինչ տեսնում և լսում ենք, ի վերջո նմանվում, նույնիսկ հավասարվում է նրան, ինչ չենք տեսնում կամ լսում. ընդամենը ժամանակի հարց է, թե երբ կանհետանանք: Եվ չնայած ամեն ինչին` մենք չենք կարող մեր կյանքը չուղղել լսելուն, տեսնելուն, ներկա լինելուն, իմանալուն` այն համոզմունքով, որ մեր կյանքը կախված է հետևյալից. միասին լինել թեկուզ մեկ օր, կամ պատասխանել զանգին, կամ համարձակվել հանցանք գործել, կամ որևէ մեկի մահվան պատճառը դառնալ, և իմանալ, որ այդ ամենը հենց այդպես է եղել: Երբեմն այնպիսի զգացողություն ունեմ, թե այն, ինչ տեղի է ունենում հիմա, իրականում տեղի չի ունենում, որովհետև ոչինչ տեղի չի ունենում անընդհատ, ոչինչ չի հարատևում, չի պահպանվում և հավիտյան չի հիշվում, և նույնիսկ գոյություն ունեցող ամենամիալար և առօրեական երևույթը գնալով փոքրանում է և մերժում ինքն իրեն` իր տեսանելի կրկնության մեջ, որովհետև մինչևիսկ ոչինչը ոչինչ է, ոչ ոքը` ոչ ոք, ոչ այնպիսին, ինչպիսին նախկինում էր, իսկ կյանքի թույլ անիվն առաջ են տանում հիշողությունը կորցրածները, որոնք լսում ու տեսնում են և գիտեն այն, ինչ չի ասվում, տեղի չի ունենում, չի ճանաչվում, հաստատ չէ: Այն, ինչ տրվում է, նման է նրան, ինչ չի տրվում, այն ինչ անտեսում ենք կամ թույլ տալիս, որ անցնի, նման է նրան, ինչն ընդունում ենք և ինչին ձգտում ենք, այն ինչ զգում ենք, նույնն է, ինչ այն, ինչ չենք զգում, և, այնուամենայնիվ, կյանքը շարունակվում է, և մենք անդադար ձգտում ենք ինչ-որ բանի, ինչ-որ բան վերցնում, հրաժարվում ինչ-որ բանից, փորձում տարբերություններ գտնել համանման գործողությունների միջև և ստեղծել մեր յուրօրինակ պատմությունը, որը կարող ենք մտապահել, որպեսզի հետո պատմենք: Մենք մեր ամբողջ խելքը, զգայարանները և ձիրքն ուղղում ենք երևույթները տարբերելուն, հավասարեցնելուն, այդ է պատճառը, որ մեր կյանքը լի է զղջումով, կորցրած հնարավորություններով, հաստատումներով և վերահաստատումներով, երբ հաստատվում է անհաստատելին, և որ ամեն ինչ կորսվում է, որովհետև միգուցե երբեք էլ գոյություն չի ունեցել:

► Խոչընդոտներից կախվածության մեջ ապրող զույգերը կբաժանվեն, հենց որ հարթեն դրանք (եթե, իհարկե, մինչև հարթելն արդեն բաժանված չեն լինում), զույգերն ամեն գնով պետք է փորձեն հավերժական դարձնել և պահպանել այդ խոչընդոտները, եթե, իհարկե, նրանց վիճակված չէ ապրել իրարից բաժան՝ առանց մեկը մյուսի:

► Առավել հաճախ աշխարհը տեղաշարժվում է հենց դրա համար, որպեսզի այլևս իր նախկին տեղում չգտնվի և զբաղեցնի այն տեղը, որն իրենը չէ, նույնը և մարդիկ են անում, որպեսզի մոռանան իրենք իրենց, եղածը թողնեն անցյալում, բոլորս էլ ահավոր հոգնում ենք մեր ներկայիս կամ անցյալի կերպից:

► Այն, ինչի մասին չեն խոսում, գոյություն չունի:

► Բոլոր տեսակի երևակայութուններն ընդունելի են: Դրանք արարքներ չեն, որոնց համար չկա շտկում, չկա վերադարձ, այլ միայն թաքցնում են, սակայն լսված բառերը նույնիսկ թաքցնել չես կարող, լավագույն դեպքում կարող ես մոռանալ, եթե, իհարկե, բախտդ բերի:

► Երբեմն լավ լսում ես, բայց չես կարողանում հավատալ սեփական ականջներիդ:

► Իրականում մոռացված կարելի է համարել այն, ինչը չես հիշում, ինչը քեզ ստիպում են հիշել:

► Մարդիկ մեծամասամբ սիրում են այն պատճառով, որ իրենց ստիպում են սիրել: Նույնը տեղի է ունենում նաև անձնական հարաբերություններում: Որքան զույգեր կան, որ իրականում զույգ չեն, պարզապես նրանցից մեկը մյուսին պարտադրում է սիրել իրեն, որ պետք է միասին լինել, և տիպում է մյուսին, որ վերջինս էլ նույն բանը ցանկանա:

► Եթե ժողովրդին պարտադրում են սիրել իր ղեկավարներին, ի վերջո նրանք գալիս են այն համոզման, որ արդեն սիրում են, այսինքն՝ որքան շուտ կարգադրեն, այնքան շուտ կսիրեն: Միայն թե մենք չենք կարողանում կարգադրել, դա է խնդիրը:

► Ստիպելն ի վերջո վերածվում է սիրելու սովորության:

► Մեր երկրում ժողովուրդը համախմբվում է միայն այն դեպքում, երբ դուրս է գալիս ցույցի:

► Մենք միայն պատերազմի ժամին ենք զգում միմյանց աջակցությունը, չգիտեմ՝ երբևէ մտածե՞լ եք այդ մասին, միայն այն ժամանակ, երբ պատերազմ ենք սկսում, միայն այդ ժամանակ…

► Պարզվում է՝ այս «ժողովրդավար» քաղաքական գործիչները կարոտաբաղձություն են զգում բռնապետության հանդեպ: Նրանց համար իրենց յուրաքանչյուր հաջողություն և յուրաքանչյուր արտահայտություն միշտ էլ կլինի տոտալիտարների երազանքի անգույն կրկնօրինակը, միախմբվելու, համընդհանուր ընդունելության արժանանալու երազանք, և որքան ավելի մոտենում են այդ անհասանելի ամբողջականությանը, այնքան ավելի է մեծանում նրանց ոգևորությունը: Նրանք գովերգում են խոսքի ազատությունը, սակայն իրականում այդ ազատությունը նրանց համար անեծք է, ձանձրույթ:

► Իրականում ինքս ինձ հարց եմ տալիս, թե արդյոք որևէ մեկը սիրե՞լ է ինձ՝ առանց իմ ստիպելու, նույնիսկ սեփական երեխաներս, որովհետև իրականում երեխաներն ամենաշատն են ստիպված լինում սիրել: Միշտ էլ այդպես է եղել, բայց նաև հարցնում եմ՝ արդյոք աշխարհում կա՞ որևէ մեկը, որի հետ նման բան տեղի չի ունեցել: Գիտե՞ք ինչ, ես չեմ հավատում այդ պատմություններին, որ պատմում են հեռուստատեսությամբ, մարդիկ, որոնք հանդիպում են իրար, առանց որևէ դժվարությամբ սիրահարվում, իբր թե երկուսն էլ ազատ են, հասանելի, նրանցից ոչ ոք չունի կասկածներ, ոչ անցյալի հիասթափություն, ոչ զղջում: Կարծում եմ, որ երբեք էլ այդպես չի լինում, նույնիսկ ամենաերիտասարդների մոտ: Մարդկային ցանկացած փոխհարաբերություն ենթադրում է մի շարք խնդիրներ, պարտադրանքներ, նաև վիրավորանքներ և ստորացումներ: Բոլորը բոլորին ստիպում են անել ավելի շատ ոչ թե այն, ինչ նրանք չեն ուզում անել, այլ այն, ինչը չգիտեն, որ ուզում են անել, ինչը մենք ենք ուզում, քանի որ գրեթե չի գտնվի մեկը, ով գիտի, թե ինչ է ուզում, ուր մնաց՝ իմանար, թե մենք ինչ ենք ուզում (քանի որ իմանալու ձև չկա): Եթե ոչ ոք ոչ ոքի ոչինչ չպարտադրեր, կյանքը կանգ կառներ, հետևաբար ամեն ինչ հօդս կցնդեր համընդհանուր և շարունակական կասկածի մեջ: Մարդիկ միայն ուզում են քնել, ժամանակից շուտ զղջալը կաթվածահար է անում մեզ, պատկերացնել այն, ինչ լինելու է հետո, դեռևս չիրականացված գործողությունները միշտ էլ սարսափելի են, այդ է պատճառը, որ մենք՝ կառավարության ղեկավարներս, այդքան անկանխատեսելի ենք, մենք գտնվում ենք այստեղ՝ ընդունելու համար այնպիսի որոշումներ, որոնք երբեք չէին ընդունի մյուսները, որովհետև կասկածների և կամքի բացակայության պատճառով ոչինչ չեն անում: Մենք լսում ենք նրանց վախը: «Մահացածները և քնածները լոկ պատկերներ են»,- ասել է Շեքսպիրը, երբեմն ինձ թվում է, թե նա այդ ասել է բոլոր մարդկանց մասին, բոլորն էլ նման են պատկերի՝ ներկա քնածների և ապագա քնածների: Հենց դրա համար են մարդիկ քվեներ տալիս, վճարում մեզ, որպեսզի մենք արթնացնենք իրենց, որպեսզի հիշեցնենք, որ դեռ չի եկել նրանց ժամը, բայց գալու է, և, այնուամենայնիվ, մենք ստանձնում ենք նրանց զբաղեցնելու գործը: Բայց, իհարկե, պետք է այնպես անենք, որ նրանք կարծեն, թե իրենք են ընտրում, ինչպես զույգերը, որոնք միավորվում են՝ հավատալով, թե իրենք են իրար ընտրել՝ արթուն վիճակում: Բանն արդեն այն չէ, թե երկուսից մեկը ստիպված է եղել ընտրել մյուսին կամ, եթե կուզեք, համոզված է, որ այդպես է եղել, այլ այն, որ երկար գործընթացի ինչ-որ պահին երկուսն էլ ստիպել են իրար, ինչի արդյունքն էլ դարձել է նրանց միությունը, համաձայն չե՞ք ինձ հետ: Իսկ հետո ստիպված են լինում որոշ ժամանակ միասին լինել, գուցե նաև ամբողջ կյանքում: Երբեմն ստիպում են հանգամանքները, որևէ մեկը կամ ինչ-որ բան նրանց անցյալից, ինչ-որ բանից չբավարարված մնալը կամ դժբախտ ճակատագիրը կամ ինչ-որ բան, որի մասին նույնիսկ չեն էլ կասկածում, մեզնից յուրաքանչյուրի հոգում կա մի բան, որ մենք ժառանգել ենք հնագույն ժամանակներից:

► Հիմա մեզ կարճ հեռավորություն էր միմյանցից բաժանում, Լուսիան ավելի էր մոտեցել ինձ (նրա դեմքը, քիթը, աչքերը և բերանը, կզակը, ճակատը և այտերը), մեր միջև հեռավորությունն այնքան քիչ էր, այն աստիճան մոտ էինք, որ ես նույնիսկ զգացի նրա թեթև շնչառությունը, որ այժմ դիպչում էր ականջիս, թվում էր, թե ականջս կարոտ էր այդ ուղերձին՝ թեկուզ անհասցե, իմաստազուրկ, ասես այդ ամենի իմաստը ոչ թե խոսքերն էին, այլ շնչառությունը, շուրթերի շարժվելը և գուցե նաև այն, թե ինչպես էր նրա կուրծքը բարձրանում և իջնում նրա շնչառությունից, կուրծքը, որ ինձ չէր դիպչում, սակայն նշանակալիորեն մոտ էր, ինձ դեռևս անծանոթ այդ կուրծքը համարյա ուսիս մոտ էր: Բայց չէ՞ որ հենց ուրիշ մեկի կուրծքն է, որ պաշտպանում է մեզ, մենք մեզ լիովին պաշտպանված ենք զգում, իսկապես, երբ թիկունքից զգում ենք մեկի ներկայությունը, այնպես, ինչպես մատնանշում է բառը՝ մեր թիկունքին, ինչպես անգլերենում «to back», որին միգուցե մենք չենք տեսնում, նա, ով ծածկում է մեր մեջքը իր այն կրծքով, որ համարյա դիպչում է մեզ կամ դիպչում ամբողջ կյանքի ընթացքում, իսկ երբեմն նույնիսկ այդ ինչ-որ մեկը իր ձեռքը դնում է մեր ուսին, որով մեզ հանգստացնում է, բայց նաև մեզ կապում իրեն: Այսպես քնում են կամ կարծում են, թե քնում են ամուսնացած զույգերի մեծամասնությունը, երկուսն էլ քնում են միևնույն դիրքով, այնպես որ նրանցից մեկն ամբողջ գիշեր քնում է մյուսին մեջքով պառկած, որպեսզի պաշտպանի նրան (կնոջը կամ տղամարդուն): Եվ վեր է թռչում մղձավանջից, կամ նրան տանջում է անքնությունը, կամ նրա ջերմությունն է բարձրանում, կամ էլ պարզապես մթության մեջ իրեն միայնակ և դժբախտ է զգում, ապա բավական է, որ նա շրջվի հակառակ կողմ և իր առջև կտեսնի այն մեկի դեմքը, որով պաշտպանում է իրեն և կհամբուրի այն բոլոր տեղերը, որտեղ հնարավոր է համբուրել դեմքի վրա՝ քիթը, աչքերը, բերանը, կզակը, ճակատը և այտերը, ամբողջ դեմքը, կամ էլ նույնիսկ կիսաքնի մեջ ձեռքը կդնի նրա ուսին, որպեսզի հանգստացնի կամ բռնի նրան, կամ որպեսզի ինքը բռնվի նրանից:

► Ամենավտանգավորը` լսելն է, քանի որ լսել նշանակում է իմանալ, տեղյակ և տեղեկացված լինել, հավանաբար ականջները թարթիչների կարիք ունեն, որպեսզի, բնազդաբար թարթվելով, փակվեն` այդ կերպ պաշտպանվելով արտաբերվող խոսքերից, այլապես չեն կարող խուսափել լսել այն, ինչ ենթադրվում է, որ պետք է լսեն, երբ այլևս ուշ է լինում չլսելու համար:

► Սադրանքը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ բառեր` թարգմանելի բառեր, որոնք չունեն հասցեատեր, որոնք կրկնվում են` անցնելով ձայնից ձայն, լեզվից լեզու, դարեդար. բառեր, որոնք միշտ նունն են մնում. զրպարտություններ, որոնք ուղղված են նույն արարքներին, սկսած այն ժամանակներից, երբ աշխարհում դեռևս ոչ մարդիկ կային, ոչ լեզու, ոչ էլ ականջ` լսելու համար: Արարքներն իրականություն են դառնում ակամա, մարդու կամքից անկախ, դրանք կախված չեն մարդկանցից, քանի որ անջատվում են նրանցից, մեկուսանում, դառնում միակը` իրենց տեսակի մեջ, իսկ եղածը եղած է, ոչինչ ետ չես բերի, իսկ բառերի դեպքում այլ է՝ գոյություն ունեն վերահաստատում, հրաժարում, կրկնություն, շտկում, և մենք հերքում ենք ասված բառերը, որովհետև դրանք կարող են հերքվել, ձևափոխվել և վերջապես` մոռացվել: Միակ մեղավորը լսողն է, իսկ չլսելն անխուսափելի է, և չնայած օրենքը չի մեղադրում անձին, որն իր խոսքերով մեկ ուրիշին դրդում է հանցագործության, խոսողը մտածում է, թե իրականում ինքը ոչինչ էլ չի արել, նույնիսկ եթե, կրծքով հպվելով նրա թիկունքին ձեռքը դրել է ուսին և հուզված շնչառությամբ ու անհասկանալի շշունջով ստիպել, համոզել է նրան:

► Երբ մարդուն տեսնում ես ութ շաբաթվա բացակայությունից հետո, նկատում ես փոփոխությունները:

► Մանր թվացող երևույթները չափազանց կարևոր են ամուսնական կյանքի սկզբի համար, քանի որ երկուսը դրանց շնորհիվ են ձևավորվում որպես ամուսիններ:

► Մենք՝ զավակներս, համարյա ոչինչ չենք իմանում մեր ծնողների մասին կամ էլ ուշ ենք սկսում հետաքրքրվել նրանցով:

► Այժմ ես ու հայրս նույն հասակի ենք, սակայն նրա աչքերը շարունակում են հոնքերի տակից մի տեսակ հեգնանքով նայել ինձ, ինչպես նայում են բաց անձրևանոցի տակից, իսկ նրա փայլող աչքերի արևոտ ծիածանաթաղանթներում շողում են երկու սև կետիկներ՝ որպես մեկ նշանակետի երկու կենտրոններ. մինչև վերջերս էլ այդպես էր նայում ինձ: Այդպես էր նայում նաև Լուիսայի հետ ամուսնանալուս օրը՝ երիտասարդ կնոջ հետ մուսնացող այն տղամարդու, որն այլևս երեխա չէր, բայց որին նա գիտեր, երբ վերջինս դեռ երեխա էր, որին չափազանց երկար ժամանակ վերաբերվել էր որպես երեխայի, որպեսզի հիմա հանկարծ այլ աչքերով նայեր նրան (Լուիսայի հետ մենք ծանոթացել էինք այն ժամանակ, երբ ես արդեն հասուն տղամարդ էի):

► Հարսանիքի նախորդ գիշերը մտածում էի. «Վաղվանից այլևս մենակ չեմ քնելու», թերևս միայն բացառիկ դեպքերում, երբ, օրինակ, ճամփորդելիս կլինեմ. «վաղվանից»-ը ենթադրում է այն, որ ոչ միայն վաղը, այլև երկար տարիներ, այլևս չեմ ցանկանալու գնալ Լուիսային տեսնելու, որովհետև աչքերս բացելուն պես նրան տեսնելու եմ կողքիս, հետևաբար ինքս ինձ չեմ հարցնելու, թե այդ ժամանակ ինչպիսին կլինի Լուիսայի դեմքը, ոչ էլ այն, թե ինչպիսի հագուստով կգա, որովհետև հավանաբար դեռ վաղ առավոտից արդեն տեսնելու եմ նրա դեմքը, թե ինչպես է հագնվում, գուցե ինքս էլ խորհուրդ տամ, թե ինչպես հագնվի, եթե պատմեմ նախասիրություններիս մասին: Վաղվանից այլևս չեն լինի այն մանրմունր գաղտնիքները, որ համարյա մեկ տարի լցնում էին իմ առօրյան կամ ստիպում լավագույնս ապրել տրված օրերը, քանի դեռ աղոտ գիտակցումով սպասում էի այս օրվան: Շուտով Լուիսայի մասին կիմանամ ավելին, քան կուզեի իմանալ, այն, ինչ հետաքրքիր է ինձ և հետաքրքիր չէ, այլևս հարկ չի լինի ընտրություն կատարել, քանի որ հօդս կցնդի նույնիսկ ամենաչնչին, ամենաառօրեական հարցը՝ զանգել նրան, թե ոչ, հանդիպում նշանակել, թե ոչ, իրար փնտրող լայն բացած աչքերով հանդիպել կինոթատրոնի մոտ, թե աղմկոտ ռեստորանում, կամ արժե՞ արդյոք պատրաստվել և ճանապարհ ընկնել իրար հանդիպելու, քանի որ ես այլևս չեմ նայելու արդյունքին, այլ գործընթացին, նույնիսկ եթե ավելի հետաքրքիր լինի: Չգիտեմ՝ արդյոք ուզում եմ տեսնել, թե ինչպես է Լուիսան հագնում կիսագուլպաները՝ ձգելով մինչև գոտկատեղը կամ թե առավոտյան որքան ժամանակ է անցկացնում լոգարանում, արդյոք օգտագործում է գիշերային քսուքներ կամ թե ինչպիսի տրամադրություն է ունենում, երբ արթնանում և կողքին տեսնում է ինձ: Կարծում եմ՝ ինձ այնքան էլ դուր չի գա, եթե երեկոյան Լուիսան ինձ սպասի կանացի շապիկով կամ գիշերանոցով՝ սավանների տակ, ես կնախընտրեի ինքս նրա վրայից հանել այն հագուստը, որով ամբողջ օրը դրսում է եղել, որպեսզի ներսումս չփշրվի այն կերպարը, որը նրա մեջ տեսել եմ նախկինում, ոչ թե այն կերպարը, որի մեջ դեռ նոր պիտի մտնի՝ աչքիս առաջ, մեր ննջասենյակում, երբ երկուսով լինենք, կամ գուցե նույնիսկ ինձ մեջքով կանգնած: Կարծում եմ՝ ինձ դուր չի գա շփման այդ միջանկյալ փուլը կամ այն, թե Լուիսան ինչպիսի թերություններ ունի, ոչ էլ ստիպված լինել հետևել, թե ամիսների կամ տարիների ընթացքում այդ թերություններն ինչպես են ավելանում, հայտնվում նորերը, մինչդեռ իմ ծանոթները կձևացնեն, թե չեն նկատում դրանք (արդեն ընդհանուր դարձած ծանոթները): Կարծում եմ՝ մեր մասին նույնպես այլևս չեմ ցանկանա խոսել՝ ասել, որ պատրաստ էինք կամ պատրաստվում ենք դաշնամուր գնել կամ երեխա ունենալ կամ այն, որ կատու ունենք: Հավանաբար կունենանք երեխաներ, միայն թե չգիտեմ՝ ուզում եմ, թե ոչ, չնայած՝ գուցե դեմ չէի լինի: Մի բան հաստատ գիտեմ, այն, որ ինձ չափազանց հետաքրքիր կլինի տեսնել նրա դեմքը լեթարգիական քնի մեջ կամ անգիտակից վիճակում, թե այդ պահին ինչպիսի արտահայտություն ունի նրա դեմքը՝ նուրբ թե դաժան, անհանգիստ թե խաղաղ, աղջկական թե ծեր, երբ ոչնչի մասին չի մտածում, ոչինչ չի անում, երբ իրեն կոնկրետ ձևով չի պահում, երբ պարտավոր չէ ենթարկվել ինչ-որ պայմանականությունների, ինչպես բոլորս՝ որոշ վկաների ներկայությամբ, նույնիսկ եթե վկայի դերում հանդես է գալիս մեզ շատ հարազատ մեկը՝ հայրը կամ կինը կամ ամուսինը: Ես արդեն մի քանի անգամ տեսել եմ նրան քնած, բայց դա բավական չէ քնի մեջ նրան ճանաչելու համար, ի վերջո, երբեմն քնի մեջ մենք մեզ նման չենք: Վստահաբար կարող եմ ասել, որ հենց այդ է պատճառը, որ վաղն ամուսնանում եմ, հանգամանքներն են այդպես դասավորվել, նաև որովհետև ամուսնանալը տրամաբանական բան է, և որովհետև ես երբեք նման բան չեմ արել, ամենակարևոր բաներն իրականացվում են միայն նրա համար, որ այդպես է պահանջում բանականությունը, և որովհետև ցանկություն կա՝ ամեն ինչ փորձելու, կամ միայն որովհետև մեկ անգամ անելուց հետո այլևս ոչինչ ետ չես բերի: Քայլերը, որ որոշում ենք անել մի գիշերվա մեջ և թողնում բախտի հույսին և անհետևանք, որոշ ժամանակ հետո կամ վերացական ապագայում ի վերջո հանգեցնում են անելանելի իրավիճակի, և այդ վերահաս իրավիճակում երբեմն անորոշ պատրանքով մենք մեզ հարց ենք տալիս. «Իսկ ի՞նչ կլիներ, եթե ես չմտնեի այդ բար: Իսկ եթե ես չգնայի՞ այդ երեկույթին: Եթե այդ երեքշաբթի չպատասխանեի՞ հեռախոսին: Իսկ եթե չընդունեի՞ աշխատանքային առաջարկը այդ երկուշաբթի»: Մենք այդպիսի միամիտ հարցեր ենք տալիս ինքներս մեզ՝ մի պահ հավատալով (գեթ մի պահ), թե իբր, եթե այդպես չլիներ, ապա ես և Լուիսան հիմա կանգնած չէինք լինի այս անդառնալի, բայց և տրամաբանական իրադարձության եզրին՝ նույնիսկ չհասկանալով, թե արդյոք իսկապես ուզում ենք, որ դա լինի. այսօր չգիտենք՝ ուզում ենք արդյոք լինի այն, ինչը դեռ երեկ ուզում էինք, որ այսօր լիներ: Լուիսայի հետ ամեն օր ճանաչում ենք իրար, բայց շարունակում ենք միամտաբար հարցնել ինքներս մեզ, թե ինչու է ամեն ինչ այսպես կամ այնպես: «Ծնունդը կախված է պատահական շարժումից». արտահայտություն, որ արել է աշխարհի մյուս ծայրում գտնվող անհայտ մեկը՝ որպես մեկնաբանված ժեստ, ուսին դրած ձեռք կամ շշունջ, որ կարող էր չարտաբերվել: Ցանկացած հանգամանքում մեր կողմից կատարած ցանկացած արարք կամ արտաբերած բառ (լինի տատանվելով, վստահ, անկեղծ թե ստահոդ) ամենաաներևակայելի ձևով կարող է ազդել այն մարդկանց վրա, որոնք մեզ չեն ճանաչում և չեն ձգտում ճանաչել, նրանց վրա, ովքեր դեռ չեն ծնվել և դեռ չգիտեն, որ հետագայում այդ արարքը կամ արտաբերված բառը ստիպելու է մեզ տառապել՝ դառնալով բառացիորեն կյանքի և մահվան հարց, երբեմն կյանքը կախված է աննշան թվացող բաներից, որոնց մասին ոչ ոք չի հիշում, չի նկատում, օրինակ՝ այն, որ որոշեցինք խմել այդ գարեջուրը, այն դեպքում, երբ վստահ չէինք, որ դրա համար ժամանակ ունեինք, որ երբ լավ տրամադրություն ունենք, մենք սիրալիր ժպտում ենք այն մարդուն, որի հետ մեզ հենց նոր ծանոթացրին, մինչդեռ դրանից մեկ րոպե առաջ մենք գոռում, ցավ էինք պատճառում մեկ ուրիշին, տորթը, որ գնելիս հապաղեցինք, երբ պատրաստվում էինք ճաշել հայրական տանը, որն այդպես էլ չգնեցինք, ձայնը, որ այդպես տենչում էինք լսել հեռախոսի միջից, նույնիսկ եթե գիտեինք, որ ոչ մի կարևոր բան չէր ասելու, այդպես էլ չլսեցինք, որովհետև, չնայած ուզում էինք մնալ տանը, բայց այդպես էլ չմնացինք: Դուրս գալ, խոսել, տեղաշարժվել, նայել, լսել, հասկացված լինել նշանակում է մշտապես վտանգի ենթարկվել. նույնիսկ եթե փակվենք ինքներս մեր մեջ, լռենք, դադարենք շարժվել, տեղներս հանգիստ նստենք, միևնույն է, այդ ամենը մեզ չի ձերբազատի հետևանքներից, տրամաբանական, անկրկնելի, անխուսափելի իրավիճակներից, չնայած որքան էլ տարօրինակ է, այսօր, համարյա մեկ տարի կամ չորս, տասը կամ հարյուր տարի, մինչևիսկ երեկ մենք այս ամենի մասին չէինք մտածում: Եu մտածում եմ, որ վաղը ամուսնանում եմ Լուիսայի հետ, իսկ հիմա արդեն ժամը հինգն է, նշանակում է, որ այսօր եմ ամուսնանում: Գիշերը պատկանում է երեկվան, սակայն ժամերի դեպքում այդպես չէ, իմ ժամացույցը, որ դրված է զարդասեղանին, ցույց է տալիս, որ ժամը հինգն անց տասնհինգ է, զարթուցիչը՝ հինգն անց տասնչորս, երկուսի պետքն էլ չէ, որ ես այնպիսի զգացողություն ունեմ, ասես երեկվա օրը դեռ շարունակվում է, և չի եկել այսօրը, որ միայն յոթ ժամից է գալու: Միգուցե Լուիսան նույնպես քնած չէ, միայնակ պառկած է անկողնում, ինչպես ես, կարող եմ զանգել նրան, բայց գուցե վախենա այդ զանգից, վերջին անգամ է, որ մենակ է քնում, իսկ հետո մենակ կքնի բացառապես այն օրերին, երբ ես ճամփորդելիս կլինեմ (երկուսս էլ շատ ենք ճամփորդում, պետք է ինչ-որ բան փոխել), եթե զանգեմ, կմտածի, որ զանգում եմ կեսգիշերին, որպեսզի ամեն ինչ փոշիացնեմ, նահանջեմ, դեմ գնամ բանականությանս և փորձեմ խուսափել նրանից, ինչ պետք է տեղի ունենա յոթ ժամ հետո. ոչ ոքի ոչինչ չի կարելի վստահել: Գուցե Լուիսան նույնպես ինքն իրեն հարց է տալիս. «Իսկ հիմա ի՞նչ»,- գուցե ինքն էլ վստահ չէ, որ կցանկանար ամեն օր տեսնել ինձ սափրվելիս, լսել սափրիչի աշխատանքի ձայնը, կամ թե ինչպես են կզակիս ճերմակ մազեր աճում, ինչպես եմ նմանվում ծերունու, երբ սափրված չեմ, և այդ է պատճառը, որ ստիպված եմ ամեն օր, անկողնուց վեր կենալուն պես աղմուկով սափրվել, հիմա քնած չեմ, սակայն վաղը պետք է լավ տեսք ունենամ, յոթ ժամ հետո վկաների առջև՝ սեփական հորս առջև կանգնած՝ պետք է ասեմ, որ մնալու եմ Լուիսայի կողքին, նրա ծնողների առջև պետք է ասեմ, որ այդպիսին է իմ մտադրությունը, կասեմ այնպես, ինչպես օրենքն է պահանջում, խոսքերս կհնչեն օրինական և բարձրաձայն, գրի կառնվեն և այլևս փոփոխության չեն ենթարկվի:
– Ինքս էլ եմ ինձ նույն հարցը տալիս, իսկ հիմա ի՞նչ,- պատասխանեցի ես,- իսկ հիմա ի՞նչ:
Հայրս ավելի լայն ժպտաց և օդի մեջ բաց թողեց կուլ չտված ծխի մի հսկայական քուլա, որը սկսեց պարել օդում. նա միշտ այդպես գեղարվեստականորեն էր ծխում:
– Այդ աղջիկն ինձ շատ է դուր գալիս, ամենաշատը այն բոլոր դեղնակտուցներից, որոնց երկար տարիների ընթացքում բերել ես հետս ծանոթացնելու, չհակաճառես, բոլորն էլ դեղնակտուցներ են եղել, ինձ հետաքրքիր է նրա հետ. մի բան, որ հաճախ չես հանդիպի իմ տարիքի մարդկանց մոտ, չնայած ասեմ, որ մինչև հիմա չեմ հասկանում, թե ես ինչու եմ հետաքրքրում նրան, գուցե, որովհետև ամուսնանում է քեզ հետ, չնայած գիտեմ, որ մինչև այս պահը դեռ համոզված չէր՝ ամուսնանալ հետդ, թե ոչ, ինչպես դու, որ հիմա այդքան սիրալիր ես նրա տխմար ծնողների հետ, չնայած վստահ եմ, որ մի քանի ամիս հետո այդ սիրալիրությունից նշույլ իսկ չի մնալու: Ամուսնությունը փոխում է ամեն ինչ, նույնիսկ ամենաաննշան մանրուքները, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ չես մտածում, որ փոխում է: Այն, ինչ եղել է ձեր միջև մինչ այս պահը, ոչ մի կապ չի ունենա նրա հետ, թե ինչ պիտի լինի հետո, դու դրանում կհամոզվես հենց վաղվանից սկսած: Հին օրերից կմնան միայն հին կատակներ, աղոտ հիշողություններ, որոնք միշտ չէ, որ ձեզ կհաջողվի վերարտադրել, և իհարկե, կապվածություն: Այդ ժամանակ դուք կկարոտեք անցած ամիսները, երբ երկուսով դաշինք էիք կնքել ընդդեմ բոլորի, ցանկացածի մեկի դեմ, մինչդեռ մի քանի տարի հետո ձեզնից յուրաքանչյուրը ինքն իր հետ է դաշինք կնքելու՝ ընդդեմ մեկդ մյուսի: Մի՜ անհանգստացիր, դա նույնիսկ անհրաժեշտ է, երբ երկար ժամանակ ապրում ես մեկի հետ, ձանձրույթը դառնում է մի տեսակ տանելի, ամեն դեպքում, սովորում ես դրան:

