10 հետաքրքիր փաստ Սըր Արթուր Կոնան Դոյլի մասին

1. Բոլորի կողմից սիրված հետախույզի՝ Շերլոկ Հոլմսի գրական կերպարի հեղինակն Արթուր Կոնան Դոյլն է, ով նախքան Շերլոկ Հոլմսի մասին պատմվածքներից ունեցած հաջողությունը, զբաղվել է բժշկությամբ, որից հրաժարվել է իր նորաստեղծ գրական կարիերային ավելի շատ ժամանակ տրամադրելու նպատակով։ Ինչպես ինքն էր սիրում ասել, դա եղել իր կյանքի «ցնծության պահերից մեկը»։

2. Կոնան Դոյլի մայրը Շերլոկ Հոլմսի մեծ երկրպագու է եղել: Հայտնի է, որ դեռևս 1891 թվականին Կոնան Դոյլը նամակ է գրել մորը՝ հայտնելով, որ ցանկանում է սպանել իր սիրելի հետախույզին: Նրա մոր պատասխանը կատարյալ փրկություն է եղել Հոլմսի ընթերցասերների համար. «Դու դա չես անի: Դու դա չես կարող անել։ Դու չպետք է դա անես»։ Դրա շնորհիվ է, որ Կոնան Դոյլը, չնայած սպանում է հետախույզին, սակայն մի քանի տարի անց վերակենդանացնում է նրան «Բասկերվիլների շունը» (1902թ․) և «Շերլոկ Հոլմսի վերադարձը» (1903 թ.) մասերում՝ պնդելով, որ տխրահռչակ խուզարկուն իրականում կեղծել է իր մահը։ Այնուամենայնիվ, Շերլոկ Հոլմսը հեռու էր Դոյլի սիրելի կերպարը լինելուց։ Հատկանշական է, որ գրողի կողմից հետախույզին սպանելու տարեթիվը համընկնում է հեղինակի հարբեցող հոր մահվան տարեթվին։

3. Կոնան Դոյլի առաջին գիրքը, որը նա գրել է 23 տարեկան հասակում և փոստով ուղարկել հրատարակչին, կորած է համարվում։ Այս գործի մասին տեղեկատվությունը մինչև օրս առեղծված է մնում։ Թեև գրքի անհետացումից հետո նա սկսել է նորից այն գրի առնել ՝ հույսը դնելով հիշողության վրա, սակայն գրել է ընդամենը 150 էջ և այլևս չի շարունակել։

4. 1899 թ.-ի մայիսին 40-ամյա Դոյլը ցանկություն է հայտնել որպես կամավոր զինվոր մեկնել Հարավային Աֆրիկա, սակայն նրան չեն ընդունել տարիքի և ավելորդ քաշի պատճառով։ Թեև Բրիտանական բանակը հրաժարվել է նրան ընդունել որպես զինվոր, սակայն չընդունել նրան որպես բժիշկ չէր կարող։ Այդպիսով, 1900 թ. Դոյլը որպես կամավոր բժիշկ մեկնել է Հարավային Աֆրիկա և այնտեղի հիվանդանոցում բախվել անմխիթար սանիտարական պայմանների, մահամերձ ու ծանր վիճակում գտնվող հիվանդների ու տիֆի համաճարակով լցված դառը իրականությանը:

5. 1902 թ․-ին Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Էդուարդ VII-ի կողմից Արթուր Կոնան Դոյլն արժանացել է ասպետի կոչման՝ Բուրերի պատերազմի մասին ոչ գեղարվեստական գրքույկի վրա աշխատելու համար։

6. Վարկածը, որ Կոնան Դոյլը հավատում էր փերիների գոյությանը, տարածվել է 1920 թվականին, երբ նրա ուշադրության կենտրոնում են հայտնվել ցնցող լուսանկարներ, որտեղ անգլիական Քոթինգլի գյուղում փերիների հետ պատկերված էին երկու աշակերտուհիներ՝ Էլսի Ռայթը և Ֆրենսիս Գրիթսը: Նկարների մանրակրկիտ հետաքննություն անցկացնելուց հետո Կոնան Դոյլը եկել է այն համոզման, որ լուսանկարներն իսկական են ու դրա վերաբերյալ գրել է երկու հոդված և մեկ գիրք՝ «Քոթինգլի փերիները», տարածելով այն միտքը, որ մեր կյանքում առեղծված կա և որ հասարակությունը պետք է ընդունի «հոգևոր ուղերձը»: Հեղինակի կողմից նկարների պաշտպանությունը մեծ իրարանցում է առաջացրել, վերջինս լայնորեն ծաղրի է ենթարկվել հասարակության կողմից՝ փերիների գաղափարին հավատալու և այդչափ մանրակրկտորեն այդ գործում ներքաշվելու պատճառով։ 1983 թվականին աշակերտուհիները վերջապես խոստովանել են, որ լուսանկարները կեղծիք էին և պատրաստել էին իրենց ծնողներին խաբելու համար։

7. Դեռևս երիտասարդ տարիքից Արթուր Կոնան Դոյլն ուսումնասիրել է առեղծվածային գաղափարներ՝ հոգիների և մահից հետո կյանքի մասին։ Դարձել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Մեծ Բրիտանիայում լայն տարածում գտած մի շարժման՝ «Սպիրիտուալիզմի»-ի (Spiritualism) ամենահայտնի ջատագովներից մեկը։ Շարժման հիմքում ընկած էր ողջերի և մահացածների միջև կապ հաստատելու գաղափարը։ Դոյլը գրել է գրքեր ոգեպաշտության մասին, կարդացել է դասախոսություններ հոգևոր գործի մասին և այն բնորոշել որպես «Աշխարհի ամենակարևոր և առանձնահատուկ բանը, որը ներկա վիճակում անհրաժեշտ է մարդկային ցեղի զարգացման համար»: Հոգևոր սեանսների ժամանակ Կոնան Դոյլը նույնիսկ փորձել է կապ հաստատել իր հարազատ եղբոր հետ, ով մահացել էր գրիպի համաճարակի ժամանակ։

8. 1912 թվականին Տիտանիկ նավի խորտակումից հետո, Կոնան Դոյլը և Ջորջ Բեռնարդ Շոուն հրապարակային տարաձայնություններ են ունեցել այն մասին, թե ինչպես պետք է աղետը մեկնաբանվի մամուլում: Խորտակումից մեկ ամիս անց Շոուն հրապարակում է մի հոդված, որում նշում էր, որ նավի խորտակումը ոչ թե ողբերգություն էր, այլ, ընդհակառակը, բրիտանական նավարկության հաղթանակը։ Շոուն կարծում էր, որ ամեն ինչ ծայրահեղորեն դրամատիզացված է, և փաստերը քննելու փոխարեն հասարակությունը աղետը դարձրել է դրամատիկ էպոպեա: Շոուի այս մեկնաբանությունը կատաղեցնում է Դոյլին, քանի որ Դոյլի ընկերներից մեկը՝ Ուիլյամ Թ. Սթեդը նավի խորտակումից զոհվածների թվում էր։ Դոյլը հրապարակայնորեն մերժում է Շոուի տեսակետերը, նշելով, որ վերջինս զուրկ է այլ մարդկանց հույզերն ու զգացողություները հասկանալուց և այս թեման դառնում է նրանց միջև հրապարակային վեճերի պատճառ։

9. 1893 թվականին Շվեյցարիա շրջագայության մեկնած Կոնան Դոյլի ուշադրությունն այնքան է գրավել Ռայխենբախի ջրվեժը, որ հեղինակը ընթերցասերների կողմից սիրված հետախույզին՝ Շերլոկ Հոլմսին սպանել է հենց այստեղ՝ վերջնական բախման ժամանակ։ Այս պատճառով է, որ ջրվեժը Հոլմսի մահից հետո ավելի մեծ նշանակություն է ձեռք բերել, քան հենց Դոյլի այցելության ժամանակ և դարձել է կարևոր ուխտատեղի Շերլոկ Հոլմսի երկրպագուների համար։ Ավելի ուշ՝ 1988 թվականին, Մեյրինգեն քաղաքում տեղադրվել է Շերլոկ Հոլմսի արձանը։

10․ Կոնան Դոյլը մահացել է 1930 թվականի հուլիսի 7-ին՝ 71 տարեկան հասակում, սրտի կաթվածից: Մահվան պահին Դոյլն գտնվել է իր այգում․ նա ընկել է՝ ձեռքում ծաղիկ բռնած և, ինչպես պատմում են, մահվանից առաջ կնոջը շշնջացել է․ «Դու հիասքանչ ես»: Դոյլի հուղարկավորությունը, թեև, իր ընտանիքի անդամներն ուրախությամբ են նշել։ Հուղարկավորությունն իրականացվել է իր գյուղական տանը, որտեղ շերտավարագույրները չեն քաշվել, արարողությանը մասնակցել է երեք հարյուր մարդ, ովքեր սև հագուստ չեն կրել, և մթնոլորտն ավելի շատ ոգևորիչ է եղել, քան՝ մռայլ։ «Մենք գիտենք, որ այն, ինչ մենք հանձնում ենք հողին, դա միայն նրա ֆիզիկական մարմինն է», - հայտարարել է նրա կինը: Հուղարկավորությունից հետո՝ հուլիսի 13-ին, հազարավոր մարդիկ հավաքվել են Լոնդոնի Թագավորական Հոլում՝ հիշատակի արարողությանը: Արարողության ընթացքում Էսթել Ռոբերթսը, որը Կոնան Դոյլի սիրելի պայծառատեսներից էր, նայելով գրողի համար նախատեսված աթոռին, հայտարարել է. «Նա այստեղ է»:

© Նյութի հեղինակ՝ Եսթեր Սարգսյան