Վերլուծելով Բեքեթի Գոդոյին սպասելիսը: Անժամանակ ժամանակը. Համլետ Մուրադյան

2018-03-09 2394

Ժամանակը կարծես պտտվում է շրջանագծով և մենք հասնում ենք այնտեղ, որտեղից սկսել ենք:

Գաբրիել Գարիսա Մարկես

* * *

Ասում են կարճ է կյանքը,
շուտ կմարի սրտի զարկը,
բայց արևի տակ ծիրանի,
երիտասարդ ու ծերունի,
ահա կանգնած
շարան շարան կձանձրանան...

Մուշեղ Իշխան

* * *

Երբեմն ողջ օրն անցկացնում եմ մետրոյում, նայում ու լսում եմ մարդկանց: Ընդամենն ուզում եմ ինձ համար պարզել, թե նրանք ովքեր են, ինչ են ուզում և ուր են գնում: Երբեմն գաղտնի ականջ եմ դնում մարդկանց խոսակցություններին մետրոյում կամ էլ հանքային ջրերի կրպակների մոտ։ Եվ գիտե՞ք ինչ։
–Ի՞նչ։
–Մարդիկ ոչ մի բանի մասին էլ չեն խոսում։
–Ո՞նց կարող է պատահել։
–Այո՛, ոչ մի բանի մասին։

Ռեյ Բրեդբըրի «Ֆարենհայթ 451°»

* * *

Ժամանակը նույնպես իր շարժման ընթացքում արգելքների է զարնվում ու վթարվում է. ահա թե ինչու ժամանակի մի պատառ կարող է պոկվել ու խցանվել որևէ մի սենյակում` որպես առաջ սուրացող հոսանքի անշարժ մի մասնիկ:

Գաբրիել Գարիսա Մարկես

 

* * *

Աշխարհում մարդիկ դատապարտված են ամեն ինչ անելու, որպեսզի սպանեն ժամանակը: Հանուն դրա մեռցնելուն՝ ցանկացած գործողություն, մինչև ի վերջո հասնեն այն աստիճան անհեթեթությունների կատարմանը, որպիսիք են աբսուրդի հասցնող անտրամաբանական գործողությունները և զրույցները: Էստրագոնն ու Վլադիմիրը՝ վկա: Եվ ժամանակի տաղտուկությունից միակ փրկությունը հերոսների համար Գոդոյի վերադարձի մեջ է. սակայն պահանջել վերջինիս վերադառնալը, նշանակում է կյանքը համարել ավարտված: Այսինքն՝ Գոդոն է մեղավոր, որ կյանքը նրանց չի տրամադրում ապրել այլևս, ասել է թե՝ ապրելու համար մեզ մի Գոդո է պակասում:

 

(-Ի՞նչ է անում նա, պարոն Գոդոն:
Դադար.
-Ոչինչ չի անում, պարոն):

Սակայն Գոդոն չի գալիս, և չի էլ գա, քանի որ նա իր խնդիրն արդեն լուծել է: "Նա ոչինչ չի անում, պարոն"-ը նշանակում է, որ Գոդոն այդ խնդիրը չունի՝ ժամանակը մեռցնելու, քանի որ նա իր "քաղքենիական" կոմֆորտ գոտում է այժմ. նա իր վրայից "ժամանակի հիվանդությունը" նետել է ողջ մարդկությանը, որպես մի համատարած ժանտախտ բոլորիս համար, և միգուցե հիմա վերևից վայելում է տեսարանը, որպես անձնական ողբերգությունը ապրած, սեփական խաչը Գողգոթա բարձրացրած մեկը, տեսնելով, թե մյուսները ինչպես կպայքարեն ժամանակի ձանձրույթի, այդ պարապուրդի դեմ: Եվ մենք հեշտությամբ կարող ենք նկատել, որ ովքեր առօրյան “լցնելու” խնդիր ունեն, (իսկ ինչպես տեսնում ենք, այդպիսի մարդիկ շատ են մեր կյանքում), բոլորը միմյանց հետ կապված են նույն տկարություններով ու թուլություններով: Այսինքն՝ կյանքի կանգուրդը համատարած է՝ միշտ ու ամենուր: Մենք մի՛շտ սպասելու ենք մեր ժամին, որը չգիտենք երբ է գալու, և այդ սպասումի պատճառովլ ամբողջ մեր կյանքը, որը բնավ էլ կարճ չէ, հանկարծ դառնում է մի ակնթարթ: Հետևություն. մեղավորը՝ սպասումն է:

( -Իսկ եթե նա գա՞:
-Մենք փրկված կլինենք:)

 

Էստրագոնն ու Վլադիմիրն ամեն օր կսպասեն Գոդոյին, որպեսզի "փրկվեն" ժամանակի դեմ պայքարից: Սակայն օգնություն հայցել մեկից, ով այդ խնդիրն արդեն լուծել է, անիմաստ է: Եվ այստեղից պարզ է դառնում, որ Վլադմիրի ու Էստրագոնի ամենօրյա սպասումը դառնում է մի յուրահատուկ Սիզիփոսյան աշխատանք՝ ամեն օր գալ նույն վայրը՝ սպասելու Գոդոյին, ու ամեն օր չտեսնելով նրա գալուստը, նույն կրկնությամբ սպասել հաջորդ օրվան: Եվ գրականությունը ինտեգրելով կյանքին կտեսնենք, որ յուրաքանյչուր աշխատող, մտածող մարդ, ծնող, արվեստագետ, սովորական բանվոր, գտնվելով առօրյա միօրինակության նույն կրկնության մեջ, ոչինչ չի անում, քան ինչ-որ զբաղմունքներով մեռցնել ժամանակը: Այսինքն, մեր գործողությունների մեջ մենք բոլորս տառապում ենք "Գոդոյին Սպասող" անբուժելի հիվանդությամբ:

(-Սպանեցինք ժամանակը
-Առանց դրա էլ կանցներ
-Այո, բայց ոչ այսքան արագ:)

Բեկետը պիեսի տեսքով բնութագրում է ժամանակի էությունը: Ժամանակը՝ փուչ, ժամանակը՝ դատարկ, ժամանակը՝ կրկնվող, ու այդ կրկնության մեջ՝ պարույրաձև գործողությունների շղթա, էազուրկ, սին, առանց պատճառահետևանքների ու երբեք չավարտված...

Հ.Գ. Իսկ եթե Գոդոն իսկապե՛ս որոշեր գալ, արդյո՞ք մենք կփրկվեինք...

Հեղինակ՝ Համո Մուրադյան

մեկնաբանություններ