► «Վաղվանից»-ը ենթադրում է այն, որ ոչ միայն վաղը, այլև երկար տարիներ:

► Ամենակարևոր բաներն իրականացվում են միայն նրա համար, որ այդպես է պահանջում բանականությունը, և որովհետև ցանկություն կա՝ ամեն ինչ փորձելու, կամ միայն որովհետև մեկ անգամ անելուց հետո այլևս ոչինչ ետ չես բերի:

► Այսօր չգիտենք՝ ուզում ենք արդյոք լինի այն, ինչը դեռ երեկ ուզում էինք, որ այսօր լիներ:

 

► Երբեմն կյանքը կախված է աննշան թվացող բաներից, որոնց մասին ոչ ոք չի հիշում, չի նկատում, օրինակ՝ այն, որ որոշեցինք խմել այդ գարեջուրը, այն դեպքում, երբ վստահ չէինք, որ դրա համար ժամանակ ունեինք, որ երբ լավ տրամադրություն ունենք, մենք սիրալիր ժպտում ենք այն մարդուն, որի հետ մեզ հենց նոր ծանոթացրին, մինչդեռ դրանից մեկ րոպե առաջ մենք գոռում, ցավ էինք պատճառում մեկ ուրիշին, տորթը, որ գնելիս հապաղեցինք, երբ պատրաստվում էինք ճաշել հայրական տանը, որն այդպես էլ չգնեցինք, ձայնը, որ այդպես տենչում էինք լսել հեռախոսի միջից, նույնիսկ եթե գիտեինք, որ ոչ մի կարևոր բան չէր ասելու, այդպես էլ չլսեցինք, որովհետև, չնայած ուզում էինք մնալ տանը, բայց այդպես էլ չմնացինք: Դուրս գալ, խոսել, տեղաշարժվել, նայել, լսել, հասկացված լինել նշանակում է մշտապես վտանգի ենթարկվել. նույնիսկ եթե փակվենք ինքներս մեր մեջ, լռենք, դադարենք շարժվել, տեղներս հանգիստ նստենք, միևնույն է, այդ ամենը մեզ չի ձերբազատի հետևանքներից, տրամաբանական, անկրկնելի, անխուսափելի իրավիճակներից, չնայած որքան էլ տարօրինակ է, այսօր, համարյա մեկ տարի կամ չորս, տասը կամ հարյուր տարի, մինչևիսկ երեկ մենք այս ամենի մասին չէինք մտածում:

► Ոչ ոքի ոչինչ չի կարելի վստահել:

► Ամուսնությունը փոխում է ամեն ինչ, նույնիսկ ամենաաննշան մանրուքները, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ չես մտածում, որ փոխում է: Այն, ինչ եղել է ձեր միջև մինչ այս պահը, ոչ մի կապ չի ունենա նրա հետ, թե ինչ պիտի լինի հետո, դու դրանում կհամոզվես հենց վաղվանից սկսած: Հին օրերից կմնան միայն հին կատակներ, աղոտ հիշողություններ, որոնք միշտ չէ, որ ձեզ կհաջողվի վերարտադրել, և իհարկե, կապվածություն: Այդ ժամանակ դուք կկարոտեք անցած ամիսները, երբ երկուսով դաշինք էինք կնքել ընդդեմ բոլորի, ցանկացածի մեկի դեմ, մինչդեռ մի քանի տարի հետո ձեզնից յուրաքանչյուրը ինքն իր հետ է դաշինք կնքելու՝ ընդդեմ մեկդ մյուսի: Մի՜ անհանգստացիր, դա նույնիսկ անհրաժեշտ է, երբ երկար ժամանակ ապրում ես մեկի հետ, ձանձրույթը դառնում է մի տեսակ տանելի, ամեն դեպքում, սովորում ես դրան:

► Մի բան է մտածել նրա մասին, ինչ պարզապես անցել է մտքովդ, մեկ այլ բան է՝ նույն բանը լսել ուրիշներից:

► Հարսանեկան արարողությունից հետո այլևս այդքան կարևոր չենք նրանց համար, այդ արարողությունները հյուրերի համար են. ո՛չ ամուսնացողների, ո՛չ կազմակերպիչների:

► Կյանքը լի է անակնկալներով և գաղտնիքներով: Մենք կարծում ենք, թե օր օրի ավելի լավ ենք ճանաչում մեր կողքին գտնվող մարդկանց, սակայն մի օր պարզվում է, որ այն, ինչ գիտենք նրանց մասին, ոչինչ է այն ամենի համեմատ, ինչ չգիտենք: Ժամանակի հետ ստվերները շատանում են, բայց, այնուամենայնիվ, մեծ մասը մնում է չլուսավորված:

► Մի գրող կա՝ Կլերք կամ Լյուիս անունով, կնոջ մահից հետո իր մասին գրել է. «Ոչ ոք երբեք չէր ասել ինձ, որ ցավի զգացումը կարող է այսքան նման լինել վախի զգացմանը»:

► Հետաքրքիր է՝ որքան արագ են ջնջվում մեր հիշողությունից այն մարդկանց դիմագծերը, որոնց այլևս չենք տեսնում, նրանք էլ մեզ չեն տեսնում՝ գուցե զայրույթի, բացակայության կամ ձանձրույթի պատճառով, և թե ինչպես ենք մի օր հափշտակում նրանց լուսանկարներն այնտեղից, որտեղ դրանք հանգիստ դրված էին, որպեսզի նայենք:

► Տատիկս նայում էր մահացած դստեր դիմանկարին, մայրս՝ մահացած քրոջը, ես և հայրս՝ մորս, իսկ շուտով ստիպված եմ լինելու նայել հորս դիմանկարին, իսկ իմ սիրելի Լուիսան՝ նորահարսը, որն այժմ գտնվում է հարևան սենյակում, նույնիսկ պատկերացում չունի, որ մի օր այդպես նայելու է այսօրվա արած լուսանկարներին, երբ այլևս իր կողքին չեմ լինի, երբ իրեն էլ կմնա ապրելու կես կյանքից էլ պակաս ժամանակ, չնայած ոչ ոք չգիտի, թե երբ կհասնի մահվան ժամը, թե իրենցից ով առաջինը ցավ կամ վախ կզգա:

► Երբեմն մարդիկ ինչ-որ մտքեր են հաղորդում մեզ՝ դրանով փորձելով մեզ պաշտպանել այլ մտքերից, որոնք գուցե մեր մտքով անգամ չեն անցել, հետևաբար այնպես են անում, որ հասկանանք մի բան, որի մասին գուցե նույնիսկ երբեք գլխի չէինք ընկնի:

► – Քեզ միայն մի բան կասեմ: Եթե երբևէ գաղտնիքներ ունենաս կամ եթե ունես, ապա երբեք չբացես ոչ ոքի առաջ:-Ռանս

► Փողը փող է բերում:

► Երբեմն պատահում է, որ ուրիշների կյանքը (ուրիշի կյանքը, այդ կյանքի տևողությունը, մահը), կախված են մեր որոշումներից և վարանումներից, վախկոտությունից կամ քաջությունից, մեր խոսքերից, ձեռքերից, երբեմն նաև այն բանից, որ մենք փող ունենք, իսկ նրանք՝ ոչ:

► Այն մարդը, ով գիտի, որ փող է ունենալու, արդեն իրեն ապահովված է զգում:

► Հանգուցյալները հարստացնում են նրանց, ովքեր իրենք իրենցով երբեք հարուստ չեն եղել և չէին էլ կարող լինել, այդպիսով՝ տղամարդիկ իրենց հարստությունը թողնում են իրենց այրի կանանց, այրիները՝ իրենց աղջիկներին:

► Երեխաները միշտ չափազանց ուշ են սկսում հետաքրքրվել, թե ովքեր են եղել իրենց ծնողները՝ մինչև ծանոթանալը (սովորաբար այդ հետաքրքրությունն առաջ է գալիս այն ժամանակ, երբ այդ երեխաները մոտենում են ճիշտ այն տարիքին, որ տարիքում որ իրենց ծնողներն են եղել՝ իրար ճանաչելու պահին, կամ երբ արդեն իրենք էլ երեխաներ ունեն, այդ ժամանակ իրենց երեխաների միջոցով նրանք մտաբերում են իրենց երեխա ժամանակները և առաջին անգամ սկսում են մտածել այն մասին, թե ինչ է եղել այն ժամանակ, երբ իրենք դեռ չէին ծնվել), կամ սովորաբար ծնողները հետարքրքություն չեն արթնացնում երեխաների մեջ և լռում են՝ իրենց մասին ոչինչ չպատմելով իրենց իսկ երեխաներին, կամ անձամբ են լռեցնում երեխաներին, թե ինչպիսին են եղել անցյալում, կամ պարզապես իրենք էլ են մոռանում: Համարյա բոլորն ամաչում են իրենց երիտասարդությունից. հազիվ թե գտնվի մեկը, ով կասի, թե կարոտում է իր երիտասարդությունը, հակառակը, ավելի ճիշտ՝ նրանք հեռու են վանում երիտասարդության հետ կաված հիշողությունները՝ երբեմն հեշտորեն, երբեմն՝ ջանալով, ինչպես մղձավանջները, ընթերցված վեպերը կամ պարզապես այն, ինչ գոյություն չի ունեցել: Երիտասարդության տարիները թաքցնում են, գաղտնի պահում մարդկանցից, որոնց համար մենք այլևս երիտասարդ չենք:

► Առհասարակ դժվար է կասկածի տակ դնել մի բան, որ դեռ մանկուց գիտես:

► Նա, ում սիրում ես կամ որի հետ համատեղ ապրում ես, միշտ աչքիդ առաջ է:

► Վաղամեռիկները երիտասարդ են մնում:

► Անհանգիստ տղամարդիկ որքան շատ են ծերանում, այնքան շատ են ուզում ապրել լիարժեք կյանքով, իսկ երբ իրենց կարողություններն այլևս թույլ չեն տալիս, սկսում են փնտրել մեկին, ով իրենց կպատմեր այն, ինչ իրենք անձամբ այլևս չեն կարողանում անել, և դրանով նոր շունչ պարգևել իրենց կյանքին:

► – Մարդիկ ամուսնանում են միայն այն ժամանակ, երբ ուրիշ տարբերակ չունեն կամ երբ խուճապի են մատնվում՝ մենակության հանդեպ վախից կամ որովհետև վախենում են կորցնել նրան, ում չեն ուզում կորցնել: Այդ ամենի ետևում միշտ պայմանական ինչ-որ բան կա թաքնված:-Կուստարդոյ

► Կան մարդիկ, որոնք ապրել են երկար տարիներ, սակայն ոչ ոք չի հիշում նրանց, ասես ոչ էլ երբևէ եղել են:

► Դժվար է չիմանալ այն, ինչ ուզում ես իմանալ կամ շարունակել չիմանալու տալ այն, ինչ արդեն իմացել ես:

► – Հեշտ չէ իմանալ, թե մարդիկ ինչու են ինքնասպան լինում, նույնիսկ եթե խոսքը մեր մերձավորներին է վերաբերում, մարդիկ խելքները գցել են, թքած ունեն ամեն ինչի վրա, ամեն ինչ կարող են անել՝ առանց կոնկրետ պատճառի և համարյա միշտ՝ գաղտնի, կամ գլուխները դնում են բարձին և սպասում վաղվա օրվան, կամ էլ ոչնչի չեն սպասում:-Կուստարդոյ

► – Կան բաներ, որ հարգանքը պարզապես թույլ չի տալիս հարցնել:-Կուստարդոյ
– Ճիշտ ես, հարգանքը պարտավորեցնող է:-Խուան Ռանս

► – Ինչու՞ են երեխաներից թաքցնում այն, ինչ կատարվել է ընտանիքում:-Կուստարդոյ
– Սովորաբար, երբ խոսքը վերաբերում է որևէ տհաճ միջադեպի, երեխաներին չեն պատմում ամբողջ ճշմարտությունը, իսկ հետո արդեն դժվար է լինում խաբել նրանց: Դժվար է նաև որոշել, թե երբ է հասնում այն պահը, երբ նկատում են, որ այդ երեխան արդեն վաղուց երեխա չէ, երբ արդեն ուշ է լինում սուտը խոստովանելու կամ երկար ժամանակ պահած գաղտնիքը բացելու համար: Ժամանակն անցնում է, ենթադրում եմ, որ երկար ժամանակ խաբող մարդը, կա՛մ սկսում է հավատալ իր իսկ հնարած ստին, կա՛մ պարզապես մոռանում է այդ մասին:-Խուան Ռանս

► Կան մարդիկ, որոնք ոչինչ չեն կարողանում հնարել, որովհետև ընդունակ չեն դրան և հենց այդ պատճառով էլ հեռատես չեն. չէ՞ որ երևակայել նշանակում է կանխատեսել և դրանով իսկ խուսափել բազմաթիվ դժբախտություններից. այն մարդը, ով երևակայության մեջ տեսնում է սեփական մահը, հազվադեպ է կյանքին վերջ դնում ինքնասպանությամբ, իսկ այլոց մահը պատկերացնելը հազվադեպ է դրդում սպանության, սակայն ավելի լավ է սպանել, սպանվել և ինքնասպան լինել մտքով, որովհետև այն իրենից հետո հետևանք, նույնիսկ հետք չի թողնում:

► Մահը սարսափելի բան է, սարսափելի է, երբ մարդը ձեռք է բարձրացնում սեփական անձի վրա, բայց առավել սարսափելի է, երբ նա մեռնում է քո ձեռքով:

► Հասկացնելը հեշտ է, բավական է միայն բարձրաձայնես, և վերջ:

► Այդ գիշեր, Լուիսայի կողքին պառկած, մենք երազում էինք իմ բարձի միջով, ինչպես սովորաբար անում են նորապսակները. հեռուստացույցը՝ մահճակալի դիմաց, ձեռքիս՝ գիրք, որը չէի կարդում: Ամուսինների և նույնիսկ սիրահար զույգերի միջև իսկական միություն հաստատվում է բառերի միջոցով, ընդ որում՝ ասված բառերի, որոնք ասվում են ինքնաբերաբար, բառեր, որոնք չեն լռում մինչև այն պահը, երբ նրանց միջամտում է մեր կամքը: Սակայն դա չի նշանակում, որ միևնույն բարձի միջով աշխարհին նայող երկու մարդկանց միջև չկան գաղտնիքներ, միայն որովհետև իրենք են այդպես որոշել. գաղտնիքը գաղտնիք է մնում այնքան ժամանակ, քանի դեռ չկա մեկը, որի հետ կկիսես այն, իսկ երկուսի դեպքում անհնար է չկիսվել, չպատմել, չվերապատմել, չմեկնաբանել և եզրակացություններ չանել, քանի որ զույգերի հարաբերություններում հենց դա է ամենակարևորը, հատկապես նրանց համար, ովքեր նոր են միավորվել, և դեռ չի հասել ոչինչ չասելու ծուլության ժամը: Եվ ոչ նրա համար, որ միևնույն բարձին հենված երկու գլուխները մտաբերում են անցյալը, նույնիսկ մանկությունը, որ գալիս է հիշողության ձևով, հեռավոր անցյալում մնացած՝ թեկուզ ամենաաննշան բաները հայտնվում են լեզվիդ ծայրին, ամեն ինչ դառնում է նշանակալի և արժանանում բարձրագույն հիշատակության, ոչ էլ այն փաստը, որ մտադիր ենք կողակցին պատմել մեր ամբողջ կյանքը, որով ասես անհրաժեշտություն ենք զգում, որպեսզի այդ մարդը կարողանա մեզ տեսնել հենց սկզբից, հատկապես սկզբից, այսինքն՝ մանկուց, և այդ պատումի միջոցով ներկա լինի այն բոլոր տարիների մեջ, որոնց ընթացքում իրար չենք ճանաչել, բայց հավատացել ենք, որ հանդիպելու ենք: Եվ ոչ միայն այն պատճառով, որ այդ երկուսին դուր է գալիս համեմատություններ և զուգահեռներ անցկացնել, պատահականությունների մեջ դիտավորություններ փնտրել, իմանալ, թե իրենցից յուրաքանչյուրը որտեղ է եղել այդ տարբեր ժամանակահատվածներում և երևակայել անապացուցելի հավանականություններ, թե ինչ կլիներ, եթե իրենք նախկինում չհանդիպեին, իսկ սիրահարներին միշտ թվում է, թե իրենք չափազանց ուշ են հանդիպել, թե շատ կարճ է այն ժամանակ՝ ինչ միասին են, հետևաբար չափազանց կարճ է թվամ նաև այն ժամանակը, որ պետք է լինեն միասին (ներկան միշտ կասկածի տակ է դրվում), կամ չեն համակերպվում այն մտքի հետ, որ այն ժամանակ իրենց միջև զգացմունք չի եղել, նույնիսկ չեն կանխազգացել այն, մինչդեռ երկուսն էլ այդ նույն ժամանակ գոյություն են ունեցել աշխարհում, սակայն իրար թիկունքով կանգնած կամ թերևս չեն ցանկացել ճանաչել, ոչ էլ այն, որ ամուսիններն ամեն օր հարցերի տարափ են ստեղծում իրար համար, որոնցից ոչ մի տեղ չես փախչի՝ պատճառաբանելով, թե հոգնած ես կամ ձանձրանում ես, բայց, ի վերջո, ստիպված են լինում պատասխանել: Ավելի ճիշտ կլինի ասել, որ միասին լինել նշանակում է հնարավորություն ունենալ բարձրաձայն մտածելու, ճիշտ այդպես, մեկի փոխարեն երկու անգամ մտածել, այսինքն՝ մեկ անգամ մտածել, երկրորդ անգամ բարձրաձայնել մտածածդ. ամուսնությունը պատմելու ինստիտուտ է, գուցե այն պատճառով, որ ամուսինները շատ ժամանակ են անցկացնում միասին (հատկապես ժամանակակից ամուսինները, որոնք չափազանց շատ ազատ ժամանակ ունեն, հատկապես՝ տղամարդը, որն իրեն մեղավոր է զգում, երբ լուռ է մնում), ի վերջո, մեկը մյուսին օգնում է՝ պատմելով, թե ինչ է մտածում կամ ինչ է կատարվում, տեղի ունենում իրենց հետ, սրանով զբաղեցնում են մեկը մյուսին, այդպիսով՝ մարդու մեջ չի մնում գոնե մեկ միտք կամ նրա հետ տեղի ունեցած որևէ բան, որ չփոխանցվի մյուսին, ավելի ճիշտ՝ չթարգմանվի ամուսնության լեզվով:
Ամուսինները փոխանակվում են նաև այլոց մտքերով, թե ինչ է կատարվել նրանց հետ (չնայած խոստացել են գաղտնի պահել). այստեղից էլ՝ լայնորեն տարածված արտահայտությունը. «Անկողնում ոչինչ գաղտնի չի մնում». կողք կողքի քնողների միջև չկան գաղտնիքներ, անկողինը խոստովանահայր է: Հանուն սիրո, կամ հենց այդ է սիրո էությունը՝ պատմել, տեղեկացնել, հայտնել, «ոսկե սարեր» խոստանալ, այդպես մենք դավաճանում ենք մնացածին՝ ընկերներին, ծնողներին, եղբայրներին, արյունակից և ոչ արյունակից բարեկամներին, հին սերերին և համոզմունքներին, նախկին սիրեցյալներին, սեփական անցյալին և մանկությանը, մեր իսկ լեզվին, որովհետև դադարում ենք խոսել մեր լեզվով, անտարակույս, դավաճանում ենք նաև մեր հայրենիքին, գաղտնիքին, որ սրբության պես պահում ենք, նույնիսկ անցյալի գաղտնիքին: Սիրելի մարդուն հասկանալու համար պատրաստ ենք սևացնել, ժխտել և ոչնչացնել ամեն բան. միայն թե գոհացնենք նրան, վերահաստատելու համար մեր նվիրվածությունը այն մարդուն, որը կարող է հեռանալ մեզնից: Երկու մարդու համար մեկ ընդհանուր դարձած բարձն այնպիսի իշխանություն ունի մեզ վրա, որ ստիպում է ուրիշինը քոնը դարձնել, միայն այն, ինչ գտնվում է այդ բարձի սահմաններում և ոչ նրանցից դուրս, այն, ինչ պատկանում է ամուսիններին կամ սիրահարներին, որոնք ինչ-որ, իմաստով մնում են մենակ, և հենց դա է պատճառը, որ ուզած թե չուզած, խոսում են՝ իրարից ոչինչ չթաքցնելով: Բարձը կլորավուն է, փափուկ, առավել հաճախ՝ սպիտակ, և ուրեմն՝ ժամանակի հետ այդ սպիտակությունը և կլորությունը ամբողջ աշխարհը տանում են իրենց ետևից:

► Կանանց հետաքրքրասիրությունն անսահման է, նրանք սիրում են փորձել, ուսումնասիրել, սակայն նրանց միտքն անհաստատ է, անգամ չեն պատկերացնում կամ չեն կանխորոշում, թե ինչի կարող է հանգեցնել իրենց այդչափ հետաքրքրասիրությունը, չգիտեն, որ ամեն հարց ինքն իրենով է լուծվում, կամ որ մեկ բառը նույնիսկ կարող է ճանապարհ հարթել մյուս բառերի համար, առանց հեռուն նայելու ուզում են ամնե ինչ փորձել, միշտ պատրաստ են ինչ-որ բան իմանալ, ինչ-որ բան՝ պատմել, հիմնականում չեն վախենում և անվստահություն չեն զգում, չեն մտածում, որ հետո երբմեն ամեն ինչ փոխվում է, նույնիսկ վիրավոր մաշկը:

► – Հայրերն ու որդիները չեն կարողանում անկեղծ լինել իրար հետ:-Լուիսա

► – Ամեն ինչ էլ կարելի է պատմել: Բավական է միայն սկսել, բառերը կհաջորդեն մեկը մյուսին:-Լուիսա
– Կան բաներ, որոնց մասին պետք չէ մտածել, մի բան, որի պատմելու ժամանակն արդեն անցել է, յուրաքանչյուր պահ ունի իր ասելիքը, իսկ երբ պատմելու պահը բաց ես թողնում, ավելի լավ է՝ հավերժ լռել, երբ ասելիքդ դուրս է մնում ժամանակից, ապա կորչում է նաև պատմելու հարմար պահը:-Խուան Ռանս
– Չեմ կարծում, թե որևէ մեկի համար ժամանակը կարող է անդառանալիորեն անցնել, նայիր, ամեն բան ահա այստեղ է, սպասում է իր վերադարձի ժամին:

► Եթե մեզ վիճակված լինի հեռանալ իրարից, ապա ես համբերատար կսպասեմ նրա վերադարձի ժամին:

► – Երբ մարդիկ երկար ժամանակ գաղտնի են պահում որևէ բան, պատճառն այն չէ, որ ամաչում են բացել այդ գաղտնիքը կամ փորձում են իրենք իրենց պաշտպանել, հակառակը, երբեմն այդպես են վարվում այլոց պաշտպանելու համար կամ որպեսզի պահպանեն ընկերությունը, սերը կամ որպեսզի նրանց ազատեն վերահաս վախից, որովհետև նրանց վախերն առանց այն էլ բավական են: Գուցե այդ մարդիկ պարզապես չեն ուզում, որ աշխարհն իմանա մի բանի մասին, որն անձամբ իրենք էլ երանի կտային, որ պատահած չլիներ կամ պարզապես չիմանային այդ մասին: Չպատմել նշանակում է մի փոքր ջնջել, ժխտել պատահածը, սեփական պատմությունը չպատմելը կարող է փոքրիկ լավություն դառնալ աշխարհի համար, դրան պետք է հարգանքով վերաբերվել: Գուցե ինքդ էլ չէիր ցանկանա իմ մասին իմանալ ամեն ինչ, ոչ հիմա, ոչ էլ որոշ ժամանակ հետո, ինչպես ես՝ քո մասին, ոչ էլ մեր երեխան՝ երկուսիս մասին, օրինակ՝ մեր կյանքի մասին՝ մինչև իրար ճանաչելը, նույնիսկ մենք երկուսս իրար մասին ամեն ինչ չգիտենք, ոչ իրար ճանաչելուց առաջ, ոչ հետո, ոչ էլ հիմա:-Խուան Ռանս

► Պարզվում է՝ այնքան հեշտ է չպատասխանել, երբ պատասխանելու ցանկություն չունես:

► – Շատերը կան, որ աշխարհ են գալիս՝ իրենք իրենցից արդեն ձանձրացած, կյանքի կեսն ապրում են՝ սպասելով, իսկ հետո ոչինչ տեղի չի ունենում, իսկ եթե ինչ-որ բան տեղի է ունենում, այնպես են ապրում, ասես ոչինչ էլ տեղի չի ունեցել, իսկ հետո ապրում են կյանքի մյուս կեսը հիշողություններով և իրենք իրենց սնելով նրանով, ինչ պատահեց, սակայն այնքան քիչ կամ ոչինչ թվաց իրենց:-Լուիսա

► – Տղամարդն ամուսնանում է կնոջ հետ միայն այն դեպքում, երբ նրանից սպասելիքներ ունի, երբ սպասում է ինչ-որ նոր, լավ բանի, չնայած համաձայն եմ՝ միշտ չէ, որ այդպես է լինում: Իսկ եթե կինը չի կարող տալ ավելին, ապա փոխարենը կարող է դադարել բեռ լինել տղամարդու համար, և հենց դա էլ կլինի նրա հաջողության գրավականը:-Լուիսա

► Իրականում քեզ միշտ պատասխանատու ես զգում և ամաչում սիրածդ մարդու առջև, եթե նույնիսկ ամաչում ես ուրիշի պատճառով, ասենք՝ ընկերոջդ. հենց սա է այն պատճառներից մեկը, որ մենք դառնում ենք դավաճան, առավել հաճախ մենք դավաճանում ենք մեր անցյալին, ատում և հրաժարվում ենք նրանից (քանի որ այդ անցյալում չի եղել այն մարդը, ով փրկում է մեզ, ավելի լավը դարձնում, թևեր տալիս, այսինքն՝ մենք այդպես մտածում ենք, երբ սիրում ենք):

► Որքա՜ն բաների համար ենք ժամանակ ծախսում, բայց ծիծաղի համար ափսոսում ենք նույնիսկ վայրկյանները:

► – Նույնիսկ ամենադժվար բաները դառնում են անհավանական, երբ սկսում ես մտածել դրանց մասին, և անհնարին են դառնում, երբ չափից շատ ես մտածում:-Լուիսա

► – Ասում են՝ մարդիկ, որոնք սպառնում են ինքնասպան լինել, երբեք դա չեն անում:-Խուան Ռանս

► Քունս չէր տանում, բայց երբ երկու մարդ միասին են քնում, ապա ամենաքիչը, որ պետք է լինի նրանց միջև փոխհամաձայնությունն է՝ միասին քնելու և արթնանալու, ուտելու և ընթրելու, բայց ոչ նախաճաշելու, դա լուրջ հարց է:

► Պառկեցի՝ մեջքով դեպի Լուիսան, իրար «Բարի գիշեր» չմաղթեցինք. գուցե կարիք չկա, որպեսզի մարդիկ ամեն գիշեր միշտ «Բարի գիշեր» մաղթեն իրար, չնայած այդ գիշեր իսկապես պետք էր ասել:
– Բարի գիշեր,- ասացի:
– Բարի գիշեր,- պատասխանեց Լուիսան:
Միմյանց բարի գիշեր մաղթելով՝ այլևս ոչինչ չասացինք, ոչ մի քաղցր-մեղցր բառ, որ սովորաբար ասում են զույգերը, ընդ որում՝ տարբեր կամ գոնե մեկ դիմելաձևով, որով կարծում են, թե տարբերվում են մյուս զույգերից, երբ խուսափում են իրար դիմել իսկական անուններով, որոնք պահում են՝ իրար հայհոյելու համար կամ երբ զայրացած են կամ, ավելի ճիշտ, երբ պետք է վատ լուր հայտնեն իրար, օրինակ՝ երբ մեկը պետք է լքի մյուսին:

► Երբ մտադիր ես մեկի հետ երկար ժամանակ մնալ, ուզում ես ճանաչել նաև նրա ընկերներին:

► Որքան տարիքով ավելի մեծ, այնքան ավելի համարձակ:

► Շփման մեջ երկրորդ քայլի դեպքում այլևս հարկ չի լինում պաշտոնական գրելաձևի:

► – Ամեն անգամ, երբ պասում եմ պատասխանի, ինձ ուրախացնում է միտքը, որ հնարավոր է, թե այդ պատասխանն այդպես էլ չհասնի ինձ: Վերջում այդ ամենը վերածվում է դժբախտության, բայց մինչ սպասում եմ, այնպիսի զգացում ունեմ, թե ամեն ինչ դեռ նոր է սկսվում, և որ առջևում անսահմանափակ հնարավորություններ կան:-Բերտա

► – Չի կարելի մարդու մասին նախապես կարծիք կազմել, եթե անձամբ չես ճանաչում նրան:-Բերտա

► – Չեմ կարող ինձ վտանգի ենթարկել, երբ չգիտեմ՝ հանուն ինչի:-Բերտա

► Ինչպես հաճախ է պատահում պասողների հետ, որոնք վախենում են, որ եթե հեռանան տվյալ վայրից, ապա մարդը, որին սպասում էին, կհայտնվի:

► Երբ սպասում ես (նույնիսկ երբ սպասելու չնչին ցանկություն էլ չունես), սովորաբար մինչև վերջ ես սպասում, սպասումը նման է թմրադեղի:

► Հիմնականում մարդիկ սիրում են, երբ իրենց ստիպում են սիրել: Միջանձնային հարաբերությունները միշտ էլ ենթադրում են մի շարք խնդիրներ, կոնֆլիկտներ և նվաստացումներ: Բոլորը ստիպում են բոլորին, ընդ որում՝ մենք բոլորին չէ, որ ստիպում ենք անել այս կամ այն բանը, այլ միայն նրանց, ովքեր չգիտեն՝ ուզում են անել տվյալ բանը, թե ոչ, քանի որ հազիվ թե գտնվի մեկը, ով կասի, թե ինքը գիտի՝ ինչ է ուզում անել, քանի որ իրականում անհնար է իմանալ: Երբեմն ստիպում են հանգամանքները կամ մեր անցյալից որևէ մեկը կամ որևէ բան, սեփական պատմությունը կամ դժբախտ ճակատագիրը, նույնիսկ այնպիսի բաներ, որոնց մասին մենք ոչինչ չգիտենք, չնայած կարող ենք իմանալ, մեզնից յուրաքանչյուրի հոգում ապրում է մի բան, որի մասին ինքներս չգիտենք, ով իմանա, թե որ ժամանակներից է բնավորվել մեր ներսում: Երբեմն ինքս ինձ հարց եմ տալիս՝ արդյոք ավելի լավ չէ՞ր լինի, եթե մեր տեղում հանգիստ նստած լինեինք. չէ՞ որ, ի վերջո, ապագայի մասին միտքը հանգեցնում է մահվան, իսկ այդ մտքին կամաց-կամաց սովորում ենք, քանի որ դրա առաջ չկա ո՛չ կասկած, ո՛չ զղջում:

► Հեռուստացույցը շեղում է ուշադրությունդ. եթե միացրած է, ապա հնարավոր չէ, որ գոնե ժամանակ առ ժամանակ հայացք չնետես էկրանին:

► Մարդը հանգիտ ապրում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ ոչինչ չիգտի, մի՞թե ավելի լավ չէր լինի, եթե բոլորս հանգիստ նստած մնայինք մեր տեղում: Սակայն հնարավոր չէ այդպես ապրել, նույնիսկ խաղաղության մեջ կան խնդիրներ, կոնֆլիկտներ և նվաստացումներ, վիրավորանքներ, նաև պարտավորություններ, երբեմն ստիպում ենք ինքներս մեզ. դա կոչվում է պարտքի զգացում:

► Ի՞նչ տարբերություն անելու և չանելու, ասելու և չասելու միջև, եթե այդ ամենը մնացել է անցյալում, ինչու՞ տանջվել կասկածներից, ինչու՞ խոսել, ինչու՞ լռել կամ ժխտել, ինչու՞ ինչ-որ բան պարզաբանել, եթե, միևնույն է, լինում է այն, ինչ պետք է լինի, որովհետև ոչինչ հենց այնպես չի լինում, ոչինչ հարատև չէ, ոչինչ չի հավերժանում հիշողության մեջ, միևնույն է, ինչ-որ բան եղել է, թե չի եղել, բաց ենք թողել հնարավորությունը, թե ոչ, չենք նկատել, թե անմիջապես հասել ենք մեր նպատակին, փորձել ենք, թե չենք փորձել, ոչինչ կարևոր չէ, որովհետև մենք մեր ամբողջ միտքը, զգայարանները, ձգտումներն ուղղում ենք ինչ-որ բանի հասնելուն, իսկ երբ հասնում ենք, հասկանում ենք, որ դա այլևս կարևոր չէ. հենց դա է պատճառը, որ մեր կյանքը լի է զղջումներով, կորցրած հնարավորություններով, հաստատուներով և վերահաստատումներով, օգտագործված հնարավորություններով, երբ ճշմարիտ և հաստատուն է դառնում ոչինչը, իսկ ժամանակի հետ ամեն ինչ կորչում է, իսկ գուցե իրականում ոչինչ էլ չկա:

► Ձայները կրճատում են այն ամենի նշանակությունը, ինչ տեղի է ունենում լռության մեջ, ինչպես որ մեկնաբանությունն է թերարժեք դարձնում իրադարձությունը, ինչպես նաև այն, երբ մենք պատմում ենք տեղի ունեցածը:

► Հարցից գլուխդ ազատելու միակ հնարավորությունը ոչ թե այդ հարցը կրկնելն է, այլ պարզապես ինքդ քեզ չհարցնելը, նաև թույլ չտալը, որ քեզ հարցնեն: Սակայն դա անհնար է, և թերևս դա է պատճառը, որ այդ հարցին պատասխանելու համար պետք է հորինել խնդիրներ, տանջվել կասկածներից և հիվանդագին կամ հիվանդի ուղեղով մտածել վերացական ապագայի մասին, տեսնել այն, ինչ չկա, որպեսզի ինչ-որ բան տեսնես, վախենալ հիվանդությունից, մահից կամ դավաճանությունից, ինքդ քեզ համար ստեղծել սպառնալիքներ, նույնիսկ եթե դրանք սպասում ես անվնաս կամ մտացածին մարդկանց կողմից, նույնիսկ երե դրանք անանուն են կամ սիմվոլիկ, մենք ուզում ենք գտնել այն, ինչ չկա, գուցե հենց դա է մեզ մղում կարդալ վեպեր և քրոնիկներ, դիտել ֆիլմեր, որովհետև դրանց մեջ մենք փնտրում ենք չկրկնվող բառեր, սիմվոլներ, ձգտում ենք ճանաչողության, ոչ թե իմացության: Պատմելը տձևում է. պատմել դեպքերի մասին նշանակում է տձևել, խեղաթյուրել կամ գրեթե ժխտել պատմությունը. երբ պատմում են որևէ դեպքի մասին, նույնիսկ եթե ճշմարտությունն են ասում, միևնույն է, դառնում է անիրական, անհաստատ, ճշմարտությունը ճշմարիտ է ոչ միայն այն ժամանակ, երբ պատմում են իրականությունը, այլ, երբ թաքցնում են, իսկ երբ հայտնում են, ցուցադրում կամ ներկայացնում հեռուստատեսությամբ, թերթերով, որոնք նաև անվանում են իրականություն կամ կյանք, նույնիսկ իրական կյանք, ապա դրանք դառնում են անալոգիայի կամ սիմվոլի մի մաս և այլևս չեն կարող համարվել իրադարձություններ, այլ վերածվում են ճանաչողության: Ճշմարտությունը երբեք ինքնին դուրս չի գալիս ջրի երես, ճշմարտությունը միայն այն ժամանակ է ճշմարտություն, երբ ոչ ոքի հայտնի չէ, ոչ ոք չի բացահայտել այն, չի հաղորդվել բառի կամ պատկերի ձևով, դեռևս գաղտնազերծված չէ, ճշգրտված չէ, և գուցե այդ է պատճառը, որ մարդիկ այդքան շատ են պատմում. չէ՞ որ այն, ինչի մասին պատմում են, այլևս չի կարող լինել իրական, հակառակը, կարող է թվալ, թե երբևէ գոյություն էլ չի ունեցել:

► Մանկությանդ տարիներին ճանաչած մարդկանց երբեք չես շփոթի, ցանկացած վայրում, ցանկացած ժամի կճանաչես նրանց, նույնիսկ եթե փոխված լինեն, տարիք առած կամ ծերացած:

► Մարդիկ սիրում են փորձել ուրիշներին, իսկ հետո պատմել արդյունքների մասին, նույնիսկ եթե դա իրենց համար կարևոր չէ:

► Ժամանակի զգացողությունն առավել լավ գիտակցում ես այն ժամանակ, երբ զբաղված ես այդ նույն ժամանակը սպանելով, թվում է, թե ամեն վայրկյանը նման չէ մյուսին, այլ առարկայանում է, ինչպես ծորակից ընկնող ջրի կաթիլները, ժամացույցի ավազահատիկները, ժամը դառնում է ծանրաշարժ և սկսում է ընթանալ առավել դանդաղ, այդ պահին տեղի ունեցածը քեզ թվում է անցյալի կրկնություն, ասես կրկին վերապրում ես անցյալում ապրածդ:

► Ծիծաղը երբեմն վերահաս համբույրի կամ ցանկության արտահայտման նախանշան է, ամեն բան միմյանց հաղորդելու միջոց, հետո, չգիտես ինչու, այդ ծիծաղն անհետանում է, որպեսզի իր տեղը զիջի համբույրին, իսկ համբուրվելիս մարդիկ սովորաբար չեն ծիծաղում, գրեթե երբեք չեն ծիծաղում, երբ միմյանց գրկում արթուն պառկած՝ նայում են միմյանց շուրթերին՝ գլուխները դրած նույն բարձի վրա (հետո էլ չեն նայում միմյանց շուրթերին, որովհետև դրանք արդեն բաց ու լի են իրար համար), ծիծաղը լրջանում է, երբ նրան հաջորդում են երկարաձիգ սպասումը, ուշացումը, ձգձգված ժամանակը, դադարները, շնչառությունը. այդպիսի պահերին ծիծաղը կրճատվում է, լռում են հոդաբաշխ ձայները, փոխարենը կարող են լսվել միայն ձայնարկություններ, բացականչություններ, որոնք չեն թարգմանվում:

► Գաղտնիքը, որ չեն հաայտնում, ոչ ոքի չի կարող վնասել:

► Եթե երբևէ գաղտնիք ունենաս, երբեք չբացես:

► Գաղտնիքը չունի կոնկրետ նկարագիր, գաղտնիք է այն, ինչը թաքցնում են, կոծկում, լռում կամ մոռանում, չի կարելի պատմել կամ մեկնաբանել, որովհետև ամենավտագավորը լսելն է. մի բան, որից չես խուսափի, ամեն ինչ տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ պատմում են. դրանով ասես սպառնում են իրադարձություններին, ստիպում նահանջել, զույգերն իրար պատմում են այն ամենը, ինչ վերաբերում է ուրիշներին, բայց ոչ իրենց, գոնե ոչ այն, ինչը չի վերաբերում իրենց երկուսին, այլապես կարելի է ասել, թե խոսքը ընդհանուր գաղտնիքի մասին է և այդ ժամանակ լեզուն մոտենում է ականջին. «I have done the deed», հենց դրանում է ամփոփվում արարքից կամ սխրանքից հրաժարումը կամ ժխտումը «.ես եմ կատարել հանցանքը»,- համարձակվեց ասել Մակբեթը հանցանքը կատարելուց անմիջապես հետո, քչերը կհամարձակվեին անել այդ (ոչ թե հանցագործությունը, այլ խոստովանությունը). կյանքը և գալիք տարիները կախված չեն նրանից, թե մարդն ինչ կանի, այլ թե իր արածների մասին ինչ գիտեն ուրիշները, գիտեն, թե ինչեր է արել և չգիտեն, թե ինչեր է արել, հետևաբար դրանց մասին լռում են, քանի որ վկաներ չեն եղել: Գուցե պետք է ընդունել սուտը, որ ճշմարտության մի մասն է, ինչպես ճշմարտությունը՝ ստի, մեր միտքը երերուն է, երկիմաստ և չի հանդուրժում կասկածի բացակայություն, նրան անհրաժեշտ են մութ ստվերներ, մարդը միշտ էլ մտածում է հիվանդ ուղեղով:

► Մարդիկ մեռնում են, որոնց ճանաչում ենք, եթե նույնիսկ մեզ անհնարին է թվում այդ, միևնույն է, նրանք մեռնում են:

► Ո՞վ երբևէ չի կասկածել նույնիսկ իր լավագույն ընկերոջը, ու՞մ չեն դավաճանել և մոլորեցրել մանուկ հասակում, արդեն իսկ քոլեջում հայտնվում է մեկը, ով փափագելով դառնալ աշխարհի մի մասնիկը, ստիպում է քեզ բախվել հակասությունների, անհավատարմության, լռության, ծուղակների և ավազակության հետ, իսկ երբ հայտնվում է ուրիշ մեկը, որն ասում է. «Այդ ես եմ եղել»,- և իր վրա է վերցնում արարքի պատասխանատվությունը, ապա կյանքումդ աոաջին անգամ ստիպված ես լինում ինքդ ասել կամ լսել. “I have done the deed”,- իսկ հետո, երբ մեծանում ենք, աշխարհն այլևս անհասանելի չի թվում մեզ, որովհետև կամաց-կամաց մոտենում ենք նրան, ժամանակի հետ մենք դադարում ենք խոսել այն լեզվով, որով խոսում էինք մանուկ ժամանակ, հետևաբար հազվադեպ ենք լսում այն, մենք հրաժարվում ենք այդ լեզվից, որովհետև մանուկի չափազանց սխեմատիկ և պարզունակ լեզուն, որ մի ժամանակ մեզ թվում էր հերոսական, այլևս բավարար չէ մեծերի աշխարհում խոսելու համար, մենք հրաժարվում ենք նրանից, բայց ոչ լիովին, որովհետև այդուհետ այդ լեզուն պահպանվում է մեր հայացքում, արարքներում, նշաններում, ժեստերում, հնչյուններում, ձայնարկություններում և բացականչություններում, որոնք նույնպես հնարավոր է և պետք է թարգմանել, որովհետև լինելով ամենամաքուրը՝ հենց դրանք են, որ ունեն ասելիք, որոնք պատմում են այն մասին, թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում (անկեղծության, ատելության և անվերապահ սիրո մասին), առանց «գուցե»-ների պատճառով տառապելու, որոնք գործածվում են ոչ այնքան ինչ-որ բան հայտնելու, տեղեկացնելու համար, որքան շփոթեցնելու, թաքցնելու, պատասխանատվությունից ազատելու, արարքը կատարած անձին անդեմ դարձնելու համար, որտեղ վերանում է համանման երևույթների տարբերակումը: Թվում է՝ մեկին համբուրելը կամ սպանելը իրարամերժ արարքներ են, սակայն թե՛ համբույրի, թե՛ սպանության մասին պատմելը՝ այդ երկու արարքները դարձնում է համանման, հանկարծ մենք դրանք դնում ենք միևնույն գծի վրա՝ վերածելով սիմվոլի: Չափահաս կյանքում, որտեղ իշխում են բառերը, ոչ ոք չի ասում. «Այդ ես եմ եղել» կամ «Այդ Ես չեմ եղել», «Այո» կամ «Ոչ», սակայն դա չի նշանակում, որ մեծերի կյանքն այլ կերպ է կառուցված, հաճախ մեր արարքների իմաստը կարելի է արտահայտել նաև «Այդ ես չեմ արել» արտահայտությամբ. հերոսական խոստովանությունները լրացնում են թույլ սխալների շարքը:
Ու՞մ չեն տանջել կասկածները, իսկ երբ կասկածում ես, ապա միայն մեկ հնարավորություն կա դրանից ազատվելու համար՝ կա՛մ հարցնել, կա՛մ լռել ընդ որում՝ երկուսն էլ անօգուտ են: Հարցնելու և ստիպելու դեպքում կպատասխանեին. «Այդ ես չեմ եղել», հավանաբար այդ պահին անհրաժեշտ կլինի սևեռվել խոսողի ձայնի հնչերանգի, աչքերի, թրթռացող տեմբրի՝ գուցե և չափազանց զարմացած և զայրացած ձևանալու վրա, հետևաբար այլևս անհրաժեշտ չի լինի կրկնել միևնույն հարցը: Եթե լռենք, ապա այդ հարցը կմնա չշոշափված և հավերժ ցավեցնող, չնայած ժամանակի ընթացքում նման հարցերը կորցնում են իրենց սրությունը՝ դառնալով բառիս բուն իմաստով ժամանակավրեպ և կարող են նույնիսկ ժպիտ առաջացնել, ամբողջ անցյալը թվում է անմեղ և թեթև: Եթե ուզում ենք լռել, ապա պետք է մոռանանք թե՛ հարցը, թե՛ դրանից բխող կասկածները (նոր կասկածներով չսնելու համար), եթե ոչ, ապա ծայրահեղ զգուշավորությամբ պատրաստվենք հարցը տալուն. այս դեպքում անհնար է փարատել կասկածները, որովհետև ոչ ոք հաստատ չգիտի, եթե սեփական աչքերով չի տեսել. խոստովանություններին միշտ չէ, որ պետք է հավատալ, քոլեջում հաճախ են ասում՝ «Այդ ես չեմ եղել», երբ իրականում հենց իրենք են եղել, մարդիկ ստում են նույնքան հաճախ, որքան որ մեռնում են, կարող է անհավատալի թվալ, սակայն ոչինչ չես կարող մինչև վերջ իմանալ, ես այդպես եմ կարծում: Դրա համար ավելի լավ է՝ երբեք ոչինչ չիմանալ, չլսել ձայներ, որոնք պատմում են ինչ-որ բանի մասին, և որոնց առաջ մենք անզոր ենք. պատմող ձայները միշտ վախեցնում են, որովհետև ինչ-որ բան մեզ տանում է դեպի հեռավոր կամ ոչ այնքան հեռավոր անցյալ և բացահայտում գաղտնիքներ, որոնք այլևս ոչ ոքի պետք չեն, բայց, այնուամենայնիվ, փոխում են ճակատագրեր, մեր ներկան և ապագան, մարդկանց և կյանքի մասին մեր պատկերացումները, այդպիսի պատմություններ լսելուց հետո այլևս չենք վստահում ոչ ոքի, ամեն ինչ թվում է հավանական, այն, որ թե՛ մեր մերձավորները, թե՛ նույնիսկ մենք ինքներս ընդունակ ենք ամենամեծ ստորությունների, բոլորն անդադար ինչ-որ բան են պատմում՝ միաժամանակ ստելով, մինչդեռ իրականում ճշմարիտ է մնում այն, ինչի մասին չեն պատմում, իսկ այդ լռությունն էլ հենց վերածվում է գաղտնիքի մինչև այն օրը, երբ բացահայտում են:
Ես չեմ հարցրել, չեմ հարցնում և դեռ չեմ պատրաստվում հարցնել, իսկ որքան շատ ժամանակ է անցնում, այնքան ավելի դժվար է դառնում հարցնելը, բավական է լռել մեկ, երկու կամ երեք օր, և չես նկատում, թե ինչպես են անցնում ամիսներ, իսկ կասկածը գնալով փոխում է իր ձևը, գուցե մենք սպասում ենք, թե այդ կասկածը նույնպե՞ս կվերածվի անցյալի՝ աղոտ և անմեղ մի բանի, որը կստիպի մեզ ժպտալ:

► – Հարուստները կռվի դաշտում չեն ուզում իրենցից հետո արժեքավոր որևէ բան թողնել թշնամուն, նրանց համար ավելի լավ է իրենցից հետո ամեն ինչ այրել կամ ավերել, չնայած հոգու խորքում գիտեն, որ վաճառելն ավելի լավ տարբրեակ է:-Ռանս

► Ծնողներն իրենց մասին ամեն ինչ միանգամից չեն պատմում իրենց զավակներին, այլ աստիճանաբար, մինչև զավակները մեծանում են և անձամբ սկսում հետաքրքրվել, հարցեր տալ. այդ է պատճառը, որ ծնողների անցյալի մասին զավակների ունեցած տեղեկությունները քաոսային անկարգության մեջ են:

► Անհնար է ապրել, երբ ներսումդ միաժամանակ մի քանի կասկած կա, դրա համար պետք է ազատվել դրանցից մի քանիսից, նրանցից, որ լիովին անհիմն են կամ ամենահիմնավորվածներից, այն կասկածներից, որոնք դեռ չեն վերածվել անցյալի, որոնք մեզ չեն դրդում հրատապ արարքների, որոնք ավելի շատ տանջում և վախեցնում են, որոնք կարող էին փոխել վերացական ապագան, սակայն կասկածները, որոնցից ազատվում ենք, ծնունդ են տալիս այլ կասկածների, որոնց հաստատվելու դեպքում կարող ենք փոխել միայն մեր անցյալը կամ վերացական ապագան:

► – Շատ տղամարդիկ կան, որոնք մտածում են, թե կանայք մշտապես կարիք ունեն, որպեսզի իրենց սիրեն, գուրգուրեն, մինչդեռ իրականում մեզ ավելի շատ պետք է, որ զվարճացնեն, այսինքն՝ խանգարեն, թույլ չտան երկար մտածել ինքներս մեր մասին. դա է հիմնական պատճառը, որ կանայք ցանկանում են երեխա ունենալ:-Լուիսա

► Լռել և խոսել. ահա սրանց միջոցով կարելի է ազդել ապագայի վրա:

► – Առա՞ջ: Այդ «առաջ»-ն այնքան վաղուց էր, որ այլևս չեմ հիշում:

► Լռում է ոչ թե այն մարդը, ով թաքցնելու բան ունի և  վախենում է, թե կարող են բացահայտել իր գաղտնիքը, այլ նա, ում գաղտնիքն արդեն բացահայտված է կամ բացահայտման ընթացքում է:

► Ձեզ՝ կանանց համար ամենակարևորը դեմքն է, աչքերը, ինքներդ եք այդպես ասում, մինչդեռ տղամարդկանց համար կարևոր է թե՛ դեմքը, թե՛ մարմինը, կամ մարմինը և դեմքը միաժամանակ:

► Նույն բարձի վրա պառկած այնքան հեշտ է կիսվել մտքերով՝ դավաճանելով մյուսներին, երբ մեկը մյուսին դուր գալու համար բացում են այլոց գաղտնիքները, իսկ մնացածի վրա՝ թքած, որովհետև այդ բարձի սահմաններից դուրս նրանց համար մնացած ամեն բան դառնում է խորթ և երկրորդական, եթե չասենք՝ զազրելի, սովորաբար հենց այդ բարձի վրա են անկեղծանում՝ պատմելով իրենց ընկերների, նախկին և այժմյան սիրելիների մասին:

► Հույսից հուսահատություն մեկ քայլ է միայն: Երկար սպասումը հանգեցնում է հուսահատության, կրծում հոգիդ և ստիպում բղավել:

► Երբ սպասում ես, ամեն ինչ թվում է քիչ, ուզում ես սուր ածելիով կամ կրակի բոցով այրել, ավերել ամեն բան, որովհետև այլևս ոչինչ քեզ չի թվում բավարար՝ որպես հատուցում կրածդ ստորացումների, վիրավորանքների և դավաճանությունների:

► Ասելը դեռ հանցանք չէ (չնայած օրենքը երբեմն այլ բան է ասում), ականջիդ մոտ գտնվող լեզուն չի սպանում, հանցանք չի կատարում այն պարզ պատճառով, որ խոսքը դեռևս արարք չէ:

► Ամենավտանգավոր թշնամիներն ընկերներն են, երբեք մի՛ հավատացեք նրանց, ովքեր ամենամոտն են կանգնած ձեզ:

► Ամենատաղտկալին ոչ թե ինքնին աշխատանքն է, այլ, թե ինչ է սպասվում մեզ աշխատանքի ընթացքում և դրանից հետո:

► Մեծերը կարծում են, թե իրենք իրավունք ունեն հոր պես հանդիմանելու նույնիսկ իրենց ընկերների զավակներին:

► Մարդիկ սովորաբար չեն հետաքրքրվում այն ամենով, ինչ տեղի է ունեցել մինչև իրենց լույս աշխարհ գալը, թե ինչպես են ընկերացել այն մարդիկ, որոնց իրենք դեռ չէին կարող ճանաչել:

► Ցանկացած հիվանդություն իր պատճառն ունի:

► Որքան էլ փորձեն թաքցնել, ի վերջո, յուրաքանչյուր գաղտնիք բացահայտման իր ժամն ունի:

► – Չեմ կարծում, թե որևէ բանի համար երբևէ կարող է ուշ լինել: Ամեն ինչ իր ժամանակն ունի: Ամեն բան սպասում է իր ժամին:-Լուիսա

► – Հանգուցյալների մասին գրեթե կամ ընդհանրապես չեն խոսում, հատկապես նրանց հետ, ովքեր գալիս են նրանց փոխարինելու, այնպես որ, ոչ նրանց ընտանիքի:-Վիլյալոբոս

► – Ամեն ինչին կարելի է նայել թե՛ ապագայի հայեցակետից, թե՛ անցյալի, ամեն ինչ կախված է ձեր ընտրությունից:-Վիլյալոբոս

► – Կան մարդիկ, որ գուցե ավելի լավ կլիներ, որ չլինեին:-Վիլյալոբոս

► Գալիս է մի պահ, երբ սկսում ես շփոթել տեսածդ և ուրիշներից լսածդ, այն, ինչի ականատեսն ես եղել և այն, ինչի մասին պարզապես պատմել են քեզ. այն, ինչ եղել է իրականում, և այն, ինչի մասին կարդացել ես, իրականում պարզապես հրաշալի է, որ սովորական իրավիճակում նման շփոթություն չի առաջանում, երբ բավական լավ տարբերում եք ամեն ինչ, տարօրինակ է, բոլոր այն պատմությունները, որոնք լսում և տեսնում ենք մեր ամբողջ կյանքի ընթացքում վեպերից, թերթերից, ամեն բան կուտակվում է իրար գլխի, և այնքան հեշտ է շփոթել: Արդեն զարմանալի է այն, որ մարդկանց մեծամասնությունը հիշում է այն ամենը, ինչ իրականում տեղի է ունեցել իրենց հետ: Ամենադժվարը տարբերելն է այն, ինչ տեղի է ունեցել անցյալում, բայց թե մարդիկ ինչ են մեզ պատմել դրանից հետո, այն, ինչ կարդացել ենք կամ դիտել հեռուստացույցով, որովհետև պատմելիս մարդիկ սովորաբար ինչ-որ բաներ փոխում են, իսկ մենք լսում ենք պատմողի խոսքերը՝ նրա պատմությունն ընդունելով որպես ճշմարտություն, որ նա լսել է ինչ-որ ժամանակ ինչ-որ մեկից կամ տեսել է ֆիլմում կամ մտաբերել հեռավոր անցյալից: Կարող ենք ասել, բացառությամբ ծայրահեղ դեպքերի, որ մեր հիշողությունը բավական լավ պահպանում է այն, ինչ իրականում տեղի է ունեցել մեզ հետ: Մարդը հիշում է այն, ինչ անձամբ է լսում կամ տեսնում, իսկ հետո պատմում մեզ, որովհետև նա վերափոխում է պատմությունը:

► – Ամեն ինչ հնարավոր է պատմել մինչև այն պահը, երբ չես ուզում որևէ բան իմանալ, չես հարցնում, այնուամենայնիվ, քեզ ամեն ինչ պատմում են, իսկ դու լսում ես:-Խուան Ռանս

► Հենց դա է ամենավատը, երբ կատարվածը չես կարողանում մտապահել նույնպիսի ճշգրտությամբ, ավելին՝ երբեմն կարգին չես տեսնում, չես լսում, որովհետև ուշադիր չես լսում, բաց չէ՞ որ այդ ամենն այլևս երբեք չի կրկնվելու:

► Ես միշտ ձգտում եմ հասկանալ այն ամենը, ինչ լսում եմ, եթե նույնիսկ հեռվից է հասնում ականջիս կամ ասվում է անհամար լեզուներից մեկով, որը չգիտեմ, նույնիսկ եթե դրանք անըմբռնելի փսփսոցներ կամ անվերծանելի շշուկներ են, նույնիսկ եթե ինձ համար ավելի լավ կլիներ չհասկանալ դրանք, նույնիսկ եթե չպետք է լսելի լինեն իմ ականջների համար, նույնիսկ եթե ասվում են, որպեսզի ես չհասկանամ:

► Նույնիսկ մեկ անգամ պատմածը հնարավոր է, որ այլևս երբեք չմոռանան, ինչպես ձայնագրությունը:

► Նրանք արդեն վաղուց գոյություն չունեն, ինչպես որ գոյություն չունի նրանց հետ կատարվածը, այդ ամենի մասին գիտեմ միայն ես, հետևաբար միայն ես եմ հիշում, չնայած արդեն ամեն ինչ արդեն անցյալում է, ինչպես ուրվագծերը, որ ծերության հետ ջնջվում են հիշողությունիցդ, երբ աչքերդ հոգնում են և այլևս պարզ տեսնելու ուժ չունեն. հոգնած հիշողության համար ակնոց չկա:

► – Հետևանքների մասին ոչ ոք նույնիսկ չի պատկերացնում, գոնե երիտասարդ տարիքում, իսկ քանի դեռ ապրում ենք, կարծում ենք, թե դեռ երիտասարդ ենք: Երբ երիտասարդ ենք, կյանքը սուտ է թվում մեզ: Ուրիշներին պատահած դժբախտությունները, աղետները, հանցանքները մեզ թվում են խորթ, ասես գոյություն էլ չեն ունեցել, մեզ վերաբերող ամեն ինչ նույնպես թվում է անցյալում մոռացված մի բան: Կան մարդիկ, որոնք այդպիսին են մնում ամբողջ կյանքի ընթացքում, այսինքն՝ ընդմիշտ երիտասարդ, նրանք դժբախտ մարդիկ են: Մենք ինչ-որ բան պատմում ենք, խոսում կամ ասում բառեր, որոնք ոչ մի նշանակություն չունեն, որովհետև դրանք արտաբերում ենք՝ առաց մտածելու, առանց սահմանափակումների: Բառերը դուրս են թռչում ցանկացած առիթով, երբ մենք հարբած ենք, կատաղած կամ ձանձրացած, ամեն ինչից կշտացած, կամ, հակառակը,
խանդավառված, սիրահարված, երբ խոսելու կարիք չկա, կամ ավելի լավ կլիներ խոսելուց առաջ գոնե մտածենք հետևանքների մասին, քանի որ մեր պատմությամբ կարող ենք վնասել որևէ մեկին: Անհնար է չսխալվել: Տարօրինակն այն է, որ բառերը միշտ չէ, որ հանգեցնում են ճակատագրական հետևանքների: Կամ գուցե մենք չենք իմանում դրանց մասին, մտածում ենք՝ սարսափելի բան չկա, իսկ իրականում այդ հետևանքները կործանարար են դառնում ինչ-որ մեկի կյանքի համար: Բոլորն անդադար խոսում են, յուրաքանչյուր պահ տեղի են ունենում միլիոնավոր խոսակցություններ, պատմություններ, հնչեցվում հռչակագրեր, ասվում և լսվում մեկնաբանություններ, բամբասանքներ, խոստովանություններ, մինչդեռ ոչ ոք չի կարող ղեկավարել այդ ամենը: Ոչ ոք չի կարող կանխատեսել, թե այդ ամենն ինչպիսի հետևանքների կարող է հանգեցնել, չեն կարող կանխարգելել, որովհետև որքան էլ այդ խոսքերը էժանագին և անիմաստ են, քչերն են, որ կարողանում են ուշադրություն չդարձնել դրանց, որովհետև եթե նույնիսկ դրանք անիմաստ են, միևնույն է, մարդիկ լսում են: Դու չգիտես, թե այս տարիների ընթացքում քանի-քանի անգամ եմ մտածել այն բառերի մասին, որոնք, կորցնելով ինքնատիրապետումս, կրքի ժամին ասել եմ Թերեզային, ենթադրում եմ, այդ ժամանակ արդեն մոտենում էր մեր ամուսնական ճանապարհորդության ավարտը: Ես կարող էի լռել և՛ այդ պահին, և՛ ընդմիշտ, բայց երբեմն մտածում ենք, թե մեր այդ խոստովանություններով ցույց ենք տալիս, թե որքան շատ ենք սիրում, պատմելը մեզ թվում է ամենամեծ նվերը, որ երբևէ կարելի էր նվիրել, ամենամեծ հավատարմությունը, սիրո և նվիրումի ամենամեծ առհավատչյան, որն արժեզրկվում է, երբ դրա մասին պատմում ենք: Հանկարծ հասկանում ենք, որ մեր քաղցր խոսքերն այլևս բավական չեն, որ զուր ենք կրկնում, որովհետև շարունակ կրկնվում են, որ այլևս չենք ուզում լսել դրանք՝ ի պատասխան, որովհետև այլևս չեն բավարարում ո՛չ ասողին, ո՛չ լսողին. խոսողը ձգտում է իր խոսքերով որքան հնարավոր է երկար ժամանակով պահել լսողի ուշադրությունը, իր լեզվով ուզում է թափանցել ամենախորքերը (հավանաբար լեզուն անձրևի կաթիլի նման կաթում է ականջիդ մոտ), իսկ լսողն ուզում է, որ անդադար զվարճացնեն իրեն, ուզում է լսել, իմանալ ավելին ու ավելին, նույնիսկ եթե դրանք հորինված կամ կեղծ են: Թերեզան հավանաբար չէր ուզում իմանալ այն, ինչ ես պատմեցի, ավելի ճիշտ՝ չէր ուզենա, որ պատմեի: Բայց ես պատմեցի, ինձ համար նույնպես անսպասելի էր, հարկ եղածի պես չկարողացա տիրապետել ինձ, և եթե մինչև այդ դեռ չէր ուզում իմանալ, ապա այդ ժամանակ ցանկացած, իսկ հետո ստիպված եղավ լսել:-Ռանս

► – Մարդը, որ չի ուզում ո՛չ տեսնել, ո՛չ լսել, չի կարող այլևս ապրել: Այդպես հնարավոր չէ ապրել, առավել ևս անհամբեր մարդու համար, որը չի կարող սպասել, մինչև որ ժամանակը բուժի բոլոր վերքերը. «Ամեն ինչ կորած է. այլևս գոյություն չունի վերացական ապագան, բայց չէ՞ որ հենց դա էր ամենակարևորը»,- մտածում էի ես, իսկ ներկան չի կարող ոչ ներկել այդ ապագան, ոչ էլ մոտենալ նրան: Ամեն ինչ ցնդում է, բայց դուք՝ երիտասարդներդ, այդ չգիտեք:-Ռանս

► – Ոչ ոք ինքնասպան չի լինում անցյալի համար:-Ռանս

► – Նա, ով ինքնասպան չի լինում, ստիպված է շարունակել ապրել իր կյանքը, իսկ կան նաև այնպիսինները, որոնք որոշում են կանգ առնել այնտեղ, որտեղ կանգնել են մյուսները՝ նայելով անցյալին, սակայն ապրելով այն կեղծ ներկայում, որը բոլորի համար վաղուց դարձել է անցյալ: Այդպիսով՝ ստացվում է, որ անցյալում տեղի ունեցածը լոկ հերյուրանք է, բայց ոչ թե իր, այլ մնացածի համար, նրանց համար, ովքեր լքում են այս աշխարհը:-Ռանս

► Մեզ համար ավելի հետաքրքիր է այն, ինչ տեղի է ունեցել՝ առանց մեր անմիջական մասնակցության, քան այն, ինչ ինքներս ենք անում, իհարկե, միշտ չէ, որ այդպես է, սակայն հաճախ է պատահում:

► Կանայք չափազանց հետաքրքրասեր են, հենց դա է պատճառը, որ չեն գիտակցում, թե իրենց այդչափ հետաքրքրասիրությունն ինչի կարող է հանգեցնել, թե ինչեր կարող են բացահայտվել, կատարվել, չգիտեն, որ արարքները գործվում են իրենք իրենց, որ նույնիսկ մեկ բառն իսկ բավական է, որ դրանք տեղի ունենան:

► – Եթե ուզում ես հիմնավորել ասածդ մեկ նախադասությունը, ապա պետք է պատմես ամեն բան:

► – Գիտե՞ս ինչ, երբ ջերմ խոսքեր ես ասում, ներսումդ գնալով ջերմանում ես, երբ սիրում ես և անսահման սիրված ես զգում, երբեմն չգիտես, թե դրանից ավել էլ ի՞նչ անել:-Ռանս

► – Մայրերը ձգտում են ամուսնացնել իրենց դուստրերին:-Ռանս

► – Միջին դասի կրոնավոր կանայք և սկեսուրներն են կապում մեր՝ տղամարդկանց ձեռքերը:-Ռանս

► – Մարդիկ անդադար խոսում են, բայց ոչինչ չեն անում:-Ռանս

► Բառեր, որոնք չունեն հասցեատեր, որոնց համար ոչ ոք պատասխանատվություն չի կրում, բառեր, որոնք փոխանցվում են դարեդար, շուրթից շուրթ, բոլորը նույնն են, բառեր, որոնք հանգեցնում են միևնույն արարքների՝ դեռ այն ժամանակից սկսած, երբ աշխարհի երեսին ո՛չ մարդիկ կային, ո՛չ լեզու, ո՛չ ականջներ՝ դրանք լսելու համար, սակայն նույն այդ բառերն ասողը հենց ինքն էլ չի դիմանում, երբ մեկ անգամ ստիպված է լինում լսել դրանք:

► – Նա կատաղեցնում էր ինձ, այն աստիճան, որ կորցնում էի ինքնատիրապետումս, այդպիսի կատաղություն առաջանում է այն ժամանակ, երբ այլևս չես սիրում կողակցիդ, իսկ նա շարունակում է սիրել քեզ, մինչև վերջին րոպեն չի հանձնվում, մինչդեռ մենք ուզում ենք, որ ամեն բան ավարտվի այն ժամանակ, երբ այլևս ավարտված է մեզ համար: Որքան շատ էի հեռանում նրանից, այնքան ավելի կպչուն էր դառնում, գնալով ավելի շատ էր կպչում ինձ, ինչ-որ բաներ պահանջում:-Ռանս

► – Ոչինչ այնքան չի սպառում մարդուն, որքան տառապանքը:-Ռանս

► – Զարմանալի է, բայց երբեմն միտքը կարող է այնքան հստակ պատկերավորվել մեջդ, որ այդ ժամանակ պարզապես հօդս է ցնդում մեղքի և դրա իրագործման միջև գոյություն ունեցող սահմանը: Կարծում ես, թե դա ընդամենը հնարավորություն է, բայց հանկարծ այդ հնարավորությունը վերածվում է իրականության, այն, ինչ պարզապես մտածում էիր, դառնում է իրական գործողություն, հետևանքը՝ անդառնալի, երբ ուղեղդ դադարում է մտածել, կշռադատել երբ դեռ նույնիսկ համոզված չես, թե արդյոք ուզում ես որևէ բան անել, երբ այդ արարքներն իրագործվում են իրենք իրենց:-Ռանս
Մտածեցի. «Նույն արարքները. երբ ինքդ էլ չգիտես՝ ուզում ես արդյոք դրանք իրագործվեն, թե ոչ, ակամա արարքներ, որոնք կատարվելուն պես այլևս կախված չեն բառերից, ավելին՝ իրենցից առաջ և իրենցից հետո եղած բոլոր բառերը ջնջվում են, դրանք միայն մեկ անգամ են վերածվում իրականության՝ դառնալով անդառնալի, ի տարբերություն բառերի, որոնք կարող են ետ ու առաջ տանել, կրկնել, ջնջել կամ ուղղել, կարող են հերքվել, որովհետև հերքողը մենք ենք, վերջապես կարող են մոռացվել»:

► – Որոշմանը հանգեցի շատ արագ՝ առանց պատկերացնելու. թերևս հենց դա է պատճառը, որ կարողացա անել:-Ռանս

► – Պատկերացնելը երբեմն մեզ ազա­տում է մի շարք դժբախտություններից. ով առաջ է ընկնում սեփական մահից, հազվադեպ է ինքնասպան լինում, ով առաջ է ընկնում մյուսներից, հազվադեպ է սպանում, նախընտրում է սպանել և մեռնել մտքով, որը ոչ մի հետք չի թողնում, ոչ մի հետևանք, ամեն ինչ ժամանակի և տարածության խնդիր է, եթե մի փոքր այլ կողմ ես հարվածում, սրտի փոխարեն դանակը խրվում է օդի մեջ, չի խրվում թուխ կամ սպիտակ մաշկի մեջ, այլ անցնում է որոշակի տարածության վրայով, և ոչինչ տեղի չի ունենում, դանակի անցած ճանապարհը չի հաշվարկվում, չի արձանագրվում, չիմացության է տրվոււմ, մտադրությունները չեն պատժվում, ինչպես որ չեն պատժվում զուր փոր­ձերը, որոնք բազմիցս լռեցվում են, մինչևիսկ ժխտ­վում նրանց կողմից, ովքեր ենթարկվել են այդ փոր­ձությանը, որովհետև դրանից հետո ամեն ինչ մնում է նույնը, նույն է օդը, մաշկի վրա անցք չի բացվում, ոչինչ չի փոխվում, բարձը, որի վրա հենված դեմք չկա, անվնաս է, հետո ամեն ինչ շարունակում է նույնը մնալ, որովհետև հարվածը, որ չունի հասցեատեր, և առանց բերանը փակելու խեղդելը դեռևս բավական չեն, որպեսզի փոխվեն որոշ բաներ, հարաբերություններ, այդ թվում՝ ոչ կրկնությունը, ոչ պնդումները, ոչ ձախողված սպանության փորձը, ոչ էլ սպառնալիքը:-Խուան Ռանս

► – Մենք հավատում ենք, թե մեր թիկունքում քնողն է մեր պաշտպանը, թե ուրիշի կուրծքն է պաշտպանում մեզ, իրականում մենք մեզ պաշտպանված ենք զգում միայն այն ժամանակ, երբ այդ ուրիշը կանգնած է մեր մեջքի ետևում, երբ իր կրծքով դիպչում է մեր մեջքին, երբ վեր ենք թռչում ինչ-որ մղձավանջից կամ պարզապես չենք կարողանում քնել, երբ ջերմություն ունենք կամ հանկարծ միայնակ ենք զգում մեզ և լռության մեջ լքված, և այն, որ բավական է շրջվենք և տեսնում ենք այն դեմքը, որ պաշտպանում է մեզ, մնում է միայն համբուրել այդ դեմքը (համբուրելի հնարավոր բոլոր տեղերը քիթը, աչքերը, բերանը, կզակը, այտերը և ականջները, ամբողջ դեմքը), կամ գուցե կիսաքուն` նա ձեռքը կդնի մեր ուսին, որպեսզի հանգստացնի մեզ կամ կողքին պահի կամ թերևս մեզնից կառչի:-Խուան Ռանս

► Ծնվելը կախված է շարժումից, ժեստից, աշխարհի ինչ-որ անկյունում արտաբերված արտահայտությունից:

► Երբեմն ինձ թվում է, թե պատահում է այն, ինչ չի պատահում, ինչը մերժում ենք, նույնն է, ինչը որ ընդունում ենք և ինչին ձգտում ենք, այն, ինչ զգում ենք, հավասարազոր է նրան, ինչը չենք զգում, և, այնուամենայնիվ, կյանքը շարունակվում է, և մենք միշտ ձգտում ենք ինչ-որ բանի, ինչ-որ բան ենք ընտրում, ինչ-որ բանից հրաժարվում, փորձում ենք տարբերություններ գտնել համանման երևույթների միջև և ստեղծել մեր յուրօրինակ պատմությունը, որը կարող ենք պատմել և պատմել մեկ ակնթարթում կամ որոշ ժամանակ հետո, և հենց այդպես զրոյանում կամ փոշիանում է մեր եղելիությունը, հենց մենք ենք դառնում այդ ոչինչը, կամ ինքներս ենք այն արարում ժամանակի ընթացքում: Մենք մեր միտքը, զգայարանները, ձիրքը ուղղում ենք՝ տարբերակելու այն, ինչ արդեն տարբերակված է, և այդ է պատճառը, որ մեր էությունը լցված է զղջումներով, կորսված հնարավորություններով, հաստատումներով և վերահաստատումներով, օգտագործված հնարավորություններով, երբ հաստատ է միայն այն, ինչը հնարավոր չէ հաստատել, իսկ ժամանակի հետ ամեն ինչ կորչում է: Երբեք հնարավոր չէ միասնություն գտնել, թերևս այն պատճառով, որ, որպես այդպիսին, այն երբեք էլ գոյություն չի ունեցել: Ճշմարիտ է նաև այն, որ ոչ ոքի համար չկա հստակ ժամ, յուրաքանչյուրը սպասում է իր ժամին, որպեսզի վերադառնա:

► Կան մարդիկ, որոնց ներկայությունն անընդհատ ուղեկցում է մեզ՝ սկսած մանկությունից, մարդիկ, որոնք երբեք չեն հեռանում:

► Նույնիսկ եթե այդ գիշերը շատ արագ հեռանա դեպի անցյալ, ինչպես մեր ապրած խելահեղ ժամանակները և ընդհանրապես մեր ամբողջ կյանքը, միևնույն է, ամեն ինչ նույնն է լինելու, նույնն է  լինելու նաև մեր կյանքը՝ լինի կիսով չափ ապրված, լիովին ապրված, լինի իմը, թե մեկ ուրիշինը:

► Միշտ էլ կա մեկը, ով ինչ-որ բան չգիտի կամ չի ուզում իմանալ, և հենց դրանով էլ մենք հավերժանում ենք և այդպես էլ հեռանում այս աշխարհից

► Հարուստները սովոր են, որ ուրիշներն են իրենց այցելում և ոչ իրենք:

► Մարդիկ, որոնք իրենց մտերիմների համար մնում են այնպիսին, ինչպիսին՝ դիմանկարում են, երբեք չեն փոխվում, հիմա ճիշտ այդպես իրենց դիմանկարներից ինձ նայում են տատս և մայրս՝ երբեմն չոր և անկենդան աչքերով կամ հիմար ժպիտով, երբ դադարում են ծիծաղել և չոր, անթարթ հայացքով, ինչպես քնից նոր արթնացած մեկը, որ դեռ ոչինչ չի հասկանում: Դիմանկարներում այդ մարդիկ աստիճանաբար տարիք էին առել, բայց չէին ծերացել, նրանց երբեմնի շարժվող և լայն դեմքերը հիմա դարձել էին տափակ, անշարժ, ոչ թե դեմքերը, այլ դեմքերի պատկերները, այդպիսին պատրաստվում եմ տեսնել նաև հորս, մի օր էլ կինս ստիպված կլինի տեսնել ինձ՝ դիմանկարից, երբ այլևս ապրելու կյանք չեմ ունենա, իմ կյանքն այլևս ավարտված կլինի: Չնայած ոչ ոք չգիտի, թե երբ կգա իր մահվան ժամը, թե ամուսիններից որ մեկը ստիպված կլինի առաջինը ցավել կամ վախենալ: Կարևոր չէ, ամեն ինչ արդեն անցյալում է, մյուս կողմից՝ ոչինչ էլ չի եղել, և, բացի այդ, ոչ ոք չգիտի ոչինչ:

► Ցավը և վախը վաղանցուկ չեն:

► Վեպի գլխավոր հերոսը՝ Խուան Ռանսը, նախընտրում է չիմանալ, քանզի գիտակցում է, թե որքան վտանգավոր է լսելը… ականջները թարթիչներ չունեն, և ուրեմն՝ ականջով լսածը չես մոռանա: Երբեմն ավելի լավ է չիմանալ: Լսելը վտանգավոր է: Իմանալը ճանապարհ է, որ չունի վերադարձ, անհնար է ետ տալ ժամանակի անիվը և մոռացության տալ գաղտնիքը, որ լսել ես: Կան խոստովանություններ, որոնք մինչև հոգու խորքը խոցում են, դրանք լսելուց հետո այլևս անհնար է ապրել առաջվա պես: Երբեմն լսածդ բառերն առավել իրական են, քան ապրածդ կյանքը, որովհետև կյանքը կախված է ոչ թե քո արարքներից, այլ իմացածից, ավելի ճիշտ՝ մարդկանցից, որոնք տեղյակ են արարքներիդ: Այն, ինչ պատմում են, և այն, ինչ թաքցնում են, կարող է որոշիչ լինել, որովհետև լռելը և խոսելը ապագային միջամտելու ձևեր են: Պատմելը տձևում, խեղաթյուրում է մեր իմացածը, որովհետև երբ պատմում ենք, արդեն պատմած իրողությունը թվում է անիրական, մի տեսակ կասկածելի, նույնիսկ երբ ճշմարտությունն ենք պատմում: Միակ ճշմարտությունն այն է, որը չի բացահայտվում, չի փոխանցվում շուրթից շուրթ, ականջից ականջ, այն, որ չի թարգմանվում ոչ բառերի, ոչ պատկերների միջոցով, այլ մնում է անթափանց, չճշտված, ահա թե ինչու, երբ ուզում են՝ ոչինչ չպատահի, կա՛մ շատ են պատմում դրա մասին, կա՛մ պատմում են ամեն ինչ, որովհետև իրական ճշմարտությունը միշտ ապրում է գաղտնիքի ձևով և մնում իբրև գաղտնիք:
Սրանք մտքեր, գաղափարներ են, որ մարմնավորվում են «Այնքան սպիտակ սիրտը» վեպի գլխավոր հերոսի մտապատկերում:-Ռուզաննա Պետրոսյան



Yandex.Metrica Display Pagerank

Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են. Copyright © 2013-2016 Grqamol.am: All Right Reserved
Այլ կայքերում կամ հեռուստառադիոընթերցումներում մեջբերումներ անելիս հղումը Grqamol.am-ին պարտադիր է: