Ճոու Կուոփին «Հորս մահը»

Անկախ տարիքից` մարդը որբանում է, երբ կորցնում է ծնողին։ Այն դարպասը, որով նա մտել էր այս աշխարհ, և այն պատնեշը, որով նա պաշտպանված էր այս աշխարհից հեռանալիս, մեկը մյուսի հետևից փլուզվում են։ Քանի դեռ մարդու ծնողները ողջ են, նրա ուղին հստակ է ու պարզ, իսկ գալիք վախճանը թվում է հեռու։ Երբ ծնողները մահանում են, անցած ուղին անհետանում է մշուշում, իսկ դեպի մահ տանող ճանապարհը, ընդհակառակը, լայն բացվում է։

Այս զգացողությունը հանկարծակի ծնվեց հորս մահից հետո։ Ասում եմ «հանկարծակի», որովհետև երբ նա ողջ էր, ես ամենևին չէի գիտակցում, թե որքան կարևոր էր նրա ներկայությունն ինձ համար։ Դեռ պատանեկությունից իմ և հորս հարաբերությունները սառել էին։ Այն ժամանակ մեր ընտանիքը մեծ էր, հոգսերը՝ շատ. հայրս հաճախ էր վատ տրամադրություն ունենում և զայրույթը թափում մեզ վրա։ Ամեն անգամ, երբ նման իրավիճակ էր ստեղծվում, ես նրա աչքի առաջ ձեռքս մի գիրք էի վերցնում և առանց հետ շրջվելու դուրս էի գալիս տնից, ժամերով թաքնվում էի մի անկյունում ու գիրք կարդում՝ ի նշան բողոքի։ Հետագայում, երբ տեղափոխվեցի Պեկին՝ սովորելու, տուն ուղարկածս առաջին նամակում երկար-բարակ քննադատում էի հորս դաստիարակության մեթոդները։ Ասում են՝ հայրս նամակը կարդալուց հետո ժպտացել էր քույրերիս ու եղբայրներիս և ասել. «Ձեր մեծ եղբայրը տեսաբան է»։

Տարիների ընթացքում, մեր տան բոլոր երեխաները մեծացան ու մարդ դարձան, իսկ հորս բնավորությունը գնալով մեղմացավ։ Սակայն, ամեն անգամ Շանհայ մեկնելիս ես միշտ զբաղված էի ընկերներիս հետ հանդիպումներով․ հազվադեպ էի տանը լինում։ Իսկ երբ տանն էի, հորս հետ կարծես խոսելու թեմա չկար. մենք նախկինի պես օտարացած էինք։ Մի տարի եկավ Պեկին, մի պարզ ու արևոտ օր նա հանկարծ առաջարկեց միասին գնալ Սիանշան լեռներում շրջելու։ Վախենալով, որ ճանապարհին երկուսով լուռ կմնանք և անհարմար դրություն կստեղծվի, փոքրիկ եղբորորդուս դիտավորյալ հետս վերցրի։

Ես իսկապես անպետք զավակ էի. վերջին տասը ու ավելի տարիների ընթացքում ընդամենը մեկ նամակ էի տուն ուղարկել։ Գրում էի, որ կինս հղի է․ գիտեի, որ ծնողներս երկար ժամանակ սպասում էին թոռնիկ ունենալուն, ուստի որոշեցի այդ բարի լուրը հայտնել նրանց։ Նամակում նշել էի, որ ես ու կինս ցանկանում ենք աղջիկ ունենալ։ Հայրս անմիջապես պատասխան նամակ էր ուղարկել, որ անկախ նրանից՝ երեխան տղա կլինի, թե աղջիկ, ինքը հավասարապես կսիրի նրան։ Այդ նամակը լի էր անսահման խնդությամբ, և ես հասկանում էի, որ նա նաև ուրախ էր այն բանի համար, որ վերջապես ինձնից նամակ էր ստացել։ Ո՞վ կարող էր պատկերացնել, որ ընդամենը մի քանի օր անց ես կստանայի հորս մահվան բոթը։

Հայրս մահացավ շատ հանկարծակի։ Նրա առողջությունը միշտ լավ էր, և ոչ ոք չէր կասկածում, որ նա երկար է ապրելու։ Այդ առավոտ նա, ինչպես միշտ, զամբյուղը ձեռքին գնացել էր շուկա՝ կաթ ու բանջարեղեն գնելու։ Այնուհետև ոտքով գնացել էր աշխատավայր, որպեսզի ինչ-որ գործեր կարգավորի։ Հետո, քանի որ կեսգիշերին կրծքավանդակի շրջանում սեղմում ու տհաճ զգացողություն էր ունեցել, կրտսեր եղբորս ուղեկցությամբ գնացել էր հիվանդանոց։ Ստուգումից հետո ախտորոշվել էր սրտամկանի ինֆարկտ. անմիջապես սկսել էին շտապ օգնության միջոցառումները և հայտնել, որ վիճակը ծայրահեղ ծանր է։ Կեսօրին նա մահճակալի մոտ կանգնած եղբորս ասել էր, որ կարիք չկա աղմուկ հանելու, ոչ մի լուրջ բան չկա։ Նա իսկապես չէր հավատում, որ կմահանա։ Սակայն մեկ ժամ անց նա դադարել էր շնչել։

Ի վերջո, հայրս այդպես էլ չտեսավ իմ երեխայի ծնունդը։ Ինչպես և ցանկանում էի, ես ունեցա մի չքնաղ դուստր։ Բայց ո՞վ կարող էր պատկերացնել, որ դուստրս անբուժելի հիվանդ կլիներ և կմահանար ընդամենը մեկուկես տարեկանում։ Ամեն անգամ, երբ հիշում եմ իմ այն ավետաբեր նամակը և հորս ուրախ պատասխանը, միշտ նրա առաջ ինձ մեղավոր եմ զգում։ Բարեբախտաբար, հայրս երբեք չիմացավ այս ողբերգության մասին։ Ես ինքս միայն հայր դառնալուց և հայրական զգացմունքներ ունենալուց հետո ցավով գիտակցեցի, որ հայրս միշտ ցանկացել է մտերմանալ ինձ հետ, բայց ես իմ սառնությամբ ու հպարտությամբ միշտ խուսափել եմ դրանից։

Մոտ երկու տարի չար բախտը հալածեց ինձ՝ հաջորդաբար խլելով հորս ու դստրիկիս։ Երբ հայրս ողջ էր, թեև ես հաճախ էի խորհում մահվան մասին, թվում էր, թե իմ և մահվան միջև մի պատնեշ կար։ Նրանք, ում ծնողները ողջ ու առողջ են, հոգու խորքում ունենում են այն զգացողությունը, որ մահն իրենցից դեռ հեռու է։ Հետագայում ես ինքս հայր դարձա, բայց չկարողացա նման պատնեշ դառնալ իմ դստեր համար։ Հորս մահն ինձ ստիպեց զգալ, որ իմ տան կեսը փլուզվել է, իսկ դստրիկիս մահն ինձ վերածեց չորս պատերով դատարկ սենյակի։ Ես միշտ պնդում էի, թե մարդը կարող է հասկանալ կյանքի տխրությունն ու թախիծը՝ առանց տառապանքների միջով անցնելու, բայց հիմա ես գիտեմ, որ տառապյալի զգացածն ու ապրածը, ի վերջո, բոլորովին այլ կշիռ ունեն։

Թարգմանությունը չինարենից ՝ © Քրիստինե Հովսեփյանի