Կնուտ Համսուն «Սիրո Ստրուկները»

Գրված է իմ կողմից, գրված է այսօր՝ սիրտս թեթևացնելու համար։ Ես կորցրել եմ սրճարանում աշխատանքս և իմ երջանիկ օրերը։

Մի երիտասարդ պարոն մոխրագույն կոստյումով ամեն երեկո գալիս էր երկու ընկերների հետ և նստում իմ սեղաններից մեկի մոտ։ Այնքան շատ պարոնայք էին գալիս, և բոլորը բարի խոսք ունեին ինձ համար, բացի նրանից։ Նա բարձրահասակ էր ու նրբակազմ, փափուկ, սև մազերով ու կապույտ աչքերով, որոնք նա երբեմն սևեռում էր ինձ, և վերին շրթունքին ստևամազերի ելունդներ կային։

Դե, սկզբում նա կարող էր ինչ-որ բան ունենալ իմ դեմ։ Նա մշտապես գալիս էր մի ամբողջ շաբաթ շարունակ։ Ես սովորել էի նրան և կարոտեցի, երբ մի երեկո նա չհայտնվեց։ Ես պտտվեցի ամբողջ սրճարանով մեկ՝ նրան փնտրելով։ Վերջապես, ես նրան գտա ամենահեռավոր ծայրամասում գտնվող մեծ սյուներից մեկի մոտ. նա նստած էր կրկեսի մի տիկնոջ հետ։ Տիկինը հագել էր դեղին զգեստ ու երկար ձեռնոցներ, որոնք հասնում էին արմունկներից էլ վերև։ Նա երիտասարդ էր և ուներ գեղեցիկ, մուգ աչքեր, իսկ իմ աչքերը կապույտ էին։

Ես մի պահ կանգնեցի նրանց կողքին ու լսեցի, թե ինչի մասին էին խոսում. տիկինը հանդիմանում էր նրան, հոգնել էր նրանից և ասաց, որ նա հեռանա։ Իմ գլխում մի միտք ծագեց. Սուրբ Կույս, ինչո՞ւ նա չի գալիս ինձ մոտ։

Հաջորդ երեկոյան նա եկավ իր երկու ընկերների հետ և նորից նստեց իմ սեղանի մոտ։ Ես չմոտեցա, ինչպես սովորաբար անում էի, այլ ձևացրի, թե չեմ նկատել նրանց։ Երբ նա ինձ ձեռքով արեց, ես մոտեցա սեղանին և ասացի.

- Դուք երեկ այստեղ չէիք։

- Ի՜նչ հրաշալի է մեծացել մեր մատուցողուհին,- ասաց նա իր ընկերներին։

- Գարեջո՞ւր,- հարցրեցի ես։

- Այո,- պատասխանեց նա։

Եվ փութկոտ քայլելով՝ ես բերեցի երեք գարեջուր։

Անցավ մի քանի օր։

Նա ինձ մի քարտ տվեց ու ասաց․

- Տարեք սա․․․նրան։

Ես վերցրեցի քարտը նախքան նա կավարտեր իր խոսքը և տարա դեղին զգեստով տիկնոջը։ Ճանապարհին կարդացի նրա անունը՝ Վլադիմիրց Ֆ.։

Երբ վերադարձա, նա հարցական նայեց ինձ։

- Այո, ես այն այնտեղ տարա,- ասացի ես։

- Եվ որևէ պատասխան չստացա՞ք։

- Ո՛չ։

Նա ինձ մի նշան արեց ու ժպտալով ասաց.

- Պատասխանի բացակայությունը նույնպես պատասխան է։

Վլադիմիրց Ֆ.-ն ամբողջ երեկո նստած մնաց՝ նայելով տիկնոջը և նրան ընկերակցողներին։ Ժամը տասնմեկին նա վեր կացավ ու մոտեցավ նրանց սեղանին։ Կինը նրան սառն ընդունեց, բայց նրան ընկերակցող երկու պարոնայք մոտեցան նրան և, կարծես, ծաղրում էին նրան։ Վլադիմիրց Ֆ.-ն մի քանի րոպե այնտեղ մնաց և երբ վերադարձավ, ես նրան ասացի, որ գարեջուր էին լցրել իր ամառային վերարկուի գրպաններից մեկի մեջ։ Նա հանեց այն, շտապ շրջվեց ու մի պահ նայեց կրկեսի տիկնոջ սեղանի ուղղությամբ։ Ես չորացրեցի նրա վերարկուն և նա ժպտալով ասաց ինձ.

- Շնորհակալություն, ստրկուհի։

Երբ նա այն նորից հագավ, ես օգնեցի նրան ու թաքուն շոյեցի նրա մեջքը։

Նա նստել էր՝ շփոթված։ Նրա ընկերներից մեկը ևս գարեջուր պատվիրեց։ Ես վերցրեցի նրա գավաթը և ուզում էի վերցնել նաև Ֆ.-ի գավաթը, բայց նա ասաց.

- Ո՛չ,- և ձեռքը դրեց իմ ձեռքին։ Այս հպումից իմ ձեռքը հանկարծակի կախ ընկավ։ Նա նկատեց դա ու անմիջապես հետ քաշեց ձեռքը։

Այդ երեկոյան ես երկու անգամ աղոթեցի նրա համար՝ մահճակալիս առաջ ծնկի իջած։ Եվ, մեծագույն երանությամբ, համբուրեցի աջ ձեռքս, որին նա դիպչել էր։

***

Մի անգամ նա ինձ ծաղիկներ նվիրեց, շա՜տ ծաղիկներ։ Նա դրանք գնեց ծաղկավաճառ աղջկանից, երբ ներս էր մտնում։ Դրանք թարմ էին ու կարմիր, գրեթե ծաղկավաճառի ամբողջ պաշարը։ Նա դրանք թողեց իր սեղանին։ Նրա ընկերներից ոչ մեկը չկար։ Ես կանգնում էի սյան ետևում, երբ ազատ ժամանակ էի ունենում, նայում էի նրան ու մտածում էի. նրա անունը Վլադիմիրց Ֆ. է։

Գուցե մեկ ժամի չափ էր անցել։ Նա անընդհատ նայում էր ժամացույցին։ Ես հարցրի նրան.

- Դուք որևէ մեկին սպասո՞ւմ եք։

Նա մտացրիվ նայեց ինձ ու հանկարծ ասաց.

- Ոչ, ես ոչ ոքի չեմ սպասում։ Ի՞նչու եք հարցնում։

- Ես միայն նկատի ունեի, թե Դուք որևէ մեկին սպասո՞ւմ էիք։

- Եկեք այստեղ,- պատասխանեց նա։- Սա Ձեզ համար է։

Եվ նա ինձ տվեց ծաղիկները։

Ես շնորհակալություն հայտնեցի նրան, բայց միանգամից չկարողացա որևէ բառ արտաբերել, այլ միայն շշնջացի։ Կաս-կարմիր բերկրանքը պաշարեց ինձ: Ես շնչակտուր կանգնած էի վաճառասեղանի առջև, որտեղից պետք է ինչ-որ բան վերցնեի։

- Ի՞նչ եք ուզում,- հարցրեց Մամզելը։

- Այո, ի՞նչ եք կարծում։- Հարցրի ես։ Ինքս էլ չգիտեի։

- Իսկ ի՞նչ եմ կարծում,- ասաց Մամզելը։- Դու խելքդ թռցրե՞լ ես։

- Գուշակիր, թե ով է ինձ այս ծաղիկները տվել։

Ավագ մատուցողն անցնում էր կողքով։

- Մոռացե՞լ ես ոտնացուպով պարոնի գարեջուրը տանել,- լսեցի ես նրա ձայնը։

- Ես դրանք Վլադիմիրցից եմ նվեր ստացել,- ասացի ես ու շտապեցի գարեջուրը տեղ հասցնել։

Ֆ.-ն դեռ չէր հեռացել։ Ես կրկին շնորհակալություն հայտնեցի նրան, երբ նա վեր կացավ գնալու։ Նա վարանեց ու ասաց.

- Ես իրականում դրանք ուրիշի համար էի գնել։

Դե հա։ Հնարավոր է՝ նա դրանք ուրիշի համար էր գնել։ Բայց դրանք ե՛ս եմ ստացել։ Ե՛ս եմ դրանք ստացել, ոչ թե նա, ում համար նա դրանք գնել էր։ Եվ հետևաբար ես պատճառ ունեի նրան նաև դրա համար շնորհակալություն հայտնելու։ Բարի գիշեր, Վլադիմիրց։

Հաջորդ առավոտյան անձրև եկավ։

- Այսօր սև զգե՞ստս հագնեմ, թե՞ կանաչ,- մտածում էի ես։

- Կանաչը, որովհետև այն ամենից նորն է, այնպես որ ես դա կհագնեմ։

Ես շատ ուրախ էի։ Երբ կանգառ հասա, մի կին էր կանգնած անձրևի տակ՝ սպասելով էլեկտրակառքին։ Նա անձրևանոց չուներ։ Ես առաջարկեցի նրան կանգնել իմ հովանոցի տակ, բայց նա քաղաքավարիորեն հրաժարվեց։ Այդժամ ես հովանոցս իջեցրեցի՝ սպասելով էլեկտրակառքին։ Այսպես տիկինը միայնակ չի թրջվի, մտածեցի ես։

