Grqamol.am » Մեջբերումներ Գրքերից » Անդրե Մորուա «Նամակներ անծանոթուհուն»

Անդրե Մորուա «Նամակներ անծանոթուհուն»

Բեռնել գիրքը

Գրքից բոլոր մեջբերումների դուրսբերումը՝ Համլետ Մուրադյանի

► Մեր կուռքը պետք է ունենա և՛ ոտքեր, և՛ մնացած ամեն ինչ, քանզի մենք հոգնում ենք անմարմին աստվածուհուն մտահայելուց:

Մի հանդիպման մասին

Ուրիշներին դուր գալու համար պետք է նրանց հետ խոսել այն մասին, ինչը հաճելի և հետաքրքիր է նրանց, խուսափել քիչ կարևոր առարկաների մասին վեճերից, հազվադեպ հարցեր տալ և ոչ մի դեպքում առիթ չտալ կասկածելու, որ կարելի է իրենցից խելոք լինել (Լարոշֆուկո): Ահա` մարդկանց ճանաչող մարդու խորհուրդները։ Այո, եթե մենք ուզում ենք, որ մեզ սիրեն, պետք է ուրիշների հետ խոսենք ոչ թե այն մասին, ինչը հետաքրքրում է մեզ, այլ այն մասին, ինչը հետաքրքրում է իրենց։ Իսկ ի՞նչն է իրենց հետաքրքրում։ Հենց իրենք։ Մենք երբեք չենք ձանձրացնի կնոջը, եթե նրա հետ խոսենք նրա բարքերի և գեղեցկության մասին, եթե հարցուփորձ անենք նրան իր մանկության, ճաշակի մասին, այն մասին, թե ինչն է վշտացնում նրան։ Դուք նույնպես երբեք չեք ձանձրացնի տղամարդուն, եթե խնդրեք նրան պատմել իր իսկ մասին։ Ինչքա՜ն կանայք են փորձված լսողների համբավ ձեռք բերել։ Ասենք, լսելու հարկ էլ չկա, բավական է միայն ձևացնել, թե լսում ես։
«Խուսափել քիչ կարևոր առարկաների մասին վեճերից»։ Խիստ տոնով շարադրվող փաստարկները հավասարակշռությունից հանում են զրուցակցին։ Հատկապես երբ ճշմարտությունը ձեր կողմն է։ «Ամեն մի խելացի դիտողություն վիրավորում է»,- ասում էր Ստենդալը։ Հնարավոր է, որ ձեր զրուցակիցն ստիպված լինի խոստովանել ձեր փաստարկների անժխտելիությունը, սակայն նա ձեզ երբեք չի ների դա:
Դուր գալու մյուս՝ միանգամայն արժանավոր միջոցը մարդկանց մասին գովասանքով արտահայտվելն է։ Եթե նրանց պատմեն այդ մասին, դա նրանց հաճույք կպատճառի և նրանք, ի պատասխան, կհամակրեն ձեզ։
– Ինձ դուր չի գալիս տիկին դը…,- ասել է ինչ-որ մեկը։
– Ի՜նչ ցավալի է։ Իսկ նա ձեզ ուղղակի հմայիչ է համարում և այդ մասին ասում է բոլորին՝ ով պատահում է։
– Մի՞թե… Նշանակում է, ես սխալվել եմ նրա նկատմամբ։
ճիշտ է նաև հակաոակը: Անբարյացակամորեն արտասանված մեկ խայթիչ խոսքը ամենաոխերիմ թշնամիներ է ծնում։ «Եթե մենք բոլորս իմանայինք այն ամենը, ինչ ասվում է մեր բոլորիս մասին, ոչ ոք ոչ ոքի հետ չէր խոսի»։ Ցավը նրանում է, որ վաղ թե ուշ բոլորը կիմանան այն ամենը, ինչ խոսում են բոլորը բոլորի մասին։
Վերադառնանք Լարոշֆուկոյին. «Ոչ մի դեպքում նրանց աոիթ չտալ կասկածելու, որ կարելի է իրենցից խելոք լինել»։ Մի՞թե չի կարելի միաժամանակ և՛ սիրել, և՛ հիանալ որևէ մեկով։ Անշուշտ, կարելի է, բայց միայն այն դեպքում, եթե նա մեծամտորեն չի արտահայտում իր գերազանցությունը և այն հավասարակշռվում է փոքր թուլություններով, որոնք թույլ կտան ուրիշներին իրենց հերթին կարծես թե հովանավորելու նրան։ Իմ ճանաչած մարդկանցից ամենախելոքը՝ Պոլ Վալերին, միանգամայն անկաշկանդ էր դրսևորում իր խելքը։ Նա խոր մտքերին կատակային ձև էր տալիս, նրան հատուկ էին թե՛ երեխայությանը, թե՛ հաճելի չարաճճիությանը, որը նրան արտակարգ հմայիչ էր դարձնում։ Մեկ այլ չափազանց խելոք մարդ և՛ լրջմիտ է, և՛ ամբարտավան, բայց այնուամենայնիվ զվարճացնում է բարեկամներին իր չգիտակցված պարծենկոտությամբ, ցրվածությամբ կամ տարօրինակություններով։ Նրան ներում են, որ տաղանդավոր է, որովհետև ծիծաղելի է լինում, ձեզ էլ կներեն, որ դուք գեղեցիկ եք, որովհետև ձեզ հասարակ եք պահում։ Կինը երբեք չի ձանձրացնի նույնիսկ մեծ մարդուն, եթե նիշի, որ նա էլ մարդ է։
Ուրեմն ինչպե՞ս դաոնալ սիրելի։ Ծանրակշիռ հիմքեր տալով նրանց, ում ցանկանում եք գերել, որ իրենցից գոհ էք։ Սերն սկսվում է սեփական ուժի ուրախ զգացումով, որը զուգակցվում է մեկ ուրիշ մարդու երջանկության հետ։ Դուր զալ՝ նշանակում է և՛ պարգևել, և՛ ընդունել։ Ահա թե ինչ կուզենայի պատասխանել ձեզ, իմ հոգու անծանոթուհի (ինչպես ասում են իսպանացիները)։ Ավելացնեմ ևս մեկ՝ վերջին խորհուրդ, դա տվել է Մերիմեն իր անծանոթուհուն. «Երբեք ձեր մասին վատ բան չխոսեք։ Դա կանեն ձեր բարեկամները»։ Մնա՜ք բարով։

► Սիրո մեջ տղամարդը ձգտում է ոչ թե պատերազմի, այլ խաղաղության։

► Երջանիկ են քնքուշ և հեզաբարո կանայք, նրանց ավելի ուժեղ կսիրեն։ Ոչ մի բան այնպես չի հանում տղամարդուն հավասարակշռությունից, ինչպես կնոջ ագրեսիվությունը: Ամազոնուհիներին աստվածացնում են, բայց չեն պաշտում:

Քնքշանքի սահմանների մասին

► Արտահայտությունների ճշգրտության և զգացմունքների անորսալիության միջև եղած հակադրությունը ծնում է հուզող անհամապատասխանություն:

► Քնքշանքի այն քանակությունը, որ ճառագայթվում ու կլանվում է ամեն օր, սահման ունի:

► Ոչ ոք ի վիճակի չէ ամբողջ օրը, իսկ աոավել ես շաբաթներ կամ տարիներ շարունակ ապրել քնքուշ կրքի մթնոլորտում։ Ամեն ինչ հոգնեցնում է, նույնիսկ այն, որ քեզ սիրում են։ Այդ ճշմարտությունն օգտակար է հիշեցնել, քանի որ շատ երիտասարդներ, ինչպես և ծերունիներ այդ մասին, հավանաբար, չեն էլ կասկածում։ Կինն ըմբոշխնում է սիրո աոաջին բերկրանքը, նա համակվում է ցնծությամբ, երբ աոավոտից երեկո պնդում են, թե որքա՜ն գեղեցիկ, որքա՜ն սրամիտ է նա, ի՜նչ երանություն է նրան սիրելը, ի՜նչ հրաշալի են նրա զրույցները, նա կրկնում է այդ գովերգությունն ու հավատացնում իր ընկերոջը, որ նա ամենալավ և ամենախելոք տղամարդն է աշխարհում, անզուգական սիրեկան, հիանալի զրուցակից։ Թե՛ մեկին, թե՛ մյուսին դա անչափ հաճելի է։ Եվ հետո ի՞նչ։ Լեզվի հնարավորություններն անսահմանափակ չեն։ «Սկզբում սիրահարների համար հեշտ է խոսել միմյանց հետ…- նկատել է անգլիացի Սթիվենսոնը։- Ես՝ այդ ես եմ, դու՝ այդ դու ես, իսկ մնացած բոլորը հետաքրքրություն չեն ներկայացնում»։
Կարելի է հարյուր, բայց ոչ հարյու՜ր հազար ձևով կրկնել. «Ես՝ այդ ես եմ, դու՝ այդ դա ես»։ Իսկ առջևում օրերի անվերջ շարանն է։

► Որպեսզի մենամուսնությունը չվերածվի միապաղաղության, հարկավոր է աչալրջորեն հետևել, որ քնքշությունն ու նրա արտահայտման ձևերը հերթագայվեն որևէ այլ բանով։ Սիրո զույգին պետք է թարմացնեն «ծովից փչող քամիները»՝ շփումն այլ մարդկանց հեսւ, ընդհանուր աշխատանքը, բարեկամները, հանդեսները։ Գովասանքը հուզում է՝ ծնվելով կարծես թե պատահմամր, ինքնաբերաբար՝ փոխըմբռնումից, անջատված բավականությունից. դաոնալով պարտադիր ծիսակատարություն, այն ձանձրացնում է։
Օկտավ Միրբոն ունի երկու սիրահարների երկխոսության ձևով գրված մի նովել, սիրահարներ, որոնք լուսնի լույսի ներքո ամեն երեկո հանդիպում են զբոսայգում։ Զգայուն սիրահարը շշնջում է ավելի քնքույշ ձայնով, քան լուսնկա գիշերն է. «Տեսե՛ք… ահա այն նստարանւ, օ՜հ, սիրելի նստարան»։ Սիրուհին հուսահատ հոգոց է հանում. «Դարձյալ այդ նստարանը»։ Ուրեմն, եկեք զգուշանանք ուխտատեղի դարձած նստարաններից։ Զգացմունքների հենց դրսևորման պահին ծնված և հորդացող քնքուշ խոսքերը սքանչելի են։ Շարունակ կրկնվող արտահայտություններով քնքշությունը ջղայնացնում է։

► Ագրեսիվ և ամեն ինչից դժգոհ կինն արագորեն ձանձրացնում է տղամարդուն, սակայն անպահանջկոտ, ամեն ինչից պարզամտորեն հիացող կինը նույնպես երկար չի պահի իր իշխանությունը նրա նկատմամբ։ Հակասությու՞ն է։ Անշուշտ։ Մարդը հյուսված է հակասություններից: Մերթ մակընթացություն, մերթ տեղատվություն։ «Նա դատապարտված է տագնապի ջղաձգություններից շարունակ անցնելու ձանձրույթի ընդարմացմանը»,- ասում է Վոլտերը։ Մարդկային ցեղի շատ ներկայացուցիչներ ստեղծված են այնպես, որ հեշտությամբ են ընտելանում սիրված լինելուն և թանկ չեն գնահատում այն զգացմունքը, որում չափազանց վստահ են։

► Մի կին կասկածում էր տղամարդու զգացմունքներին և իր բոլոր մտքերը կենտրոնացրել էր նրա վրա։ Անսպասելիորեն նա իմանամ է, որ տղամարդն իրեն փոխադարձությամբ է պատասխանում։ Նա երջանիկ է, բայց, եթե տղամարդը թեկուզ օրուգիշեր անընդհատ կրկնի, որ նա կատարելություն է, նրան, թերևս, ձանձրացնի։ Մեկ ուրիշ, ոչ այնքան զիջող տղամարդ գրգռում է նրա հետաքրքրությանը։ Ես ճանաչում եմ մի դեռատի աղջկա, որը հաճույքով երգում էր հյուրերի առջև, նա շատ գեղեցիկ էր, և դրա համար էլ բոլորը նրան մինչև երկինք էին բարձրացնում։ Միայն մի պատանի լռություն էր պահպանում։
– Դե, իսկ դու՞ք,- վերջապես չդիմացավ աղջիկը։- Ձեզ դուր չի՞ գալիս, թե ինչպես եմ երգում։
– Օ՜հ, ընդհակաոակր,- պատասխանեց պատանին։- Եթե դուք նաև ձայն ունենայիք, դա պարզապես հիանալի կլիներ:
Հենց նրա հետ էլ աղջիկն ամուսնացավ: Մնա՜ք բարով:

Մարդկային զգացմունքների անփոփոխության մասին

► Մեր օրերում երկու սեռերի տնտեսական փոխհարաբերություններդ հաճախ, այսպես ասած, շրջված են։ Կանայք զդալիորեն ավելի շատ են վաստակում, քան նախկինում։ Նրանք ավելի քիչ են կախված տղամարդկանց ցանկություններից ու քմահաճույքներից։

► Մարդկությունն առհասարակ շատ ավելի քիչ է փոփոխվում, քան կարծում են։ Այն նման է ծովի՝ մակերեսում փոթորկում է, ալեկոծվում, բայց բավական է խորասուզվել մարդկային հոգիների խորխորատները և աոկա է մարդկային կարևորագույն զգացմունքների անփոփոխությունը։

► Երբ դա կարծում ես, երբ դու ենթադրում ես, թե քո երիտասարդությունը հավերժական է, օ՜հ աղջնակ, դու չարաչար մոլորվում ես…

► Պատանեկության բերկրանքը վայելեք:
Ծերությունից ուրախություն մի սպասեք.
Կթառամի գեղեցկություն ինչպես ծաղիկ:

Կոկետության անհրաժեշտ չափի մասին

► Կոկետությունը երկսայրի զենք է. այն կվիրավորի նրան, ով, ձեռքն առնելով, անշնորհք շարժում կկատարի։

► Աոանց առաջին երկչոտ հույս ծնող թեթև կոկետության մարդկանց մեծամասնության մոտ սեր չի արթնանում։ «Սիրել, նշանակում է հուզմունք ապրել մի ինչ-որ բանի հնարավորության մտքից, հնարավորություն, որն այնուհետև վերաճում է պահանջի, համաո ցանկության, սևեռուն գաղափարի»։ Քանի դեռ մեզ բոլորովին անհնար է թվում դուր գալ այսինչ տղամարդուն (կամ այսինչ կնոջը), մենք չենք էլ մտածում այդ տղամարդու (կամ կնոջ) մասին։ Չէ որ դուք չեք տառապում, որ դուք Անգլիայի թագուհին չեք։ Ամեն մի տղամարդ գտնում է, որ Գրետա Գարբոն և Միշել Մորգանը բացառիկ գեղեցկություն ունեն, և հիանում է նրանցով, բայց նրա մտքով չի էլ անցնում տանջվել նրանց սիրուց։ Իրենց անթիվ երկրպագուների համար նրանք ընդամենը էկրանի վրա ապրող կերպարներ են։ Եվ ոչ մի հնարավորություն չեն խոստանում։
Բայց բավական է, որ մենք մեզ վերագրենք որևէ մեկի հայացքը, ժպիտը, խոսքը, ժեստը և մեր կամքից անկախ մեր երևակայությունն արդեն պատկերում է դրանց ետևում թաքնված հնարավորությունները։ Այդ կինը մեզ հուսալու առի՞թ է տվել՝ թեկուզ փոքր։ Այդ րոպեից մենք արդեն կասկածների իշխանության տակ ենք։ Եվ հարցնում ենք մեզ. «Իրո՞ք նա հետաքրքրվում է ինձանով: Դե, իսկ ինչպե՞ս նա կսիրի ինձ։ Անհավանական է։ Եվ այնուամենայնիվ նրա վարվելաձևը…»:
Ցանկությունը կամաց-կամաց վերածվում է տեսիլքի, սևեոուն գաղափարի։ Այդ տեսիլքը երկարացնել և «տղամարդուն խելքահան անել» ցանկացող կոկետուհու համար բավական է դիմել մարդկային ցեղի պես հին տակտիկային՝ փախչել, նախապես հասկացնել տալով, որ ամենևին դեմ չէ հետապնդմանը, մերժել՝ թողնելով, սակայն, հույսի մի նշույլ՝ «Հնարավոր է, որ վաղը ձերը լինեմ»։ Եվ այդ ժամանակ արդեն վատաբախտ տղամարդիկ կհետևեն նրան թեկուզ մինչև աշխարհի ծայրը։
Այդ խորամանկություններն արժանի են դատապարտման, եթե կոկետուհին կիրաոում է դրանք սիրուց բազմաթիվ տոչորվողների հավասարակշռությունից հանելու համար։ Նման վարքագիծն անպայման կստիպի նրան լինել անհավատարիմ և խաբել, եթե միայն նա շատ ճարպիկ չէ և չի հաջողացնի, ոչ ոքի չզիջելով, չդիպչել տղամարդկանց ինքնասիրությանը։ Սակայն իսկական կոկետուհին անգամ ենթակա է վերջ ի վերջո իրեն պաշտողների համբերությունն սպառելու վտանգին։ Նա Մոլիերի Սելիմենի նման, մի ձեռքով երկու ձմերուկ բռնելու փորձ կանի և ձեռնունայն կմնա։

Երբ երջանիկ լինել դուք չեք կամենում,
Ինչ գտել եմ ձեր մեջ, չեք գտնում ինձանում.
Ընդմիշտ մնացե՜ք բարով: Որպես ծանր բեռ,
Ցնծությամբ կթոթափեմ շղթաները ձեր:

Ընդհակառակը, կոկետությանը բոլորովին անմեղ և նույնիսկ անհրաժեշտ է, եթե դրա նպատակը սիրած տղամարդու մտերմական կապը պահպանելն է։ Այդ դեպքում կինը կոկետություն անելու ոչ մի ցանկության չունի հոգու խորքում։ «Սիրո մեծագույն հրաշքն այն է, որ նա ապաքինում է կոկետությունից»։ Իսկությամբ սիրահարված կինը սովորաբար տրվում է առանց քաշվելու և առանց ձևականության, հաճախ վսեմ մեծահոգությամբ։ Բայց պատահում է, որ կինն ստիպված է մի քիչ տանջել նրան, ում սիրում է, քանի որ նա այն տղամարդկանցից է, որոնք չեն կարող ապրել առանց տառապելու և որոնց պահում է կասկածը։
Այդ դեպքում նույնիսկ առաքինի, բայց սիրահարված կնոջն ամոթ բան չէ կոկետուհի ձևանալ, որպեսզի չկորցնի տղամարդու սերը, այնպես, ինչպես հիվանդի շահերից ելնելով, գթության քույրը երբեմն ստիպված է անողոք լինել։ Ներարկումը ցավոտ է, բայց բուժիչ։ Խանդը տանջող է, բայց ամրապնդում է զգացմունքը:

Մի ջահել աղջկա մասին

► – Հրապուրել տղամարդուն… – ասում է նա։- Սակայն կնոջը չի տրված հրապուրել: Նա պասիվ էակ է։ Նա սպասում է քնքուշ խոստովանությունների… կամ վիրավորական խոսքերի։ Հո ի՛նքը չի նախաձեռնություն ցուցաբերելու։
– Դուք նկարագրում եք երևութականությունը, այլ ոչ թե իրականությունը,- աոարկում եմ ես։- Բեռնարդ Շոուն վաղուց արդեն գրել է, որ եթե կինը սպասում էլ է քնքուշ խոստովանությունների, ապա այնպես, ինչպես սարդն է սպասում ճանճին։
– Սարդը ոստայն է գործում,- պատասխանում է նա,- իսկ ի՞նչ պետք է անի ձեր կարծիքով խեղճ աղջիկը։ Նա կամ դուր է գալիս, կամ՝ ոչ։ Եթե նա դուր չի գալիս, նրա խղճուկ ջանքերը չեն կարող վերափոխել տղամարդու զգացմունքները։ Կարծում եմ, նա ավելի շուտ կհասնի հակառակ արդյունքի. ոչինչ այնպես չի ջղայնացնում պատանուն, ինչպես այն աղջկա հավակնությունները, որի նկատմամբ ինքն անտարբեր է։ Այն կինը, որն ինքն է իրեն պարտադրում տղամարդուն և անում աոաջին քայլը, կարժանանա տղամարդու արհամարհանքին, բայց ո՛չ սիրուն։
– Դա ճիշտ կլիներ,- ասում եմ ես,- եթե կինը գործեր անհմուտ կերպով և ակնհայտ լիներ, որ նախաձեռնությունը բխում է իրենից, բայց վարպետությունը հենց այն է, որ առաջին քայլերն աննկատ արվեն։ «Նա փախչում է լացող ուռենիների հովանու տակ, բայց ուզում է, որ իրեն տեսնեն..,»։ Նահանջելով՝ գայթակղել հակառակորդին. ահա ռազմական, հին, ստուգված խորամանկությունը, այն բավական շատ է ծառայել և՛ աղջիկներին, և՛ զինվորներին։
– Դա իրոք փորձված խորամանկություն է,- համաձայնում է նա,- բայց, եթե հակառակորդն ինձ հետապնդելու չնչին ցանկություն անգամ չունի, իմ փախուստը ոչ մի բանի չի հասցնի, ես այդպես էլ միայնակ կմնամ լացող ուռենիների հովանու տակ։
– Հենց այստեղ էլ դուք՝ կանայքդ, պետք է ձգտեք ձեզ հետապնդելու ցանկություն արթնացնել տղամարդու մեջ։ Դրա համար մշակված է մի ամբողջ տակտիկա, և ձեզ այն ավելի լավ է ծանոթ, քան ինձ։ Պետք է նրան որոշ բան թայլ տալ, ձևացնել, թե նա իբր ձեզ խիստ հետաքրքրում է, այնուհետև անսպասելիորեն «ամեն ինչ կոտրել» և վճռականորեն արգելել այն, ինչը դեռ երեկ նա նվաճած էր համարում։ Տաք ու սառը ցնցուղը դաժանորեն սթափեցնում է, բայց նրա տակ և՛ սերը, և՛ ցանկությունն աճում են առատ խմորիչով:
– Զեզ համար հեշտ է ասել,- առարկում է աղջիկը,- բայց նման տակտիկան ենթադրում է, նախ, սառնասրտություն այն կնոջ մոտ, որն ի կատար է ածում դիտավորությունը (իսկ ինչպե՞ս ստուգման ենթարկել մի մարդու, որի ձայնն ստիպում է ձեզ դողալ), երկրորդ, անհրաժեշտ է, որ ստուգման ենթարկվող տղամարդն արդեն սկսի մեզ վրա ուշադրություն դարձնել: Հակառակ դեպքում, ինչքան ուզում եք գլորեք ձեր թելի կծիկը, կատուն հրաժարվում է խաղալ:
– Երբեք չեմ հավատա,- ասում եմ ես,- որ ջահել ու սիրունիկ աղջիկն ի վիճակի չէ ստիպելու տղամարդուն ուշադրություն դարձնել իր վրա. իբրև սկիզբ բավական է խոսք բաց անել հենց նրա մասին։ Ուժեղ սեռի ներկայացուցիչների մեծ մասը պարծենում է իր մասնագիտությամբ։ Համբերությամբ լսեցեք նրանց շաղակրատանքը պրոֆեսիայի և իրենց մասին՝ դա միանգամայն բավական է, որպեսզի ձեզ խելացի մարդ համարեն և ձեզ հետ կրկին տեսնվելու ցանկություն զգան։
– Ուրեմն, պետք է կարողանալ նաև տխրե՞լ։
– Հապա ինչպես,- հաստատում եմ ես։- Դա արդեն ինքնին հասկանալի է։ Բանն ում էլ վերաբերի՝ տղամարդկանց թե կանանց, սիրուն թե քաղաքականությանը, այս աշխարհում հաջողության կհասնի նա, ով կարողանում է նաև տխրել:
– Դե, այդ դեպքում ես նախընտրում եմ հաջողաթյան չհասնել,– ասում է իմ զրուցակցուհին։
– Ես նույնպես,— համաձայնում եմ ես,- աստված վկա, գոնե դրանում մենք ձեզ հետ հաջողության կհասնենք։

Մարդկային ցեղի արական կեսի մասին

► Տղամարդիկ շատ են սիրում տեխնիկան, սիրում են ինչ-որ բան սարքել, որովհետև նրանք բոլորն էլ իրենց համարում են հմուտ և փորձված մարդիկ… իսկ գլխավորը, որովհետև նրանց հսկայական հաճույք է պատճառում կանանց իրենց գերազանցությունը ցույց տալը։
Աշխարհի տիրակալ տղամարդու համար ամենագլխավորը հեզաբարո կանանց մոտ իրենց ամենազորությունը ցուցադրելն է։ Ինչքա՜ն համապատասխան փեսացուներ են միայնակ սլանում ճանապարհներով և, իրենք էլ չկասկածելով, միայն մի բան են ցանկանում՝ գտնել ձեզ նման մի կյանքի ընկերուհի՝ պարզասիրտ, անիրազեկ և իրենցով հիանալու պատրաստ։ Դեպի տղամարդու սիրտը տանող ճանապարհը ուղենիշերի նման նշագծված է ավտոմեքենաներով:
Մենք ունենք մեր խոցելի տեղերը: Մեզ դուր է գալիս հիացնել ճառերով և հնչեղ ֆրազներով։ Ֆինանսիստից, քաղաքական գործչից, գիտնականից պրոֆեսիոնալ խորհուրդ խնդրելը տղամարդուն գերելու միջոցներից մեկն է, և դա նույնպես նախատեսված է մարդկային ցեղի արական կեսի անհագ փառասիրության համար: Դահուկներով քայլելը, լողի դասերը գերազանց թակարդներ են սպորտսմեն-տղամարդկսւնց համար։
Ժամանակին Գյոթեն ասել է, որ չկա ավելի գրավիչ բան, քան երիտասարդի պարապմունքներն աղջկա հետ. աղջկան դուր է գալիս իմանալ, իսկ տղային՝ սովորեցնել։ Դա մինչև օրս էլ ճիշտ է: Ինչքա՜ն սիրավեպեր են սկսվում լատիներենից կատարվող թարգմանության կամ ֆիզիկայի խնդիր լուծելու ժամանակ, երբ դեռատի աշակերտուհու ճոխ ու փափուկ մազերը քսվում են պատանի ուսուցչի այտերին։ Խնդրել, որպեսզի պարզաբանեն փիլիսոփայական բարդ պրոբլեմը, մտախոհ տեսքով լսել բացատրությունը՝ գլուխն այնպես թեքելով, ինչպես ավելի շատ է սազում ձեզ, այնուհետև հուզիչ անկեղծությամբ ասել, որ դուք ամեն ինչ հասկացաք, ո՜վ կարող է դիմանալ դրան։ Դեպի տղամարդու սիրտը տանող ճանապարհն անցնում է նրա խելքի միջով:

Սիրո և ամուսնության մասին Ֆրանսիայում

► Ամուսնությունն ավելի շուտ ոչ թե զգացմունքի հարց է, այլ համատեղ կյանքի հարմար ձև, որը թույլ է տալիս երեխաներ մեծացնել և պաշտպանել փոխադարձ շահերը:

► Կարողությունը որոշիչ դեր չի խաղում կյանքի ընկեր ընտրելիս, քանի որ կրթված, ծառայող կինը, կամ լավ մասնագիտության տեր ամուսինը գնահատվում են անհամեմատ ավելի բարձր, քան օժիտը, որի արժեքը կարող է խիստ ընկնել։ Անցյալ դարերի ժառանգությունը՝ վեհ զգացմունքները, ռոմանտիկ սիրո ձգտումը նույնպես կորցրել են վաղեմի հզորությունը։ Ինչու՞։ Նախ, նրա համար, որ կինը իրավահավասարություն ձեռք բերելով, դադարեց տղամարդու համար անհասանելի, խորհրդավոր կուռք լինելուց, և դարձավ ընկեր, երկրորդ, նրա համար, որ այժմ ջահել աղջիկները շատ բան գիտեն սիրո ֆիզիկական կողմի մասին և ավելի ճիշտ ու ողջամիտ են նայում սիրուն ու ամուսնությանը։
Չի կարելի ասել, թե պատանիներն ու աղջիկները բոլորովին չեն ձգտում սիրուն, բայց նրանք այն որոնում են կայուն ամուսնության մեջ։ Նրանք երկյուղով են վերաբերվում կրքոտ սիրո ծնունդ ամուսնությանը, քանզի գիտեն, որ կիրքը հարատև չէ։ Մոլիերի ժամանակներում ամուսնությունը նշանավորում էր սիրո վախճան։ Այսօր այն միայն դրա սկիզբն է։ Երկուսի հաջող միությունն այսօր ավելի սերտ է, քան երբևէ, որովհետև դա միաժամանակ մարմնի, հոգու և բանականության միություն է։ Բալզակի ժամանակներում իր կնոջը սիրահարված ամուսնուն ծիծաղելի էին համարում։ Այսօր անբարոյականությունն ավելի շատ վեպերի էջերում է, քան կյանքում։ Այժմյան աշխարհը հասարակ չէ, կյանքը լրիվ նվիրվածություն է պահանջում թե՛ տղամարդկանցից, թե՛ կանանցից, ուստի և ընկերությամբ, փոխադարձ հակումով ու հոգեկան կապվածությամբ ամրապնդված ամուսնությունը թվում է որպես սիրո պրոբլեմի ամենալավ լուծում։

Մանկական դյուրազգացության մասին

► Չափահասները շատ հաճախ ապրում են երեխաների կողքին՝ չփորձելով հասկանալ նրանց աշխարհը։ Մինչդեո երեխան լարված ուշադրությամբ հետևում է իր ծնողների աշխարհին, ձգտում հասկանալ և գնահատել այն, փոքրիկի ներկայությամբ անզգուշորեն արտասանված խոսքերը յուրացվում են նրա կողմից, յուրովի մեկնաբանվում և ստեղծում աշխարհի որոշակի պատկեր, որը երկար կպահպանվի նրա երևակայության մեջ։ Մի կին իր ութամյա որդու մոտ ասում է. «Ես ավելի շատ կին եմ, քան մայր»: Դրանով, հակառակ իր ցանկության, նա, թերևս, երեխային հասցնում է մի վերք, որից արյուն կծորա գրեթե նրա ամբողջ կյանքում։
Չափազանցությու՞ն է։ Չեմ կարծում։ Երեխայի մոտ մանկության տարիներին ձևավորված հոռետեսական պատկերացումն աշխարհի մասին հնարավոր է, որ հետագայում կփոխվի դեպի լավը: Սակայն այդ պրոցեսը կընթանա տանջալից և դանդաղ։ Ընդհակառակը, եթե այն ժամանակ, եըբ երեխայի գիտակցությունը նոր էր արթնանամ, ծնողներին հաջողվել է նրան հավատ ներշնչել մարդկանց բարեմտության ու գթասրտության նկատմամբ, դրանով իսկ նրանք օգնել են իրենց որդիներին կամ դուստրերին երջանիկ մեծանալու։ Տարբեր իրադարձություններ այնուհետև կարող են հիասթափեցնել նրանց, ովքեր երջանիկ մանկություն են ունեցել, վաղ թե ուշ նրանք կբախվեն կեցության ողբերգական կողմերին և մարդկային խառնվածքի դաժան կողմերին։ Բայց սպասածին հակառակ ամեն տեսակ ձախորդություններն ավելի լավ կտանի հենց նա, ում մանկությունը եղել է անխռով և անցել սիրո ու շրջապատի նկատմամբ վստահության մթնոլորտում։
Մենք երեխաների ներկայությամբ արտասանում ենք խոսքեր, որոնց ինքներս նշանակություն չենք տալիս, բայց երեխաներին դրանք պատկերանում են ծածկամտությամբ լի: Մի ուսուցչուհի մի անգամ ինձ այսպիսի դեպք պատմեց։ Նա իր փոքրիկ աշակերտուհուն խնդրել էր. «Ետ քաշիր վարագույրը, թող մեր սենյակում լույս երևա»։ Աղջիկը վարանել է։

– Ես վախենում եմ…
– Վախենու՞մ ես Իսկ ինչու՞:
– Դե գիտեք… ես Սուրբ գրքում կարդացել եմ, որ հենց որ Ռաքելը Բենիամինին լույս աշխարհ բերեց, անմիջապես մահացավ:

Մի տղա միշտ լսում էր, թե ինչպես իրենց տանը բուխարու ժամացույցն անվանում էին «Մարի-Անտուանետ», իսկ հյուրասենյակի կահույքը՝ «Լյուդովիկոս տասնվեցերորդ», և որոշել էր, որ այդ ժամացույցին անվանում են Մարի-Անտուանետ այն բանի համար, ինչպես իրեն՝ Ֆրանսուա։ Կարելի է պատկերացնել, թե ինչպիսի արտասովոր պատկերներ կառաջանան նրա երևակայության մեջ, երբ Ֆրանսիայի պատմության աոաջին իսկ դասերին նրա համար տնային գործածության իրեր նշանակող անունները կխաոնվեն արյունոտ ու տխուր իրադարձություններին։
Որքա՜ն չարտահայտված երկյուղ, որքա՜ն աներևակայելի հասկացություններ են թաքնված փոքրիկ գլուխներում։ Ես հիշում եմ, երբ հինգ կամ վեց տարեկան էի, մեր փոքրիկ քաղաքը հյուրախաղերի էր ժամանել մի թատերախումբ և ամենուր փակցված էին «Ամուսնալուծության անակնկալները» վերնագրով ազդագրեր։ Ես այն ժամանակ չգիտեի, թե ինչ է նշանակում «ամուսնալուծություն» բաոը, բայց աղոտ կանխազգացումն ինձ հուշում էր, որ դա այն արգելված, գայթակղիչ ու վտանգավոր բառերից մեկն է, որոնք բաց են անում չափահասների գաղտնիքների վարագույրները։ Եվ ահա հենց այն օրը, երբ ժամանել էր այդ թատերախումբը, քաղաքի վարսավիրը խանդի մոլուցքի մեջ ատրճանակով մի քանի անգամ կրակել էր իր կնոջ վրա։ Այդ դեպքի մասին պատմեցին իմ ներկայությամբ։ Ինչպե՞ս այն ժամանակ իմ մանկական գիտակցության մեջ կապ առաջացավ երկու միմյանցից այնքա՜ն հեռու այդ փաստերի միջև։ Ստույգ չեմ հիշում։ Բայց ես դեռ շատ երկար ժամանակ կարծում էի, թե ապահարզանն այնպիսի մի հանցագործություն է, երբ ամուսինը սպանում է իր մեղավոր կնոջը, և որ դա տեղի է ունենում հենց հանդիսատեսների աչքի առաջ Պոն-դը-լ’Էր թատրոնի բեմում։
Անշուշտ, ամենանրբազգաց ծնողներն անգամ ի վիճակի չեն խանգարելու իրենց երեխաների գլխում գերբնական երևակայությունների ու միամիտ ենթադրությունների ծնվելուն։ Հայտնի է, որ կենսափորձը հեշտությամբ չի փոխանցվում, ամեն ոք ինքնուրույն է յուրացնում կյանքի դասերը, բայց գոնե զգուշացեք երեխայի երևակայությանը վտանգավոր սնունդ տալուց։ Մենք կազատենք մեր երեխաներին ծանր ապրումներից, եթե միշտ հիշենք, որ նրանք սուր հետաքրքրասիրություն ունեն և մեզանից շատ ավելի զգայուն են։ Սա դաս է մայրերի համար։ Մնա՜ք բարով։

Խաղի կանոնների մասին

► Բարեկամությունը հաճախ առաջանում է հանգամանքների բերումով:

Ծիծաղելի հատկանիշներն օգտագործելու կարողությունը

► Ներում են կնոջ շատախոսությունը, նրա իրավացիությունը չեն ներում:

► Նախանձոտ երկրում ծիծաղելի թվալը փառաբանվելու միակ անվտանգ միջոցն է:

► Լինել պահանջկոտ՝ նշանակում է հետաքրքրել մարդկանց:

► Բարոյական խրատ՝ ձեզ բնական պահեք և, եթե ձեզ հատուկ է, մի քիչ գեղեցկորեն: Դրա համար ձեզանից շնորհակալ կլինեն:

Տեսարաններ սարքելու մասին

► Տեսարան սարքելը կանանց սիրած զենքն է։ Դա թույլ է տալիս նրանց միանգամից, զայրույթով լի հուզումնալից պոռթկումով հասնել այն բանին, ինչ հանգիստ վիճակում ապարդյուն կխնդրեին ամիսներ ու տարիներ։ Այնուամենայնիվ նրանք պետք է հարմարվեն այն տղամարդուն, որի հետ գործ ունեն։
Հանդիպում են այնպիսի դյուրագրգիռ տղամարդիկ, որոնք հաճույք են ստանամ գժտություններից և իրենց վարմունքով կարող են կնոջը գերազանցել։ Նրանց պատասխաններում զգացվում է նույն տաքարյունությունը։ Նման վեճերն առանց փոխադարձ կոպտությունների չեն լինում։ Սկանդալից հետո լարվածությունը թուլանում է, երկուսի հոգին էլ խաղաղվում է, և հաշտեցումը բավականին քնքուշ է լինում։ Ես ճանաչում եմ շատ կանանց, որոնք, տեսարաններ սարքելիս, չեն վախենում նաև ծեծից։ Նրանք նույնիսկ թաքուն ձգտում են դրան, բայց երբեք դա չեն խոստովանում։ «Իսկ եթե դուր է գալիս, որ ինձ դնգստե՞ն»,- ահա այդ անըմբռնելի հանելուկի բանալին։ Տղամարդու մեջ ամենից առաջ հոգեկան և ֆիզիկական ուժը գնահատող կանանց մոտ իրենց հասցրած ապտակը միայն ջերմացնում է զգացմունքը։
– Նողկալի՜ է,- կբացականչեք դուք։- Ինձ վրա ձեռք բարձրացրած տղամարդն ինձ համար կդադարեր գոյություն ունենալուց։
Դուք անկեղծորեն այդպես եք մտածում, բայց լիակատար համոզվածության համար գուցե փորձեիք ինքներդ ձեզ։ Եթե ձեր զզվանքը հաստատվի, դա նշանակում է, որ ձեզ մոտ հպարտությունն ավելի ուժեղ է, քան զգայունակությունը։
Նորմալ տղամարդը տանել չի կարող ընտանեկան ընդհարումները։ Դրանք տղամարդուն ստորացուցիչ դրության մեջ են դնում, քանի որ այդ դեպքում նա, որպես կանոն, կորցնում է նախաձեռնությունը։ Եվ կարո՞ղ է արդյոք հավասարակշռված ամուսինը հաջողությամբ դիմադրել կատաղած պատգամախոսուհուն, որն իր եռոտանի կասկարայից հայհոյանքի հեղեղ է թափում նրա վրա: Շատ տղամարդիկ, հենց որ փոթորիկ է բռնկվում, նախընտրում են հեռանալ կամ, բաց անելով լրագիրը, դադարում են ուշադրություն դարձնել, թե ինչ է կատարվում։
Պետք է հիշել, որ ապաշնորհ խաղացված տեսարանը շուտ է ձանձրացնում։
Բուն տեսարան բառն ինքնըստինքյան մեզ շատ բան է բացատրում։ Այն փոխ է առնված դերասաններից։ Տպավորություն գործելու համար այն պետք է վարպետորեն խաղացվի։ Դատարկ բաներից՝ միայն կուտակված զայրույթին ելք տալու համար սկսված տեսարանը պետք է ատիճանաբար ուժ հավաքի՝ սնվելով բոլոր ծանր հիշողություններով, լրացվելով անցած գնացած վիրավորանքներով՝ չորս կողմը լցնելով հեկեկոցներով։ Այնուհետև՝ հարմար պահին պետք է բեկում տեղի ունենա, հաոաչանքները նվազում են, դրանց փոխարինելու են գալիս մտախոհությունն ու լուռ թախիծը, ահա և երևան եկավ աոաջին ժպիտն ու ամեն ինչի պսակը՝ ցանկասիրության պոռթկումը։
– Սակայն տեսարանն այդպես խաղալու համար կինը պետք է գործի ըստ նախօրոք մտածված պլանի և ամբողջ ժամանակ տիրապետի իրեն…
Ամենալավ տեսարանները նրանք են, որոնք սարքվում են կանխամտածված կերպով և նրբամտորեն խաղարկվում: Ձեր վրդովմունքը պահպանեք կարևոր հանգամանքների համար: Տեսարաններն արդյունավետ են միայն այն ժամանակ, երբ հազվագյուտ են: Այն երկրներում, ուր գրեթե ամեն օր ամպրոպ է շառաչում, դրանց վրա ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում:

► Անակնկալությունը հաղթանակի գրավականներից մեկն է:

Ոսկե մեխի մասին

► «Երեսունհինգ-քառասուն տարեկանում թեկուզ գոնե մեկ անգամ տիրել այն կնոջը, որին դու վաղուց ես ճանաչում ու սիրում, դա նույնն է, ինչը ես անվանում եմ միասին բարեկամության մեխ խփել»:
Սենտ-Բյովը գտնում էր, որ այդ «ոսկե մեխով» ամրապնդված քնքշությունն այնուհետև պահպանվում է ողջ կյանքում ավելի հուսալիորեն, քան պարզապես երախտագիտության, բարեկամական մտերմության կամ շահերի ընդհանրության վրա հիմնված զգացմունքը։ Ի հաստատումն իր կարծիքի նա բերում է XVIII դարի մի հիանալի գրողի խոսքերը. «Միմյանց նկատմամբ նույնիսկ ոչ թե սեր, այլ թեկուզ հակում տածող երկու մարդկանց միջև ընդամենը քառորդ ժամ տևած ինտիմ մերձեցումից հետո երևան է գալիս այնպիսի վստահություն, շփման այնպիսի թեթևություն, այնպիսի քնքուշ ուշադրություն միմյանց նկատմամբ, ինչպիսիք չեն առաջանա նույնիսկ տասնամյա սերտ բարեկամությունից հետո»։ Եվ այնուամենայնիվ ես չեմ հավատում «ոսկե մեխին»: Առաջին փորձը հազվադեպ է ամենահաջողը լինում: Այնպես որ, կպահանջվի նման մեխերով տնկոտված մի ամբողջ տախտակ:

Ամուրի տղամարդկանց մասին

► Ժամանակին ես ճանաչում էի մի ծերուկ մինիստրի, որը հաճույքով կրկնում էր, թե գործի մարդր ոչ մի դեպքում չպետք է ամուսնանա։ «Վերլուծեք փաստերը,- ասում էր նա ինձ։- Ինչու՞ եմ ես քաղաքական դժվարին կարիերայի ընթացքում պահպանել հոգուս անդորրն ու պարզությունը։ Որովհետև ամբողջ օրվա պայքարից հետո երեկոյան ես հնարավորություն ունեի բաց անել գիրքը և վերանալ իրականությունից, որովհետև կողքիս չի եղել փառասեր և նախանձ կին՝ պատրաստ միշտ հիշեցնելու ինձ իմ գործընկերների հաջողությունների մասին կամ կրկնելու իմ հասցեին աշխարհիկ հյուրասրահներում ասված կեղտոտ խոսքերը… Երանի միայնակ տղամարդուն»։
Նա այդպես էլ չհամոզեց ինձ։ Ես շատ լավ եմ հասկանում, որ ամուրի տղամարդու ուսերը չեն ծանրաբեռնված լրացուցիչ բեռով։ Նա ազատ է տնային հոգսերից, ընտանեկան տհաճություններից։ Նրան վտանգ չի սպառնում, որ իր համար վճռորոշ մի օր հանկարծ հունից դուրս կընկնի երեխայի հիվանդության կամ ընտանեկան վեճի պատճառով։ Սակայն արդյո՞ք ամուրի մարդն այդքան ազատ է կանացի քմահաճույքներից։ Եթե նա սուրբ չէ, նրա կյանքում անպայման որևէ մի կին կլինի, իսկ սիրուհին շատ ավելի վտանգավոր է, քան օրինական կինը։
Համենայն դեպս կնոջ և ամուսնու շահերն ընդհանուր են։ Կինը ծերացել է ամուսնու հետ միասին և սովորել հասկանալ նրան։ Իսկ ընտրված երիտասարդ և գեղեցիկ սիրուհին տարեց մարդու մոտ տագնապ է առաջացնելու:
Ամուրի տղամարդուն միշտ հատուկ կլինի որոշ անլիարժեքություն. նրա հայացքը մարդկային ցեղի մի ամբոդջ կեսի նկատմամբ կմնա կամ ռոմանտիկ, կամ քննադատական։ Ավելացրեք դրան, որ նա երբեք առիթ չի ունենա մոտիկից դիտել երեխաներին, հետևել նրանց դաստիարակությանը, հասկանալ նրանց։ Ուրեմն կարելի՞ է արդյոք նրան կատարյալ լիարժեք մարդ համարել։ Մոնտեոլանն իր «Ամուրիները» հիանալի վեպում արտակարգ ուժով նկարագրել է իրական կյանքի չիմացությունը, որը հատուկ է գրեթե յուրաքանչյուր ամուրի մարդու, նրա աշխարհն արհեստականորեն սահմանափակված է և հիշեցնում է թռչելուց հետո միշտ նույն տեղը վերադարձող ռետինե գնդակը։

Վեպերի մասին

► Վիպագիրն ինչպե՞ս է իմանում, որ գտել է իրեն հարկավոր սյուժեն։ Ահա թե ինչպես, եթե խորհրդածելով այն, նա հուզմունք է ապրում։ Եթե թեման շոշափում է նրա հոգու զգայուն լարերը, առաջացնում տանջալից կամ արբեցնող հիշողություն, շանս կա, որ ապագա գիրքը հիանալի կլինի։ Եվ եթե պահպանվի ևս երկու պարտադիր պայման։ Հարկավոր է մի քիչ շեղվել իրադարձություններից, կամ, ինչպես ասում էր Բալզակը, պետք է, որ ամեն ինչ մի լավ զուլալվի։ «Պոեզիան այնպիսի անհանգստություն է, որի մասին հիշում են հանգստանալուց հետո»։ Եթե դուք հենց նոր եք կորցրել ձեր սիրուհուն, անմիջապես մի նստեք վեպ գրելու: Վերքը դեռևս արյունահոսում է, այն պետք է վիըակապել, այլ ոչ թե փորփրել։ Երբ այն կփակվի, դուք դառը հաճույք կզգաք հպվելով նրան: Ցավն այնքան ուժեղ չի լինի, որ ձեզանից տնքոց կորզի, սակայն ձեզ երգել տալու համար վերքը դեոևս բավական երկար կմրմռա: «Երգել» բառը կիրառելի է ոչ միայն բանաստեղծի, այլև վիպագրի նկատմամբ։
Երկրորդ պայմանը, վեպի իրադարձությունները պետք է անուղղակի կապ ունենան ձեր սեփական կյանքի հետ:

Բախտորոշ րոպեի մասին

► Ճշմարիտ չէ, թե իբր մեզանից յուրաքանչյուրի կյանքը հենց մեր ծնվելուց կամ աշ|սարհի սկզբից սկսած լիովին և ամբողջությամբ նախորոշված է մի ուժով, որը ո՛չ հասկանալ կլինի, ո՛չ էլ ընկճել։ Որոշ չափով դա, անտարակույս, այդպես է։ Եթե դուք տգեղ ծնվեիք, ձեր կյանքն այլ կլիներ, իսկ ձեր գեղեցկությունը ձեր ծնողների քրոմոզոմների զուգակցման արդյունք է, որի վրա ազդելը ձեր ուժերից վեր է։ Դրան պետք է ավելացնել, որ մեր օրերում դեմքը կարող է դեպի լավը փոխել վիրաբույժը, որ հմայքն ու խելքը գեղեցկացնում են մարդկանց և որ հոգեկան անդորրը կարդացվում է դիմագծերում։ Ու՞մն են այն խոսքերը, թե քառասուն տարեկանից հետո յուրաքանչյուր մարդ պատասխանատու է իր դեմքի համար։ «Ճակատագիրը շտկելու» մարդկային ունակությունն արմատավորված է ամենից աոաջ նրանում, թե մենք ինչպես ենք արձագանքում իրադարձություններին:
Այդ իրադարձություններն ընթանում են իրենց կարգով: Ինչ-որ մեկը սիրում է ձեզ և խոստովանում է։ Սակայն պատերազմը խլում է նրան ձեզանից, տնտեսական ճգնաժամը սնանկացնում է նրան, նրա կյանքն է ներխուժում մի ուրիշ կին։ Այսպիսին են փաստերը։ Սակայն ձեր ձախորդությունների կամ երջանկության պատճառն այդ մերկ փաստերում չէ։ Ինչպիսի՞ն կլինի ձեր վարքագիծն այդ իրադարձությունների հանդեպ։ Այս է հարցերի հարցը։ Շատ իրադրություններում լինում է մի այնպիսի՝ միակ րոպե, երբ ձեր ընդունած որոշումից կախված կլինի ձեր կյանքի ողջ ընթացքը։ Ես այն անվանում եմ բախտորոշ րոպե: Ինչու՞ է խոսքը սոսկ միայն մեկ րոպեի մասին: Այդպիսին է աշխարհը։ Հարմար առիթը հազվագյուտ է երկու անգամ ներկայանում։
Պատերազմում հենց այդպես է լինում։ Մառնի ճակատամարտը պատերազմի ընթացքը փոխելու միակ շանսն էր, և այն հարկավոր էր իրագործել մի ակնթարթում: Ֆոն Կլուկն առաջ էր շարժվում չափազանց արագ: Ժոֆրն ու Գալիենին կարողացան օգտվել դրանից; Այդ օրը, թեև այդ մասին դեռևս ոչ ոք չէր կասկածում, Գերմանիան տանուլ տվեց պատերազմը։ Նույն բանն է տեղի ունենում նաև սեռերի «պատերազմում»: Վրա է հասնում այնպիսի մի պահ, երբ տղամարդը, որը վաղուց արդեն սիրատածում է կնոջը, հանկարծ նրա աչքերում նկատում է ինչ-որ հեզ ու անօգնական բան՝ դա նրա հաղթանակի նախանշանն է։ Այստեղ իրենց դերը խաղացին բազմաթիվ պատճառներ՝ հարմար առիթը, կողմնակի անձանց բացակայությունը, զրույցի տոնը, նախամպրոպային շրջանը, կարդացած գիրքը, որևէ մի շարժմունք։ Մի խոսքով՝ կինը նրա իշխանության տակ է:
Սակայն եթե այդ միակ, օրհնյալ երեկոյան մենք բաց թողնենք առիթը, մտածելով, որ այն դեռ շատ կկրկնվի և ավելի հարմար պարագաներում, մենք կկորցնենք մեզ բաժին ընկած շանսը, ընդ որում՝ ընդմիշտ։ Կինը կամ կսթափվի, կամ կհիշի հնարավոր վտանգների մասին, կամ էլ կսկսի արհամարհել մեզ անվճռականության համար։ Իսկ գլխավորը՝ նա դուրս կգա իրեն անձնատուր լինելու տրամադրած հանգամանքների արտասովոր ընթացքի ազդեցության տակից։ Այսօր հաղթանակը ջանքեր չէր պահանջում, կասկածներ չէր հարուցում, վաղն այն կլինի անհասանելի։
Երեկ, Մերեդիտի «Ողբերգական կատակերգուները» հիանալի վեպը վերընթերցելով, ես մտածեցի այդպիսի բախտորոշ րոպեի մասին։ Դա գերմանական սոցիալիստ և տրիբուն Ֆերդինանդ Լասսալի վարքագրությունն է, մի մարդու, որը սիրել է ազնիվ ծագումով մի երիտասարդ աղջկա և կարողացել գերել նրան իր գեղեցկությամբ ու տաղանդով, թեև նա արդեն ուրիշի հարսնացու էր։ Մի անգամ նա Լասսալին ասել է. «Իմ ընտանիքում անբարյացակամությամբ են վեբաբերվում ձեզ, եկեք փախչենք միասին»։ Լասսալը հապաղում էր. «Ինչու՞ սկանդալով դառնացնել ձեր կյանքը։ Համբերենք մի քանի ամիս և կամուսնանանք ձեր ծնողների համաձայնությամբ»։ Նա այդպես էլ չստացավ ո՛չ համաձայնություն, ո՛չ էլ կին. նա մենամարտում սպանվեց աղջկա փեսացուի ձեռքով։ Օ՜հ, հպարտության ու կրքի քմահաճ խաղ։ Չարաբախտ Լասսալն անմտորեն զոհվեց՝ պաշտպանելով իր պատիվը, սիրած կինը ողբաց նրա մահը, սակայն արդեն շատ ուշ էր, այնուհետև նա ամուսնացավ մարդասպանի հետ։
Շատ ուշ։ Զգուշացեք դառնալ այդ սարսափելի բառերի զոհը։ Ինձ ծանոթ է նույնանման մեկ այլ դեպք. վերջին պատերազմի ժամանակ մի կին ամուսնանալու առաջարկություն ստացավ իրեն սիրող մի սպայից։ Նա մտածելու համար խնդրեց ընդամենը մեկ գիշեր և հաջորդ օրը զգաց, որ համաձայն է։ Բայց այդ օրը՝ 1940 թվականի մայիսի 10-ին, սկսվեց գերմանական հարձակումը։ Սպան ուղարկվեց ճակատ, նամակը կորավ։ Հայրենիքի ու իր զգացմունքի կրկնակի կործանման պատճառով ընկնելով հուսահատության մեջ, նա սկսեց սիրատածել Մահին։ Այս դյուրաթեք տիկինը, որպես կանոն, անուշադիր չի թողնում իր երկրպագուներին… Դառը զղջումները, ափսոսանքները դարձան այն կնոջ բախտաբաժինը։ Քանզի նա միշտ ցանկանում էր այդ ամուսնությունը և ժամանակ էր խնդրել սոսկ քաղաքավարության ու ինքնասիրության զգացումից ելնելով։ Արդյոք ավելի լավ չէ՞ր լինի միանգամից «այո» ասել։
Բարոյախոսություն. Անհապաղ պատասխանեք ինձ…

 

Հագցնել նրանց, ովքեր մերկ են

► Վաղ մանկությունից մենք սովոր ենք կնոջ մարմինը տեսնել հագուստի մեջ:

► Ազատությունը հարաբերական հասկացություն է։ Մի ժողովուրդը հանդուրժողաբար է վերաբերվում մերկ մարմնին, իսկ մեկ ուրիշը՝ ոչ։ Օրինակ, կենդանիներին հատուկ չէ բնական ամոթխածությունը։ Նրանցից շատերը թաքնվում են՝ անձնատուր լինելով սիրուն, ինչպես թաքնվում են գիշատիչ թռչունները ծարավը հագեցնելիս, բայց այդպես են վարվում, որովհետև այդ ժամանակ խոցելի են թշնամիների համար։ Իրենց մարմնի համար ամաչելը խորթ է նրանց։ Իսկ ինչու՞ է մարդն ամաչկոտ։ Մասամբ այն պատճառով, որ նրս համար սիրո որոշակի ժամանակ գոյություն չունի, և, եթե բոլորը մերկ լինեին, մարդկային հասարակությունը դժվար կացության մեջ կընկներ:
Իսկ ինչպիսի սարսափելի հարաբերություններ կտիրեին ընտանիքներում, եթե մարդիկ ամոթի զգացում չունենային։ Մերկությունն արթնացնում է չկառավարվող հույզեր։ Առաքինի հագուստները դրանք չափավորում են։
– Դուք արդյոք չե՞ք մտածում, որ սովորությունը կոչնչացնի գայթակղությունը,- կհարցնեն ինձ։- Ո՞վ է լողափին ուշադրություն դարձնում կանանց ազդրերին և ուսերին, որոնցից շատերը գեղեցկությամբ կատարյալ են։
– Լողափը մի տեղ է, ուր կարելի է հանգստանալ և անկաշկանդ զգալ իրեն, այնտեղ հնարավոր չէ ո՛չ աշխատել, ո՛չ էլ մտածել։
Անդրե Բիյին մեզ ներշնչում է, որ կանանց հագնվելու պատճառն ուրիշ է՝ դա իրենց հեղինակությունը պաշտպանելու նրանց ձգտումն է։ «Արգելքը բորբոքում է ցանկությունը, հենց նա է սոուսը դարձնում թունդ»,- գտնում է Մոնտենը։ Ահա և Ստենդալի կարծիքը՝ «Ամաչկոտությունը շոյում է սիրեկանին։ Նա ինքն իրեն ասում է. «Ինչպե՜ս է նա սիրում։ Ի՜նչ ամոթխածություն է հաղթահարում հանուն ինձ»։ Բիյին եզրակացնում է. «Այն կինը, որի մեջ ես ամոթխածություն եմ կռահում, իմ մեջ հետաքրքրություն է արթնացնում, քանզի ես գուշակում եմ, որ այդ ամոթխածությունը ճիշտ նշան է ռոմանտիկ ու մելամաղձոտ անհատականության… Իր մարմնի գաղտնիքները թանկ գնահատող կինը չի մանրանա նաև զգացմունքների մեջ»։
Մեկ ուրիշ վարկած՝ ամոթխածությունը բխում է մարմնի թերությունները երևան հանելու վախից: Արդյոք դա ճշմարի՞տ է։ Դուք նկատե՞լ եք արդյոք, տիկին, որ բարեկազմ կանայք նվազ ամաչկոտ են։ Նման տեսակետն ինձ թվամ է նեղ ու անարդարացի։ Դաստիարակության կամ կրոնական համոզմունքների պատճառով առաքինի մնացող կինն այդպիսին կլինի, չնայած իր կազմվածքի կատարելությանը։ Այո, իրոք մերկությունը չի կարելի մարդու բնական վիճակ համարել։ «Անհնար է պատկերացնել մի պառլամենտ,- ասում էր ահեղ Սվիֆտը,- որտեղ նիստ են վարում մերկ դեպուտատներ»։ Չեմ ցանկանում ձեզ այդպիսի տեսարանի ականատես լինել։

Մռայլ սահմանագիծ

► Աշխարհում ամեն բան շարժվում է, այդ թվում նաև ժամանակը. վրա է հասնում մի պահ, երբ մարդն աոջևում նկատում է այն մռայլ սահմանագիծը, որը նախազգուշացնում է նրան, թե աոաջին երիտասարդությունն անվերադարձ անցել է։ Կոնրադը, որին պատկանում է այս նախադասությունը, մռայլ սահմանագիծը զուգադիպեցնում է քառասնամյա տարիքին։ Էմիլ Անրիոն իը «Ուր որ է ամեն ինչ կվերջանա» հիանալի վեպում այն վերագրում է հիսուն տարուն, և ես կարծում եմ, որ հենց նա է իրավացի։ Նրա հերոսը նկարագրում է «այն տանջալից զգացումը, երբ քեզ թվում է, թե թեք լանջով ներքև ես սահում, կանգ առնելու բոլոր ջանքերն ապարդյուն են և դու անողոքաբար գլորվում ես դեպի մահը»…
– Դուք, հավանաբար, կասեք, թե ես տառապում եմ նևրասթենիայով,- ասում է նա իր բժշկին։- Ո՛չ, սա ուրիշ բան է։ Ամբողջ կյանքումս, բժիշկ, ես անուղղելի լավատես եմ եղել։ Ես գանգատվելը տանել չեմ կարողանում, չեմ հանդուրժում, երբ ինձ մխիթարում են։ Բայց, ճիշտն ասած, ինծ մոտ ինչ-որ բան կարգին չէ։
– Քանի՞ տարեկան եք,- հարցնում է բժիշկը։
– Քառասունութ, շուտով քառասունինը…
– Այո, դա սկսվում է մոտավորապես այդ տարիքում…
Կարծում եմ, մարդկանց գերակշռող մասը և նույնիսկ նրանք, ովքեր հաղթողների տպավորություն են գործում, հուսահատության նոպա են ունենում այն ժամանակ, երբ ստիպված են լինում կտրել– անցնել այդ մռայլ սահմանագիծը։ Ինչպես էլ անցած լինի որևէ մեկի կյանքը, անպայմանորեն հսկայական տարբերություն կա պատանեկության ժամանակ երազածի և եղածի միջև։ Մեզանից ոչ մեկը չի քայլում ընտրած ճանապարհով, աոանց շեղվելու և աոանց թեքվելու։ Ինչպես գազի մոլեկուլներն են ստիպված լինում անթիվ հարվածներից ամեն պան փոխել իրենց ուղեծիրը, այդպես էլ մարդիկ մշտապես զգում են պատահականությունների ազդեցությունը։
«Ինչ էլ տեղի ունենա,- հայտարարում է պատանին,- ես երբեք չեմ կատարի այսինչ արարքը…»: Տեսնվենք նրա հետ մոտավորապես երեսուն տարի հետո։ Հենց այդ արարքն էլ նա կատարել է։ «Ես երբեք չեմ համաձայնի խաբված կին լինել և հաշտվել դրա հետ»,- սրանից երեսուն տարի առաջ հայտարարել է մի գեղեցիկ երիտասարդ աղջիկ։ Այժմ նա ընտանիքի ծանրաշարժ, ճերմակող մայր է, որին բոլորովին աչքաթող է արել ամուսինը և որն աստիճանաբար դադարել է ուշադրություն դարձնել դրա վրա։
«Շուտով կլրանա իմ հիսուն տարին»,- տխրությամբ գրել է Ստենդալն ու այնուհետև թվարկել այն կանանց, որոնց սիրել է։ Թեև նա փորձել է պատրանքներ ստեղծել, բոլոր այդ կանայք ոչ մի բանով աչքի չէին ընկնում։ Քսան տարեկանում նա երազել է մեծ սիրո, արտասովոր կանանց հետ հանդիպումներ ունենալու մասին: Նա արժանի է եղել դրան իր քնքշությամբ, սիրո իբ բացառիկ ըմբռնողությամբ, իր հպարտ բարքերով։ Բայց այն հերոսուհիները, որոնց մասին նա երազում էր, չէին հայտնվում, ու, իր սիրավեպերն ապրելու առիթ չունենալով, Ստենդալը բավարարվեց նրանով, որ նկարագրեց դրանք։ Եվ միայն ետևում թողնելով մռայլ սահմանագիծը, նա ողբաց այդպես էլ իր ճանապարհին չհանդիպած մեծ սերը։
«Վերջերս բոլորեց իմ հիսուն տարին»,- մտածում է գրողը։ Իսկ ի՞նչ է հասցրել նա ստեղծել։ Ի՞նչ է կարողացել արտահայտել: Նրան թվում է, թե ամեն ինչ դեռ պետք է արտահայտի և որ միայն հիմա է սկսում կանխատեսել այն գրքերը, որոնք հարկավոր էր գրել։ Բայց նա քանի՞ տարի ունի աշխատելու համար։ Սիրտն ավելի թույլ է բաբախում, աչքերն սկսել են վատ տեսնել։ Տասը տարի՞։ Տասնհի՞նգ։ «Արվեստը հավերժական է, կյանքը՝ կարճ»։ Այս խոսքերը, որոնք մի ժամանակ նրան տափակ էին թվում, անսպասելիորեն խոր իմաստ են ձեոք բերում։ Ուժերը կբավարարե՞ն արղյոք Պրուստի ետևից մեկնել որոնելու կորած ժամանակը:
Ժամերն ու րոպեներն այնպե՜ս թեթևությամբ շռայլող երիտասարդները պետք է գոնե ժամանակ աո ժամանակ խորհեն այդ մռայլ սահմանագծի գոյության մասին, որը նրանք, ինչպես և մենք, պետք է երբևէ կտրենք-անցնենք։
Ասենք, կանայք, թվում է, չեն էլ մտածում ղրա մասին։ Մնա՜ք բարով։

Անհամատեղելիության մասին ամուսնության մեջ

► Անհամատեղելիությունը բնավորությունների ու խառնվածքների հակադրություն է, որը հանգեցնում է նրան, որ երկու մարդ չեն կարողանամ համաձայնության գալ ու առավել ևս՝ միասին ապրել: Որպեսզի անհամատեղելիությունն իսկապես առաջանա, այդ հակադրությունը պետք է անհաշտելի լինի, եթե այն այդպիսին չլիներ, անհամատեղելիություն չէր կոչվի։ Լինում են դեպքեր, երբ ամուսնության սկզբնական շրջանում փոխընտելացումը ոչ թե անհնար, այլ շատ դժվարին է։ Երբեմն դա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ ամուսինների միջև սեր չկա։ Տղամարդն ու կինն ամուսնացել են բանականությամբ, ամեն մեկն ընտելացել է միայնությանն ու ինքնուրույնությանը, երկուսն էլ վատ են տանում մեկը մյուսի ցանկությունների և քմահաճույքների հետ հաշվի նստելու անսպասելիորեն առաջացած անհրաժեշտությունը։ Սերը կթեթևացներ այդ զոհաբերությունը, և նոր սովորությունները չէին հապաղի երևան գալ։ Իսկ եթե սկզբից ևեթ սեր չկա, ամուսինների փոխադարձ դիմադրությանն ավելի ուժեղ է դրսևորվում։ Եվ այնուամենայնիվ, եթե համատեղ կյանքի ընթացքում ծնվում է փոխադարձ հակում կամ էլ խելամտությունը հաշտարարի դեր է խաղում, ամեն ինչ հարթվում է։ Բայց եթե ամուսնության մի քանի ամիսներից կամ նույնիսկ տարիներից հետո պարզվում է, որ ժամանակը ոչինչ չի փոխում դեպի լավը, քանի որ ամուսինների անզուգադիպությունը չափազանց խոր արմատներ է արձակել, ահա հենց այդ ժամանակ անհամատեղելիությունը կարելի է լիակատար անվանել:

► Մեր ժամանակը պահանջում է, որպեսզի ամեն մարդ կյանքում որոշակի դիրք գրավի:

► Ամուսնացեք մի տդամարդու (կամ կնոջ) հետ, որի հայացքները կյանքի կարևո­րագույն պրոբլեմների նկատմամբ, թեկուզ ոչ մինչև վերջ, բայց համընկնում են ձերի հետ։ Հակառակ դեպքում ձեզ հետամուտ կլի­նի անհամատեղելիությունը։

Թատերական պատմություններ

► Ամենազարմանալին ու անճշմարտանմանը թատրոնում ընդունվում են հավուր պատշաճի:

Ամուսնության գաղտնի էությունը

► Լռությունն, աներևույթ պատի նման, մեզ է վերադարձնում մեր գաղտնի մտադրությունների արձագանքները:

► Նա, ով սիրում է, մյուսի վրա է գցում իր ներքին «եսի» լույսը և հույս ունի տեսնել այդ լույսի ցոլքը։ Իսկական սերը կապում է երկուսին, և պետք է կարողանալ մյուսին իրենից բարձր դասել։ Այո, ոչ միայն ընդունել, այլև իրենից բարձր դասել մյուսին։ «Տխուր է, երբ սերը թուլանում է, քանզի սիրել մի՞թե չի նշանակում ավելի ու ավելի թանկ գնահատել այն, ինչը կամաց-կամաց կորցնում է իր արժեքը»։

► Մենք սեր ենք անվանում ամուսնության այն խորհրդավոր էությունը, որը պարգևում է ոչ մի պահ չթուլացող զգացմունք և այնպես համառորեն է ձգտում նրա բարձրագույն աստիճանին, որ ամեն մի անհաջողություն մեզ դատապարտում է տառապանքի ու ստորացման:

► Հանուն նրա, որին սիրում եմ, բարեկամներ, ես ձեզ ասում եմ, որ սիրո մեջ դրամա չկա։ Եվ միայն սիրո բացակայության մեջ է թաքնված դրաման։ Փոխադարձ զգացմունքը չի կարոդ երջանկություն չլինել:

► Փոթորկի ժամանակ մարդը հենակետ գտնելու պահանջ է զգում։ Իսկ կայուն սիրուց, երկու էակների լիակատար միավորումից վստահելի ի՞նչ կարող է լինել։ Եվ ամուսնությունը, Ալենի խոսքերով ասած, այն «միակ կապը չէ, որը տարիների հետ ավելի ամուր է դառնում»։

► Երջանկությունն, ինչպես և գարունը, ամեն օր փոխում է իր տեսքը։

 

Մտքեր Անդրե Մորուայից

► Արեք փոքր գործ, բայց կատարելապես տիապետեք դրան և վերաբերվեք ինչպես մեծ գործի: Ձեր բնագավառում կդառնաք մեծ մարդ:
 
► Խորհուրդը միշտ խոստովանություն է:
 
► Կինը չի ուզում, որ խոսեն իր սիրային գործերի մասին, բայց ուզում է, որ բոլորն իմանան, որ ինքը սիրված է:
 
► Մենք բնական ենք լինում լոկ նրանց հետ, ում սիրում ենք: 
 
► Մեր թերությունների մասին կաող ենք անկեղծորեն խոսել միայն նրանց հետ, ովքեր ընդունում են մեր արժանիքիները:


Yandex.Metrica Display Pagerank

Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են. Copyright © 2013-2017 Grqamol.am: All Right Reserved
Այլ կայքերում կամ հեռուստառադիոընթերցումներում մեջբերումներ անելիս հղումը Grqamol.am-ին պարտադիր է: