Իվան Տուրգենև «Հայրեր և զավակներ» (Գրքամոլ Ակումբ)

2014-10-28 4144
Իվան Տուրգենև «Հայրեր և զավակներ».... Ահա այն գիրքը, որը «Գրքամոլ Ակումբ»-ի անդամներով մենք պետք է կարդայինք և պատրաստվեինք հաջորդ քննարկմանը: Երբ իմացա, թե ինչ գիրք պետք է կարդանք, մի տեսակ վախ համակեց ինձ. տեսնես կհավանե՞մ արդյոք գիրքը, թե ոչ: Գրադարանից վերցրեցի գիրքն ու սկսեցի կարդալ: Շատ զարմացա առաջին իսկ տողերից, երբ հասկացա, որ գրքի բովանդակությունը այնքան էլ չի համապատասխանում գրքի վերնագրին, իսկ վերնագրի իմաստը հասկանալի էր արդեն գրքի վերջում: Առաջին իսկ էջերից գիրքն ինձ շատ դուր եկավ և հետաքրքրեց այնպես, որ չէի կարողանում կտրվել, թե´ տանը, թե´ դրսում: Այս ստեղծագործությունը այն  ստեղծագործություններից է, ուր ներկայացված են սերն ու ատելությունը, կյանքն ու մահը, աղքատությունն ու հարստությունը: Այստեղ ներակայացված են սիրո տարբեր դրսևորումներ. սեր դեպի ծնողը, սեր դեպի զավակը, սեր դեպի քույրը, ընկերը և անգամ սերն ընտանի կենդանու հանդեպ: Ստեղծագործության հերոսներից յուրաքանչյուրն արտահայտում է մի առանձին կերպար, առանձին բնավորություն, առանձին «հասարակարգ»: Նրանցից յուրաքանչյուրն իր ուրույն և անփոխարինելի դերն ունի  և յուրովի շունչ է հաղորդում ստեղծագործությանը: Շունչս պահած սպասում էի, թե վերջում ինչ կլինի և հոգեպես հարուստ ավարտը հուզիչ, բայց միևնույն ժամանակ իրատեսական էր: Ինձ համար դա շատ կարևոր էր, քանի որ կյանքում էլ երբեք միշտ և ամենուրեք «happy end» չի կարող լինել: Ստեղծագործության ավարտին հասկացա, որ գիրքը վերնագրված  է «Հայրեր և զավակներ» ոչ միայն այն պատճառով, որ ստեղծագործությունում պետք է ներկայացվեր սերունդների մտածողության տարբերությունները (ինչպես ես կարծում էի գիրքը կարդալուց առաջ), այլ այն պատճառով, որ մի առանձնահատուկ կերպով ներկայացված է այն մեծ սերը, որով լցված են հայրերն ու զավակները միմյանց հանդեպ… կարևոր չէ, թե դա որքանով է ակնառու, քանի որ մարդ չի կարող միշտ բարձր ձայնով պատմել այն, ինչ-որ իր ներսում է տեղի ունենում: © Գրքամոլ Ակումբ - Հասմիկ Մակարյան

* * *

«Հայրեր և զավակներ» գիրքը դասվել է «Գրքամոլ Ակումբի» քննարկվելիք գրքերի շարքին, և մեր ակումբի կողմից ստորև ներկայացնում ենք՝ 1. Հեղինակի և իր աշխատության մասին ներկայացրած հետաքրքիր փաստեր: 2. Նկարագրված են հերոսների անհատական կերպարները: 3. Ակումբի անդամների կողմից գրքից առանձնացրած բոլոր մեջբերումները:

1. Հետաքրքրիր փաստեր

1. Տուրգենևյան աղջիկներ. Տուրգենևի անձնական կյանքն այնքան էլ հաջող չի դասավորվել: 38 տարի սերտ շփման մեջ ապրելով Վիարդոների ընտանիքի հետ՝ գրողն իրեն խորապես միայնակ էր զգում: Այդպիսի պայմաններում կազմավորվել է սիրո տուրգենևյան պատկերը, որը ոչ այնքան համահունչ էր գրողի մելանխոլիկ ստեղծագործական ոճին: Նրա ստեղծագործություններում գրեթե չկան երջանիկ լուծումներ, իսկ վերջաբանը ավելի հաճախ տխուր է լինում: Բայցևայնպես, ռուս գրողներից ոչ ոք այդքան ուշադրություն չի դարձրել սիրո պատկերմանը, ոչ ոք այդչափ չի իդեալականացրել կնոջը, որքան Իվան Տուրգենևը: Գրողի 1850-1880-ական թվականների ստեղծագործությունների կանանց կերպարները նպատակասլաց, մաքուր, անձնազոհ, բարոյապես ուժեղ հերոսուհիներ են, որոնք ամբողջացնում են «տուրգենևյան աղջկա» գրական ֆենոմենը: Այդպիսին են «Ավելորդ մարդու օրագիրը» վիպակի Լիզան, «Ռուդին» վեպի հերոսուհի Նատալյա Լասունսկայան, Ասյան՝ համանուն վիպակում, «Ֆաուստի» Վերան, «Ազնվականների ապաստանը» վեպի Ելիզավետա Կալիտինան, «Նախօրեին» վեպի հերոսուհի Ելենա Ստախովան, «Նորը» վեպի հերոսուհի Մարիաննա Սինեցկայան և այլոք: Լև Տոլստոյը, խոսելով գրողի վաստակի մասին, ասել է, որ Տուրգենևը կերտել է կանանց հրաշալի կերպարներ, և որ ինքն անձամբ կյանքում հանդիպել է տուրգենևյան կանանց տեսակին: 2. Ստեղծագործության միտքը հղացել է 1860 թվականի վերջում անգլիական Ուայթ կղզում գտնվող Վենտնոր քաղաքում: Այն իր շարունակությունն է գտնում Փարիզում և մեկուկես տարի անց՝ 1862թ մարտին ներկայացվում գրքասերների ուշադրությանը: 3. Ստեղծագործությունը 611 գրքասերների գնահատման արդյունքում արժանացել է 4.1 միավորի 5 հնարավորից: 4. Նիհիլզմ տերմինը հայտնի է դարձել ռուս գրող Իվան Տուրգենևի շնորհիվ:  

2. Կերպարներ

Չնայած վերնագիրը տպավորություն է թողնում, որ հեղինակը այստեղ անդրադառնալու է միայն հայրերի և որդիների հարաբերություններին, բայց հեղինակը կարողանում այդ թեմայի հետ միաժամանակ ներկայացնել այլ դեպքեր, այլ կերպարներ: Մենք գրքում տեսնում ենք սիրո պատմություններ, ուժեղ ու թույլ բնավորություններ, տեսնում ենք նաև շատ հակասութուններ՝ ուժեղ կանանց ու տղամարդկանց միջև: Հեղինակը հերոսներին հերթով տանում է մեկ՝ Արկադիի տուն, մեկ՝ Բազարովի, մեկ՝ Օդինցովայի, և այդ քայլով նա բացահայտում է նրանց հայրերի և որդիների հարաբերությունները ընտանիում, նրանց վերաբերմունքը, իսկ Օդինցովայի տունը ճակատագրական դեր է կատարում (այստեղ հեղինակը շեղվում է հայրերի ու որդիների թեմայից, և հերոսների մեջ նոր գծեր է բացահայտում) քանի որ այստեղ նրանցից երկուսն էլ սիրահարվում են: Տուրգենևի նկարագրած յուրաքանչյուր կերպար հետաքրքրական է, քանի որ նրանցից ամեն մեկին Տուրգենևը կարծես անհատական մոտեցմամբ է նկարագրել և տարբեր առիթներով բացահայտել է նրաց վարմունքի, նրանց բնավորության պատճառները: Նրանք յուրովի սիրում են ու հարգում են իրենց ծնողներին, յուրովի են վերաբերվում իրենց սիրելի կնոջը և յուրովի են ըմբռնում աշխարհը. տարբեր է նրանց աշխարհընկալումը: 1. Արկադի նիկոլաևիչ Հեղինակը ամենասկզբում բացահայտում է հենց Արկադիի ու նրա հոր՝ Նիկոլայ Պետրովիչի հարաբերությունները, այն անտեսանելի, մեծ ու անբացատրելի կապը, որ կա բոլոր հայրերի և որդիների մեջ: Հեղինակը տարբեր հատվածներում բացահայտում է հոր անմնացորդ նվիրումը որդուն: Նախ, թե ինչպես էր Նիկոլայ Պետրովիչը սպասում իր որդու վերադարձին, ինչքան սեր, կարոտ կար այդ րոպեի մեջ ու միայն նա էր հասկանում իրեն: Արկադին ինքը ևս շատ էր կարոտել հորը, հորեղբորը, իրենց տանը, այդ հարազատ երկնքին: - «Ինչ հաճելի բան է քնել հայրենի կտուրի տակ, ծանոթ անկողնում…»: Սակայն Արկադին ուներ մի թուլություն՝ նրան հեշտ էր հեղափոխել, և հեշտ էր կրում ուրիշների ազդեցությունը և դա բացասաբար էր ազդում, քանի որ այդպիսով նա փորձում էր մտածել ընկերոջ՝ Բազարովի պես և դառնում էր նրա կրկնօրինակը, բայց ավելի վատ էր այն, որ նրա մոտ չէր ստացվում մտածել այնպես, ինչպես ընկերն էր այդ անում, և նրա բնավորությունն աղավաղվում էր: Արկադին չնայած սիրո պակաս չէր ունեցել հոր կողմից, բայց նրան պակասում էր մայրական քնքշանքը, քանի որ նրա մայրը մահացել էր, երբ ինքը 8 տարեկան էր և դա երևում է այն ժամանակ, երբ Արկադին գտնվում է Բազարովի տանը և տեսնում է նրա մոր վերաբերմունքը և ջերմությունը: Արկադիին տեսնում ենք նաև մեկ այլ տեսանկյունից՝ թե ինչպես է սիրում և արտահայտում այդ սերը: Նա սկզբում սիրահարվում է Օդինցովային, ով նրա համար բարձրաշխարհիկ կին էր, ով իրեն բարձրից էր նայում և հենց նրա միջոցով ծանոթանում է Կատիայի հետ: Նրանց մեջ սկզբում մտերմություն է ձևավորվում, միասին նվագում են, կարդում և զբոսնում: Եվ այս ամենը հանգեցնում է նրան, որ Արկադին սիրահարվում է, իսկ Կատյան ընդունում է նրա սերը և այդ ամենը վերջանում է ամուսնությամբ: Արկադին Կատիային ընտրում է քանի որ նրա կողքին նա իրեն հանգիստ է զգում, այստեղ նրան ոչ ոք չի հեղափոխում և նրա կողքին Արկադին այնպիսին է, ինչպիսին որ կա, այսինքն հարազատ իր էությանը: 2. Բազարով Որևէ գիրք ընտրելիս առաջին բանը, ինչի վրա ուշադրություն ենք դարձնում, դա գրքի վերնագիրն է: Ինչպես բոլոր մնացած դեպքերը, այս դեպքը նույնպես բացառություն չէ: Կլինեն շատ մարդիկ, ում համար Տուրգենևի «Հայրեր և զավակներ» ստեղծագործությունը առնչություն չի ունենա վերնագրի հետ, սակայն, դա միայն առաջին հայացքից: Երբ գիրքը ենթարկում ենք մանրամասն վերլուծության, բախվում ենք հոր և որդու հարաբերությունների սառնասրտությանը: Այս դեպքում որպես որդիներ հանդես են գալիս Արկադին և Բազարովը, իսկ հայրեր` Նիկոլայ Պետրովիչ Կիրսանովը (Արկադիի հայրը) և Վասիլի Իվանովիչ Բազարովը (Բազարովի հայրը): Մեզանից յուրաքանչյուրի կյանքում էլ լինում է մի ժամանաաշրջան, երբ մեզ թվում է` աշխարհը այնպիսին չէ, ինչպիսին մենք ենք ուզում և դրանում մեզ համար ապրելու տեղ չկա: Հանդես ենք գալիս մի շարք ժխտողական արտահայտություններով (դրանով փորձելով հայտնվել ուշադրության կենտրոնում), որն էլ, սակայն, կյանքի հաջորդ փուլերում սկսում ենք դատապարտել: Ահա,հենց այսպիսին է Իվան Տուրգենևի «Հայրեր և զավակներ» ստեղծագործության որդիներից` Եվգենի Վասիլիչ Բազարվի կերպարը: Նիհիլիստական ուսմունքի հետևորդ այս երիտասարդը իր կյանքում ուներ միայն մեկ սկզբունք` բացառել կյանքի ենթադրելի իմաստի գոյությունը և ժխտել այն ամենն ինչ նախօրոք ընդունված է եղել որպես համընդհանուր ճշմարտություն: Ընթերցողներից շատերը, հնարավոր է, նրան դատապարտեն այն սառնասրտության համար, որ ցուցաբերում էր իր ծնողների հանդեպ: Սակայն, նրան մեղադրելով, չենք կարող ազնիվ գտնվել ինքներս մեր հանդեպ և չընդունել, որ շատ հաճախ մենք էլ անտեսում ենք մեզ համար շատ թանկ մարդկանց, այդ թվում նաև մեր անփոխարինելի ծնողներին: Քիչ թե շատ ռոմանտիկ մարդուն Բազարովը կթվա դատարկության մի անծայրածիր աշխարհ, գուցե հենց նրա՝ ռոմանտիկներին հակադրվելու բազում իրականացած փորձերի համար: Բայց հնարավոր է, չէ՞, որ հեղինակն այս «դատարկությունը» թողել է, որպեսզի յուրաքանչյուրս մեր ուզածի պես այն լրացնենք: 3. Նիկոլայ Պետրովիչ Կիրսանով Գրքի հենց առաջին տողերից կարելի է հասկանալ, թե ինչ բնավորության ու հոգու տեր անձնավորություն է Նիկոլայ Պետրովիչը: Տնային, հնամաշ շորերով որդուն սպասելով նա ցույց է տալիս, թե ինչքան սիրառատ ու հոգատար հայր է: Մոռանալով կալվածքի, վարձու աշխատողների ու գյուղացիների հետ ունեցած խնդիրները` նա անհամբերությամբ սպասում է իր միակ որդու գալստյանը: Պետերբուրգում անցկացրած երեք ձմեռը, որ Նիկոլայն անց էր կացրել որդու հետ նրա ուսանելու տարիներին, միաժամանակ զբաղվելով ամենատարբեր բովանդակությամբ գրքեր կարդալով, որը ինչպես գրքի մեջ երևում է, անում է ոչ թե զարգացած ու կրթված մարդու տպավորություն թողնելու, այլ որդու հետ խոսակցության թեմա ունենալու համար, նույնպես փաստում է նրա լավ հայր լինելուն: Հոգատար հայր լինելուց զատ` Նիկոլայ Պետրովիչը նաև հիանալի ամուսին էր, ինչպես իր առաջին, այնպես էլ երկրորդ կնոջ համար: Նրա երկրորդ կինը` Ֆենիչկան, շատ համեստ աղջնակ էր, երբ բախտի քամահրանքով կորցնելով ծնողներին` որբանում է: Նիկոլայ Պետրովիչը, աղջկան վերցնելով իր հովանու ներքո, նորից ցույց է տալիս, թե ինչքան ազնիվ ու բարեհոգի մարդ է ինքը: 4. Պավել Պետրովիչ Կիրսանով Եթե ստեղծագործության հերոսներին մտովի բաժանենք երկու խմբի, ապա վստահորեն կարող ենք ասել, որ Պետրովիչ եղբայրները երազներին տրվող կերպարներ էին: Սակայն այդ երազկոտությունն ամենևին երջանկության չէր տանում, քանի որ մտքերով պարուրվելով՝ Պավել Պետրովիչը կրկին իր վրա կրում էր անցյալում ստացած ծանր հարվածները, կորցրած հեղինակությունն ու երբեմնի անունը, կիսատ թողած սերը: Այս ամենին գումարած՝ նրան կարելի է նաև նպատակասլաց համարել: Պետրովիչը թողեց ամեն ինչ ու համարձակ կերպով առաջ գնաց՝ պայքարելու մի կնոջ համար, ում մասին մտածելը նույնիսկ արգելված կարելի էր համարել: Այս արիստոկրատ մտածելակերպով, հպարտ ու ինքնավստահ, բայց միայնակ հերոսին այնուամենայնիվ կարելի է դիտել որպես դրական կերպար: Պավել Պետրովիչը մարդ էր, ով ցանկանում էր երջանիկ լինել և իր եջանկությունը տեսնում էր միայն եղբոր ընտանիքի նկատմամբ տված սիրո մեջ։ Երիտասարդ տարիներին ունենալով անհաջող դեպքերի շարք անձնական կյանքում, պարփակվել էր ինքն իր մեջ և սրտում ստեղծելով մի փոքրիկ զնդան, ինքն իրեն փակել էր այնտեղ և չեր ուզում դուրս գալ։ Պավել Պետրովիչը պատվասեր մարդ էր և եթե ինչ-որ մեկը փորձեր նույնիսկ ինչ-որ ձևով խաղալ նրա և նրա եղբոր ընտանիքի անվան հետ, անմիջապես անցնում էր գործի, չթողնելով ոտնահարել այն ինչ ձեռք է բերվել շատ մեծ դժվարությամբ, որովհետև կորցնելը նշանակում էր վերանալ այս աշխարհի երեսից։ Պատվախնդիր լինելու ամենամեծ դրսևորումը եղավ այն ժամանակ, երբ Բազարովին հրավիրեց դուելի, փորձելով պաշտպանել եղբոր պատիվը։ Բախտավոր էր թե անբախտ, դա միայն Աստված գիտի, քանի որ մարդը գտնվելով հենց նույն զնդանի մեջ կարող է շատ երջանիկ զգալ։ Հեռանալով տանից նա ձեռք բերեց ազատություն։ Ազատություն, որը նրան կերջանկացներ կամ գուցե հակառակը, բայց նա ամեն դեպքում փորձեց դա։ Ապրելով եղբոր հետ, նա չորս պատերի մեջ նա սահմանափակում էր իր բախտի գործակցի բարձրացումը, չնայած նրան, որ ձեռք էր բերել այնսպիսի սեր, որ նույնիսկ երիտասարդ սիրուց չէր ստացել։ Բայց կամքի ուժի ու համառության շնորհիվ կարողացավ դուրս պրծնել այդ բանտից և շարժվել առաջ՝ փորձելով գտնվել սեփական երջանկությունը: 5. Աննա Սերգևնա Օդինցովա Աննա Սերևգնա Օդինցովան, ինչպես նկարագրվում է վեպում, քսանինը տարեկան օրիորդ էր: Նրա հայրը` Սերգեյ Նիկոլայիչ Լոկտևը հասարակությանը հայտնի, գեղեցիկ արտաքինով, ինչպես նաև թղթամոլ մարդ էր, ով իր ամբողջ ունեցվածքը Պետերբուրգում և Մոսկավյում տանուլ տալուց հետո տեղափոխվում է գյուղ, որտեղ էլ մահանալով՝ փոքրիկ կարողություն է թողնում իր երկու դուստրերին` Աննային (քսան տարեկան հասակում) և Կատարինային (տասներկու տարեկան հասակում): Ծնողների մահից հետո նա իր մոտ է բերում իր մորաքրոջը` իշխանադուստր Ավդուրյա Ստեպանովնային, ով շատ չար ու ինքնահավան կին էր: Համբերատար Աննան դիմանում է մորաքրոջ բոլոր քմահաճույքներին և իր ամբողջ ժամանակը նվիրաբերում է քրոջ դաստիարակության համար: Բայց այս ամենը երկար չի տևում և Աննային հանդիպում է քառասունվեց տարեկան շատ հարուստ մեկը` Օդինցով անունով: Այդ մարդը շատ տարօրինակ բնավորության տեր, մաղձոտ, հաստլիկ, ծանր ու թթված անձնավորություն էր, որը ոչ չար էր և ոչ էլ հիմար: Նա Աննային առաջարկում է ամուսնանալ և աղջիկն էլ դրական պատասխան է տալիս: Ամուսնանալուց հետո նա վեց տարի ապրում է և մահանում, իր ամբողջ գույքը թողնելով Աննային: Այս ամուսնության առթիվ ամեն տեսակ ստահոդ տեղեկություններ էին պատմում և այս բոլորը հասնում էր Աննայի ականջին, բայց նա չիմանալու էր տալիս, որովհետև ազատ ու բավական վճռական բնավորություն ուներ: Վեպում Աննա Սերգևնա Օդինցովա կերպարը առաջ է գալիս, երբ Արկադին ու Բազարովը այցելում են նրան: Գեղեցիկ կինը իր վայելչակազմ կեցվածքով գրավում է երկու երիտասարդների հայացքները: Այցելության սկզբի րոպեներին Բազարովի կոտրատվելն ու անհարմար շարժումները վատ տպավորություն են թողնում, բայց հետո Աննան հասկանում է, որ դա միայն շփոթության արդյունքն էր: Հանդիպաման ժամանակ Օդինցովան ցանկություն է հայտնում լսել մի մարդու, ով համարձակություն ունի ոչ մի բանի չհավատալու: Օդինցովան ու Բազարովը շատ նման անձնավորություններ էին: Երկուսն էլ չունեին կյանքի հստակ ուղի, շարժվում էին օրվա թելադրանքով: Նրանք չունեին ապագայի հետ կապված նպատակներ: Աննա Սերգևնա Օդինցովան Բազարովից շատ ավելի բարդ կերպար էր և չէր սիրում նորամուծություն:

3. Մեջբերումներ

► Ինչ քաղցր բան է քնել հայրենի կտրի տակ, ծանոթ անկողնի մեջ, այն վերմակի տակ, որի վրա աշխատել են սիրելի ձեռներ, գուցե և դայակի ձեռները, այդ բարի, քնքուշ ու անխոնջ ձեռները... ► Որդին հոր դատավորը լինել չի կարող, մանավանդ ԵՍ, և մանավանդ քեզ նման մի հոր նկատմամբ, որը ոչ մի ժամանակ և ոչ մի բանում իմ ազատությունը չի ճնշել: ► Լինում են սրտաշարժ վիճակներ, որոնցից սակայն մարդ ուզում է շուտ դուրս գալ: ► Տխմարից տխմար կդառնաս:-Պավել Պետրովիչ ► Դու աշխատում ես չմոռանալ այն, ինչ սովորեցրել են, իսկ հետո բանից դուրս է գալիս, որ այդ ամենն անմիտ բաներ են եղել, և քեզ ասում են, որ խելոք մարդիկ այդպիսի դատարկ բաներով այլևս չեն զբաղվում և որ դու, իբր, դատարկ թաս ես: Ինչ արած: Երևի երիտասադրությունը, արդարև, մեզանից խելոք է:-Պավել Պետրովիչ ► Ոչ մի տեղ ժամանակն այնպես արագ չի վազում, ինչպես Ռուսաստանում: ► Մի մարդ, որն իր ամբողջ կյանքը կապել է կանացի սիրո հետ, և երբ այդ կապը կտրել են, նա թթվել է ու այն աստիճանին հասել, որ ոչ մի բանի այլևս ընդունակ չէ, այդպիսի մարդը տղամարդ չէ, արու չէ:-Բազարով ► Մի՞թե աշխարհիս երեսին կա ավելի հրապուրիչ բան, քան նորատի գեղեցիկ մայրը՝ առողջ երեխան գրկին: ► Առաջներում երիտասարդներն ուսանում էին, չէին ուզում տգետի համբավ ունենալ, ուստի և ակամա աշխատում էին: Իսկ այժմ բավական է, որ նրանք ասեն՝ «աշխարհքումս ամեն ինչ դատարկ բան է՝ պրծավ գնաց»:-Պավել Պետրովիչ ► Մի անգամ լուսահոգի մայրիկի հետ վեճ ունեցա, նա բղավում էր, չէր ուզում ինձ ականջ դնել...Վերջապես ես նրան ասացի, թե դուք իբր չեք կարող ինձ հասկանալ, որ մենք իբր թե երկու տարբեր սերունդների ենք պատկանում: Մայրիկը սաստիկ նեղացավ. իսկ ես մտածեցի. ի՞նչ անեմ: Հաբը դառն է, մինչդեռ հարկավոր է կուլ տալ: Այժմ ահա մեր հերթն է հասել, և մեր ժառանգները կարող են մեզ ասել. դուք մեր սերնդի մարդ չեք, կուլ տվեք հաբը: ► Եվ ինչ փքված է դարձել ներկա երիտասարդությունը: Երբ հարց ես տալիս դրանցից մեկն ու մեկին, որ գինուցն եք ուզում, կարմիր թե սպիտակ, «ես սովորություն ունեմ գերադասելու կարմիրը» պատասխանում է նա բամբ ձայնով և դեմքի մի այնպիսի կարևոր արտահայտությամբ, որ կարծես այդ միջոցին ամբողջ տիեզերքը նրան է մտիկ տալիս...-Պավել Պետրովիչ ► Ջուրն ընկնողը անձրևից չի վախենա:-Բազարով ►Չարժե նեղություն քաշել առանձին անհատները ուսումնասիրել: Բոլոր մարդիկ, ինչպես մարմնով, այնպես էլ հոգով նման են միմյանց. ամեն մեկս էլ ունենք ուղեղ, փայծաղ, սիր, թոք որոնք միատեսակ են կազմված, և այսպես կոչված բարոյական հատկություններն էլ ամենքի մեջ միևնույնն են - չնչին ձևափոխությունները նշանակություն չունեն: Բավական է վերցնել մի մարդկային անհատ, որպեսզի կարողանանք դատել մյուսների մասին: Մարդիկ նույնն են, ինչ անտառի ծառերը. ոչ մի բուսաբան չի սկսի ջոկ-ջոկ ուսումնասիրել ամեն մի կեչի ծառ:-Բազարով ► Ժամանակը երբեմն թռչում է թռչունի պես, երբեմն էլ սողում է սողունի պես: Բայց մարդուս համար լավ է լինում մանավանդ այն ժամանակ, երբ նա մինչև անգամ չի էլ նկատում շու՞տ է անցնում ժամանակը, թե դանդաղ: ► Ի՞նչ հարկ կա խոսել ու մտածել ապագայի մասին, որը մեծ մասամբ մեզանից չի կախված: Առիթ կլինի մի բան անելու` շատ լավ, իսկ եթե առիթ չի լինի` գոնե այսքանովն էլ գոհ կլինես, որ նախապես իզուր տեղը չես դատարկախոսել:-Բազարով ► Առհասարակ չարժե մարդկանց մասին ափսոսալ:-Բազարով ► - Մի՞թե մարդս միշտ կարող է բարձր ձայնով պատմել այն, ինչ որ իր ներսում «տեղի է ունենում»: - Չեմ հասկանում, թե ինչո՞ւ չի կարելի ասել այն, ինչ որ սրտումդ ունես: - Դուք կարո՞ղ եք: - Կարող եմ: - Դուք ինձանից բախտավոր եք.... ► Երեխաները զգում են, ով է իրենց սիրում: ► Կյանքում հաճախ գռեհկության հայտնվելն էլ օգտակար է լինում. նա թուլացնում է չափազանց ձգված լարերը, սթափեցնում է անձնապաստան կամ ինքնամոռացության հասած զգացմունքները, նրանց հիշեցնելով իրար հետ ունեցած սերտ ազգակցությունը: ► Մարդս կախված է մազից, ամեն մի րոպե կարող է նրա տակը անդունդ բացվել, իսկ նա դեռ ինքն էլ է իրեն ամեն տեսակ անախորժություններ ստեղծում, իր կյանքը փչացնում:-Բազարով ► Մի բանի որ դարման չես կարող անել, դրա մասին խոսելն էլ ամոթ է:-Բազարով ► Վասիլի Իվանովիչն այլևս չհիշեց այն, թե ինչպես ինքն ամեն օր, առավոտյան ծեգին, մուճակները բոբիկ հագած, խորհուրդ էր անում ՏԻմոֆևիչի հետ և, դողդողջուն ձեռքով պատռած թղթադրամները հանելով մեկը մյուսի հետևից, պատվիրում էր նրան զանազան բաներ գնել, մանավանդ ավելի ուշք դարձնելով ուտելեղենների ու կարմիր գինու վրա... - Մենք շուտով կտեսնվենք, հայրիկ, ուղիղ եմ ասում,- հոր հետևից ձայն տվեց Բազարովը: Բայց Վասիլի Իվանովիչը, առանց ետ դառնալու, միայն ձեռքով արավ ու դուրս եկավ... ► - Որդին կտրած պատառ է: Նա որ կա` մի բազե է, ուզեց` թռավ եկավ, ուզեց` թռավ գնաց. իսկ մենք ծառի փչակին բուսած սունկի նման կողք-կողքի նստած, տեղներիցս չենք շարժվում: Մենակ ես եմ քեզ համար մշտական մնալու անփոփոխ, ինչպես նաև դու` ինձ համար: Վասիլի Իվանովիչը երեսից հեռացրեց ձեռքերը և գրկեց կնոջը, իր ընկերուհուն, այնպես ամուր ու ջերմ, որ երիտասարդ ժամանակն էլ չէր գրկել. կինը մխիթարեց նրան տխրության պահին... ► Պետք է կյանքն այնպես կառուցել, որ նրա ամեն մի ակնթարթը նշանավոր լինի:-Արկադի ► Նորատի կանանց կյանքում լինում է մի շրջան, երբ նրանք սկսում են ամառային վարդի նման բացվել, ծաղկել: ► Չնչին վեճերը, բանսարկությունները գոյություն չունեն մարդուս համար, թե որ նա ինքը չուզենա դրանց վրա ուշադրություն դարձնել:-Արկադի ► Մարդս կարող է ամեն բան հասկանալ, թե ինչպես է դողդողում եթերը, թե ինչ է կատարվում արևի վրա. բայց թե ինչպես կարող է մի ուրիշ մարդ այնպես չանել, ինչպես ինքն է անում, նա այդ բանը հասկանալ չի կարող:-Բազարով ► Հարկ չկա անցյալի մասին հիշել, իսկ ինչ վերաբերում է ապագային, դրա վրա էլ չարժե երկար գլուխ մաշել:-Բազարով ► Այն երիտասարդները, որոնք հաճախ մտերմաբար համակարծիք են դառնում, շարունակ հանգում են միևնույն մտքերին: ► Ռոմանտիկ մարդը կասեր՝ ես զգում եմ, որ մեր ճանապարհները սկսում են բաժանվել: Իսկ ես  ուղղակի ասում եմ. մենք միմյանց զզվեցրել ենք:-Բազարով ► Մահի հին բան է, բայց ամեն մեկիս համար էլի նոր է:-Բազարով ► Մեռածը ապրողին ընկեր չի լինի:-Բազարով ► Դուք սիրվել եք ուզում, բայց սիրել չեք կարող. ահա թե որն է ձեր դժբախտությունը: ► Աշխարհքիս մեջ կան աղաներ, որոնք պետք է հրամաններ տան, և հասարակ ժողովուրդ, որը պետք է ծառայի: ► Մարդ ամեն բանից պատրաստ է հրաժարվել, ամեն տեսակ նախապաշարմունքներից հեռանալ, բայց խոստովանել, որ, օրինակ, իր եղբայրը, որը ուրիշների թաշկինակներն է գողանում, գող է, այդ նրա ուժերից վեր է: ► Մարդիկ շոգենավի վրա, ծովում, անհոգ կերպով խոսում են, ծիծաղում, ասես ցամաքի վրա լինեն: Բայց հերիք է մի աննշան արգելք հանդիպի, մի անսովոր բանի ամենաչնչին նշանն երևա, անմիջապես ամենքի երեսներին էլ կերևա առանձին հուզմունքի արտահայտություն, որը վկայում է նրանց մշտական վտանգի գիտակցության մասին: ► Եթե կինը քեզ դուր է գալիս, աշխատիր նպատակիդ հասնել, իսկ եթե չի կարելի, դե, հարկավոր էլ չէ. նրանցից շուռ եկ. աշխարհքիս երեսին հո մենակ նա չէ՞: ► Բնությունը տաճար չէ, այլ՝ արհեստանոց, իսկ մարդը նրա մեջ լոկ մշակ է: ► Ինչի՞ցն է, որ նույնիսկ երբ մենք հրճվում ենք, օրինակ, երաժշտությամբ, լավ երեկոյով, համակրելի մարդու հետ զրուցելով, ինչու՞ այդ ամենը թվում է, ավելի շուտ իբրև ակնարկ ինչ-որ անսահման, որևէ մի տեղ գոյություն ունեցող երջանկության մասին, քան թե իսկական երջանկություն է: ► Ավելի լավ է ճամփին նստած խիճ մանրացնես, քան թույլ տաս, որ կին ասածդ թեկուզ մատիդ ծայրին տիրանա: ► Դու էլ սերն այնպես ես հասկանում, ինչպես և բոլոր նորագույն երիտասարդները: Ջու՜, ջու՜, ջու՜ կանչում են վառեկին, բայց հենց որ վառեկը սկսում է մոտ գալ` իրենք թողնում են փախչում: ► Մտածող մարդու համար խուլ անկյուն չկա: ► Այն կազամախին միտս է գցում մանկությունս: Դա բսնած է մի փոսի եզրին, որ մնացել է աղյուսե ցախատնից, և ես այն ժամանակ հավատացած էի, թե այդ փոսն ու կաղամախին կախարդանք ունեն, այնտեղ ես երբեք չէի ձանձրանում: Այն ժամանակ չէի հասկանում, թե չձաձրանալուս պատճառն այն էր, որ երեխա էի: Իսկ այժմս մեծացել եմ և այդ կախարդանք այլևս ուժ չունի: ► Եթե քրիստոնեությունը չի օգնում, գոնե եղիր փիլիսոփա: ► Արկադին մի քանի նորություններ հաղորդեց Պետերբուրգի կյանքից, բայց նա իրեն մի փոքր անհարմար դրության մեջ էր զգում, դա այն անհարմարությունն էր, որ սովորաբար համակում է երիտասարդ մարդուն, երբ նա արդեն երեխա լինելուց նոր է դադարել և վերադարձել է այն տեղը, ուր նրան սովոր են տեսնել ու համարել երեխա: ► Ես դեռևս անդամահատության սենյակում նկատել եմ, որ ով չի չարանում ցավի վրա, նա էլ անպատճառ կհաղթահարի այն: ► Նիհլիստը մի այնպիսի մարդ է, որը ոչ մի հեղինակության առաջ չի խոնարհվում, ոչ մի սկզբունք, ինչքան էլ այդ սկզբունքը հարգանքի արժանացած լինի, չի ընդունվում լոկ հարգանքով: ► Ինչ սարսափելի բան է սիրել և սեր չստանալ: ► Ճամպրուկի մեջ դատարկ տեղ է մնացել և ես այդ տեղը խոտով եմ լցնում. Այսպես է նաև մեր կյանքի ճամպրուկում՝ ինչով  ուզում ես լցրու, միայն թե դատարկ տեղ չմնա: ► Աղքատությունը, ասում են, արատ չէ: ► Երեսիս չնայես, քնած միջոցին ամեն մարդու երես էլ ապուշ արտահայտություն է ստանում: ► Կարգին քիմիկոսը քսան անգամ ավելի է օգտակար ամեն տեսակ բանաստեղծներից:-Բազարով ► Ուզում ես մարդկանց հետ լինել, թեկուզ հայհոյել նրանց, բայց մարդկանց հետ լինել: Հ.Գ. Եթե դուք ունեք մեջբերումներ՝ դուրս բերված այս գրքից, ապա կարող եք ուղարկել մեզ հետադարձ կապով:

մեկնաբանություններ