Երեկոյան Վլադիմիրցը մտավ սրճարան։

- Շնորհակալություն ծաղիկների համար,- հպարտությամբ ասացի ես։

- Ի՞նչ ծաղիկներ,- հարցրեց նա։- Օ՜, հասկացա, ծաղիկների մասին մի՛ հիշեցրեք։

- Ես ուզում էի Ձեզ շնորհակալություն հայտնել դրա համար,- ասացի ես։

Նա ուսերը թոթվեց ու պատասխանեց.

- Ես քեզ չեմ սիրում, ստրկուհի։

Նա ինձ չէր սիրում, ոչ։ Ես դա չէի էլ սպասում ու հիասթափված չէի։ Բայց ես նրան տեսնում էի ամեն երեկո. նա նստում էր իմ սեղանի մոտ և ես նրան գարեջուր էի բերում։ Ցտեսություն, Վլադիմիրց։

Հաջորդ երեկոյան նա շատ ուշ եկավ․ հարցրեց.

- Դուք շա՞տ փող ունեք, ստրկուհի։

- Ոչ, ցավոք, ոչ,- պատասխանեցի ես։- Ես աղքատ աղջիկ եմ։

Հետո Վլադիմիրց Ֆ․-ն նայեց ինձ ու ժպտալով ասաց.

- Դուք ինձ սխալ եք հասկացել։ Ինձ մի քիչ փող է հարկավոր մինչև վաղը։

- Ես մի քիչ փող ունեմ,- պատասխանեցի ես։- Ես շատ փող ունեմ, տանը 130 մարկ ունեմ։

- Տա՞նը։ Ո՞չ այստեղ։

Ես պատասխանեցի.

- Սպասեք քառորդ ժամի չափ և եկեք ինձ հետ, երբ փակվելու լինենք։

Նա սպասեց քառորդ ժամ և հեռացավ ինձ հետ միասին։

- Ընդամենը 100 մարկ,- ասաց նա։

Այս ամբողջ ժամանակ նա մնացել էր իմ կողքին և չէր թողնում, որ ես ոչ առաջ ընկնեմ, ոչ՝ ետ։

- Ես միայն մի փոքրիկ սենյակ ունեմ,- ասացի ես, երբ մենք կանգ առանք իմ դռան առաջ։

- Ես Ձեզ հետ վերև չեմ բարձրանա,- պատասխանեց նա։- Ես այստեղ կսպասեմ։

Նա սպասեց։

Երբ ես ցած իջա, նա հաշվեց փողն ու ասաց.

- Սա 100 մարկից էլ ավելի է։ Ես Ձեզ տասը մարկ կտամ որպես թեյավճար։ Այո, այո, լսում եք, ես Ձեզ տասը մարկ կտամ որպես թեյավճար։

Եվ նա ինձ տվեց փողը, բարի գիշեր մաղթեց ու հեռացավ։ Անկյունում տեսա, թե ինչպես նա կանգ առավ և մի մարկ տվեց կաղ, մուրացկան ծեր կնոջը։

Հաջորդ երեկոյան նա ցավ հայտնեց, որ չէր կարող ինձ փողը վերադարձնել։ Ես շնորհակալություն հայտնեցի նրան, որ չէր կարողացել։ Նա ամենայն ազնվությամբ խոստովանեց, որ ծախսել էր այն։

- Ի՞նչ կարող եմ այս առնչությամբ ասել, ստրկուհի,- ժպտալով ասաց նա։- Գիտե՞ք՝ դեղին զգեստով տիկինը…

- Ինչո՞ւ ես դու մեր մատուցողուհուն ստրկուհի անվանում,- ասաց նրա ընկերներից մեկը։- Դու շատ ավելի ստրուկ ես, քան նա։

- Գարեջո՞ւր,- հարցրեցի ես՝ ընդհատելով նրան։

Դրանից շատ չանցած դեղին զգեստով տիկինը ներս մտավ։ Ֆ.-ն վեր կացավ ու խոնարհվեց։ Նա անցավ նրա կողքով և նստեց դատարկ սեղանի մոտ՝ գլխիվայր շրջված երկու աթոռները հենելով սեղանին։ Ֆ.-ն անմիջապես մոտեցավ նրան, վերցրեց աթոռներից մեկն ու նստեց։ Երկու րոպե անց նա կրկին վեր կացավ և շատ բարձր ձայնով ասաց․

