Անտոնիս Սամարակիս «Պահանջվում է հույս»

Երբ մտավ սրճարան այդ երեկոյան, դեռ վաղ էր։ Նստեց մի սեղանի մոտ, որի դիմաց մեծ ապակի կար, որտեղից երևում էր պողոտան։ Պատվիրեց սուրճ։ Մյուս սեղանների շուրջ խաղում էին թղթախաղ կամ զրուցում էին։ Սուրճը բերեցին։ Վառեց ծխախոտ, խմեց երկու կում և բացեց երեկոյան թերթը։ Նոր մարտեր են սկսվել Ինդոչինում: «Կորուստները երկու կողմում էլ ծանր են»,– ասվում էր հեռագրում։

«Նոր համաշխարհային պատերազմի ստվերը տարածվում է մեր աշխարհում»,-մեկ այլ նորության վերնագիրն էր:

Այնուհետև կարդաց այլ բաներ՝ պետական բյուջեի պակասորդ, ուսուցիչների առաջխաղացումներ, մեկ առևանգում, մեկ բռնություն, երեք ինքնասպանություն։ Երկուսը՝ ֆինանսական խնդիրների պատճառով։ Երկու երիտասարդ՝ 30 և 32 տարեկան։ Առաջինը բացել էր գազը, երկրորդը՝ խփվեց ատրճանակով: Այլուր տեսավ դաշնամուրային համերգի վերաբերյալ ակնարկ, ապա նորաձևության մասին հոդված, իսկ վերջում՝ «Տիեզերական շարժում» խորագրով նյութ.

«Կոկտեյլ երեկույթ Մ.Տ.-ի տանը. տիկին Վ.Խ.-ն հիասքանչ էր՝ շքեղ հագուստով և նրբագեղությամբ։ Անզուգական էր Օ.Ն.-ի ներկայությունը»։

Վառեց ևս մեկ ծխախոտ։ Նայեց «Փոքրիկ հայտարարություններ» բաժինը:

«ՎԱՃԱՌՎՈՒՄ Է նորակառույց առանձնատուն՝ 4 սենյակից բաղկացած, նախասրահով, խոհանոցով, ամբողջական լոգասենյակով և զուգարանով»։

«ՎԱՐՁՈՎ Է ՏՐՎՈՒՄ լուրջ անձի համար սենյակ, երկրորդ հարկում՝ լուսավոր և օդափոխվող»:

«ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ Է դաշնամուր գնելու համար…»։

Մտքեր պտտվեցին նրա գլխում։ Այն ժամանակվանից, երբ ավարտվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, երրորդ պատերազմի ստվերը չէր դադարել ծանրանալ աշխարհի վրա։ Եվ մինչ այդ արյուն էր հոսում, երեկ՝ Կորեայում, այսօր՝ Ինդոչինում, իսկ վաղը…

Ձեռքն անցկացրեց մազերի միջով: Սրբեց ճակատի քրտինքը. քրտնած էր, բայց տաք չէր։ Պատերազմը, ջրածնային ռումբը, տնտեսական պատճառներով ինքնասպանությունները, «Տիեզերական շարժումը», կյանքի համայնապատկերը․․․

Մեր կյանքը պատերազմից հետո միանգամից չի փոխվել դեպի լավը։ Բոլորը նույնը են, ինչ առաջ։ Եվ նա էլ հույսեր ուներ, ինչպես միլիոնավոր մարդիկ ամբողջ աշխարհում, որ պատերազմից հետո, այսքան հեղած արյունից հետո ինչ-որ բան կփոխվի․ որ խաղաղություն կգա, որ պատերազմի մղձավանջը այլևս չի պատի մեր աշխարհը, որ այլևս չեն լինի տնտեսական պատճառներով ինքնասպանություններ։ Մթնում էր։ Մի քանի լույսեր արդեն վառվել էին դիմացի խանութներում, մինչդեռ սրճարանում դեռ չէին վառվել։ Նրան դուր էր գալիս այդպես՝ կիսալույս։ Մտածեց խառնաշփոթի մասին, որ այսօր գոյություն ունի մեր աշխարհում։ Խառնաշփոթ գաղափարների ոլորտում, խառնաշփոթ հասարակական ոլորտում, խառնաշփոթ ամենուրեք․․․

Մեղավոր չէր թերթը, որ հիմա այս մտքերն ուներ։ Այս ամենը նա սկսել էր մտածել վերջին ժամանակներում՝ երբեմն ավելի քիչ, երբեմն ավելի հաճախ։ Մտածում էր կյանքի մութ կողմերի մասին։ Խաղաղության՝ այդ խորունկ ցանկության մասին, որ կախված էր մի թելի վրա։ Մտածում էր աղքատության, խոշտանգումների մասին։ Մտածում էր վախի մասին, որ մտել էր մարդկանց սրտերը։ Հայելու մեջ՝ նրա կողքին, տեսավ իր դեմքը։ Շատ սովորական մի դեմք։ Ոչինչ չէր մատնում այն տագնապը, որ կրում էր իր ներսում։ Նա նույնպես կռվել էր վերջին պատերազմում և հույսեր էր ունեցել, բայց հիմա առանց հույսի էր։ Այո, չէր վախենում ինքն իրեն խոստովանել, որ առանց հույսի է։ Մի շարք հույսերին հերքում էր նրա կյանքը։ Հույս էր ունեցել այն ժամանակ, հույս էր ունեցել հետո էլ։

Մի ժամանակ՝ տարիներ առաջ, նա հույս էր ունեցել կոմունիզմի նկատմամբ, բայց հիասթափվել էր նաև դրանից։ Հիմա նա այլևս ոչ մի գաղափարախոսության նկատմամբ հույս չուներ։ Նա խնդրեց ևս մեկ բաժակ ջուր։ Գաղափարախոսությունների նկատմամբ այդ համընդհանուր հիասթափությունը, իհարկե, լայն տարածված երևույթ էր։ Եվ այդ հիասթափությունն ավելի շատ դրսևորվում էր որպես հոգնածություն, անտարբերություն, որ մեծամասնությունը զգում էր տարբեր գաղափարախոսությունների նկատմամբ։

Նայում էր պողոտայով անընդհատ անցնող տրոլեյբուսներին, մարդկանց ամբոխին։ Իր առաջ՝ բացված թերթը։ Ամեն ինչ, ինչ արդեն տեսել էր նաև նախկինում՝ նոր պատերազմի ստվերը, Ինդոչինան, տնտեսական պատճառներով երկու ինքնասպանություն, «Տիեզերական շարժումը»…

- Ծխախոտ,- մի վաճառող ներս մտավ։
Վերցրեց մի փաթեթ։
Վեց էջանոց թերթում ՝ կյանքը: Եվ հիմա նա մարդ էր, որ հույս չուներ։

Հիշեց՝ տարիներ առաջ, երբ դեռ երեխա էր, մորաքրոջը ծանր հիվանդ բերել էին իրենց տուն։ Բժիշկը եկավ, մտավ նրա սենյակ ու դուրս գալիս հանդիսավոր տոնով ասաց.
- Այլևս հույս չկա։

Այդպես էլ հիմա նա հասել էր այն կետին, երբ ինքն իրեն ասաց.
- Այլևս հույս չկա։

Նրան սարսափելի էր թվում, որ առանց հույսի է։ Ուներ այն զգացողությունը, որ սրճարանում գտնվող մյուսները նայում էին իրեն, իսկ անցորդները մտածում ու իրար մեջ շշնջում էին. «Նա հույս չունի»։

Թվում էր՝ դա հանցանք է։ Թվում էր՝ իր վրա մի նշան կա, որը մատնում է այդ։ Թվում էր՝ մերկ է հագնվածների մեջ։

Մտածեց այն պատմվածքների մասին, որ գրել էր՝ իր տագնապին ելք տալու համար։ Դրանք անդրադառնում էին մեր ժամանակի խնդիրներին՝ պատերազմին, սոցիալական դժբախտությանը։ Սակայն չէր համարձակվում դրանք տպագրել։ Վախենում էր։ Վախենում էր այն պիտակից, որ երկու կողմերն էլ կկպցնեն իրեն։

Ո՛չ, պետք էր դրանք հրատարակել։ Կորե՛ք դուք ու ձեր պիտակները։ Նա պարզապես մարդ էր, ուրիշ ոչինչ։ Ո՛չ ձախակողմյան, ո՛չ աջակողմյան։ Մի մարդ, որ երբևէ հույս էր ունեցել, իսկ հիմա՝ ոչ, և ով պարտավորված էր զգում ասել այդ մասին։

Իհարկե, ուրիշները դեռ հույս ունեին, մտածեց։ Նրանք չեն կարող չունենալ։

Նորից թերթին նայեց․ Ինդոչինա, «Տիեզերական շարժում», դաշնամուրի համերգ, երկու ինքնասպանություն՝ ֆինանսական խնդիրների պատճառով, «Փոքրիկ հայտարարություններ»…

ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ Է գրամեքենա…
ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ Է ռադիոգրամաֆոն…
ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ Է ջիպ՝ լավ վիճակում…
ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ Է իսկական պարսկական գորգ…

Վերցրեց իր նոթատետրը, կտրեց մի էջ և մատիտով գրեց՝

ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ Է հույս:

Հետո ավելացրեց իր անունը և հասցեն։ Կանչեց մատուցողին։ Ցանկանում էր վճարել, գնալ ուղիղ թերթի խմբագրություն, տալ իր հայտարարությունը և խնդրել, պնդել, որ այն անպայման տեղադրվի վաղվա համարում։

Թարգմանությունը հունարենից՝ © Մարի Գրիգորյանի