- Դե, ես գնում եմ։ Եվ այլևս երբեք չեմ վերադառնա։

- Շնորհակալություն,- պատասխանեց տիկինը։

Ես այնքա՜ն ուրախ էի, որ հազիվ էի զգում ոտքերս, վազեցի վաճառասեղանի մոտ և ինչ-որ բան ասացի։ Ես ասացի, որ նա այլևս երբեք չի վերադառնա նրա մոտ։ Ավագ մատուցողն անցնում էր կողքովս. նա ինձ խիստ նկատողություն արեց, բայց ես չառարկեցի նրան։

Երբ սրճարանը փակվեց ժամը տասնմեկին, Ֆ.-ն ինձ ուղեկցեց մինչև իմ տան դուռը։

- Տասը մարկից հինգը, որ ես երեկ տվեցի Ձեզ,- ասաց նա։

Ես ուզում էի նրան տալ բոլոր տասը մարկանոցները, և նա վերցրեց դրանք, բայց չնայած իմ բողոքներին, նա ինձ հինգը վերադարձրեց որպես թեյավճար։

- Ես այս երեկո շատ ուրախ եմ,- ասացի ես։- Եթե կարողանայի խնդրել Ձեզ վերև բարձրանալ ինձ հետ։ Բայց ես միայն մի փոքրիկ սենյակ ունեմ։

- Ես վերև չեմ բարձրանա,- պատասխանեց նա։- Բարի գիշեր։

Նա հեռացավ։ Նա կրկին անցավ մուրացկան ծեր կնոջ կողքով, բայց մոռացավ նրան ինչ-որ բան տալ, չնայած կինը խոնարհվել էր նրա առաջ։ Ես վազեցի կնոջ մոտ, մի քանի գրոշ տվեցի ու ասացի.

- Սա այն պարոնի կողմից է, որը հենց նոր անցավ Ձեր կողքով, մոխրագույն կոստյումով պարոնից։ 

- Մոխրագույն կոստյումով պարոնի՞ց,- հարցրեց կինը։

- Սև մազերով այն պարոնից, Վլադիմիրցից։

- Դուք նրա կի՞նն եք։

Ես պատասխանեցի.

- Ո՛չ։ Ես նրա ստրկուհին եմ։

Այնուհետև նա մի քանի երեկո անընդմեջ բողոքում էր, որ չի կարող ինձ վերադարձնել իմ փողը։ Ես աղաչեցի նրան, որ այդքան չցավեցնի ինձ։ Նա այնքան բարձրաձայն էր դա ասում, որպեսզի բոլորը լսեն, և ոմանք այդ կապակցությամբ ծիծաղեցին նրա վրա։

- Ես սրիկա եմ ու չարագործ,- ասաց նա։- Ես Ձեզանից փող եմ պարտք վերցրել և չեմ կարող վերադարձնել այն։ Ես կթողնեի, որ աջ ձեռքս կտրեն հիսուն մարկանոց թղթադրամի դիմաց։

Ես ցավ էի ապրում լսելով նրա այս խոսքերը և մտածում էի, թե ինչպես կարող եմ նրա համար մի քիչ փող ճարել։ Բայց չկարողացա։

Այնուհետև նա ինձ ասաց.

- Ի դեպ, եթե ինձ հարցնելու լինեք, թե ինչպես են գործերս, ապա... Դեղին զգեստով տիկինն ու կրկեսը մեկնել են։ Ես մոռացել եմ նրանց մասին։ Ես այլևս ընդհանրապես չեմ մտածում նրանց մասին։

- Եվ այնուամենայնիվ, դու այսօր նրան նամակ գրեցիր,- ասաց նրա ընկերներից մեկը։

- Դա վերջինն էր,- պատասխանեց Վլադիմիրցը։

Ես մի վարդ գնեցի ծաղկավաճառից ու խրեցի նրա ձախ կոճակի անցքի մեջ։ Ես զգացի նրա շունչը ձեռքերիս վրա և մինչ դա անում էի, ինձ համար գրեթե անհնար էր քորոցն ամրացնել։

- Շնորհակալություն,- ասաց նա։

Ես հանեցի երեք մարկ, որը դեռ պահում էի դրամարկղում ու տվեցի նրան։ Դա չնչին բան էր։

- Շնորհակալություն,- կրկին ասաց նա։

Ես ամբողջ երեկո ուրախ էի, մինչև այն պահը, երբ Վլադիմիրցը հանկարծ ասաց.

- Երեք մարկով ես մեկ շաբաթով կմեկնեմ։ Երբ վերադառնամ, Ձեր փողը կվերադարձնեմ։

Տեսնելով իմ շարժումը՝ նա հավելեց.

- Ես միայն Ձեզ եմ ես սիրում։

Եվ նա բռնեց ձեռքս։

Ես բավականին վշտացած էի, որ նա ուզում էր մեկնել և չէր ասում թե ուր, չնայած ես նրան այդ մասին հարցրեցի։ Ամեն ինչ՝ ամբողջ սրճարանը և բազմաթիվ հյուրերը պար էին գալիս իմ շուրջը։ Ես այլևս չկարողացա դիմանալ ու աղերսագին բռնեցի նրա երկու ձեռքերը։

- Մեկ շաբաթից կվերադառնամ Ձեզ մոտ,- ասաց նա՝ վեր կենալով։

Ես լսեցի, թե ինչպես ավագ մատուցողն ասաց ինձ.

- Այսինքն՝ դու մեզանից կհեռանաս երկու շաբաթից։

Դե լավ, մտածեցի ինքս ինձ, ի՞նչ նշանակություն ունի։ Վլադիմիրցը մեկ շաբաթից կվերադառնա ինձ մոտ։ Եվ ես ուզում էի շնորհակալություն հայտնել նրան դրա համար, բայց երբ շրջվեցի, նա արդեն հեռացել էր։

***

Մեկ շաբաթ անց, երբ տուն եկա, նրանից մի նամակ գտա։ Նա այնքան հուսահատ էր գրում, որ հետևել է Դեղին Տիկնոջը, որ երբեք չի կարող վերադարձնել իմ գումարը, երբեք, և որ իր զրկանքներից լիովին կոտրվել է։ Հետո նա կրկին իրեն անվանեց նողկալի մեկը, և նամակի ներքևում գրել էր. «Դեղին Տիկնոջ ստրուկը»։

Ես օր ու գիշեր մորմոքում էի և այլևս ոչինչ չէի կարողանում անել։ Մեկ շաբաթ անց կորցրեցի աշխատանքս և ստիպված էի նորը փնտրել։ Ցերեկը ներկայանում էի այլ սրճարաններ ու հյուրանոցներ, զանգահարում էի նաև մասնավոր անձանց և առաջարկում նրանց իմ ծառայությունները։ Բայց ես չհաջողեցի։ Ուշ երեկոյան շատ էժան գնեցի բոլոր թերթերը և տուն վերադառնալիս ուշադիր կարդացի հայտարարությունները։ Մտածեցի, գուցե կարողանամ փրկել Վլադիմիրցին ու ինձ...

Երեկ երեկոյան թերթում գտա նրա անունը և կարդացի նրա մասին։ Դրանից անմիջապես հետո ճամփա ընկա, բազմաթիվ փողոցներ կտրեցի-անցա ու վերադարձա միայն այսօր առավոտ։ Գուցե ինչ-որ տեղ քնել եմ, կամ գուցե նստել եմ աստիճաններին՝ չկարողանալով ավելի հեռու գնալ։ Բայց հիմա ես դա չգիտեմ։

Այսօր նորից կարդացի նամակը, բայց երեկ երեկոյան, երբ տուն եկա, ես ամենասկիզբից վերընթերցեցի այն։ Ձեռքերս ամուր սեղմեցի, հետո նստեցի աթոռին։ Որոշ ժամանակ անց նստեցի գետնին ու հենվեցի աթոռին։ Մտածմունքներիս անձնատուր՝ ձեռքերովս հարվածում էի հատակին։ Գուցե ընդհանրապես չէի մտածում, բայց գլխումս մի այնպիսի շաչյուն-շառաչյուն էր, և ես ոչինչ չգիտեի ինքս իմ մասին։ Հետո, հավանաբար, վեր կացա ու դուրս եկա։ Հիշում եմ, փողոցի անկյունում մի գրոշ տվեցի մուրացկան ծեր կնոջն ու ասացի.

- Սա մոխրագույն կոստյումով պարոնից է։ Գիտե՞ս։

- Դուք գուցե նրա հարսնացո՞ւն եք,- հարցրեց նա։

Ես պատասխանեցի.

- Ոչ, ես նրա այրին եմ։

Եվ ես քարշ էի գալիս փողոցներում մինչև այսօր առավոտ։ Եվ հիմա նորից վերընթերցեցի նամակը։ Նրա անունը Վլադիմիրց Ֆ. էր։

Գերմաներենից թարգմանությունը՝ © Աշոտ Ալեքսանյանի